Ál-Farabı... Dańq dabyly zamanalar qoınaýyna jetken biregeı esim. Som tulǵa. Áıgili Gegel: «Ál-Farabı Arıstoteldiń «Metafızıkasyn» qyryq ret, «Rıtorıkasyn» eki júz ret, «Jan týraly» atty kitabyn júz ret oqyǵan eken. Netken tańǵalarlyq eńbek!» dep bas shaıqaǵan. Al belgili aǵylshyn mýzyka zertteýshisi Farmer: «Barlyq ǵylymdar salasynda Ál-Farabı – «Ekinshi ustaz», al mýzykada bir ózi ǵana bas korol» dep pikir aıtqan-tyn.
Ál-Farabı – kópqyrly tulǵa. Ol tek fılosofııalyq traktattar jazǵan joq, sonymen birge mýzyka men poezııada eren izin qaldyrdy. Arıstoteldiń «Poezııa óneri» eńbegin negizge ala otyryp, onyń ishki mánin ashýǵa, jańa tujyrymdar aıtýǵa kúsh saldy. Tipti grek poezııasyndaǵy tragedııa, dıfıramba, komedııa, ıamb, drama, aınoı, dıagramma, satıra, poema, epos, rıtorıka, amfıgenezıs jáne akýstıka syndy poetıkalyq janrlardy atap kórsete otyryp, árqaısysyna sıpattama berdi.
Aqyn Farabıdiń týǵan jerdi saǵyna, saryla jyrlaǵan shýmaqtary bar. Bilim izdep týǵan topyraqtan erte ketken, káýsar muńyn erte ketken esil er torda qalǵan bulbuldaı júrek zaryna erik beredi.
«Qashyqtasyń týǵan jer – qalyń elim,
Nebir júırik boldyryp jaraý degen.
Sharshadym men.
Qanatym taldy meniń,
Shańqyt jolǵa sarylyp qaraýmenen.
Keri oralmaı jyldarym jatyr aǵyp,
Qasirettiń jasyna kóz jýynar.
O, jaratqan, kóp netken aqymaǵyń,
Qum syqyldy tez ysyp, tez sýynar».
(Aýdarǵan A.Nysanalın)
Farabı derti – saǵynysh derti. Týǵan jeri Farabtan jolǵa shyǵarda buırat-buırat qumdarǵa qarap, samalaly Syrdarııa saǵasyna kóz tastap, «Adamzat, saǵan sanaly ómir syılaý úshin jaryq sańylaý izdep baram! Syryńdy ash, dúnıe!» depti ańyz arqaýynda. Adamzatty izgi ómirge aparatyn nysana izdegen ǵulamanyń aqyly asqan zerek bolǵanymen, júregi názik, jaralanǵysh.
«Qaıteıin men kókjıek keńdigimdi.
Keler kúnge úmitpen jol ashamyn.
Qos shólmekpen ótkizdim ómirimdi,
Sony medet etedi bolashaǵym.
Bir shólmekte kók sııa tolyp tursa,
Ekinshide – sharap bar jaıy málim.
Danalyqty sııamen tolyqtyrsam,
Sharabymmen sherimnen aıyǵamyn».
Farabı sharaby biz oılaǵannan basqa, ózgeshe sharap. Ol – bálkim, Qudaıdyń nury, múmkin dert mastyǵy. Keler kúnge úmitpen jol ashqan syrshyl jan – qazynaly, jumbaq. Álem kókjıegin aqylymen kezip, san urpaqty sazyna bólegen dáýir ulynyń asqaq Otanyn, abzal mekenin, qashyqta qalǵan qaımana jurtyn saǵynǵan sálem haty, arnaý jyry netken tebireniske toly! Súıegi jat jerde qalǵan danyshpan áli kúnge týǵan jerin ańsap, bizge qarap arman qanatynda terbelip, saǵynyp jatqandaı...