Eki eldi biriktiretin qundylyq kóp

Budan basqa, Ázerbaıjan men Qazaqstan memleketteriniń basshylary yntymaqtastyqty damytý úshin kóp kúsh jumsap jatqanyn aıtyp ótý kerek. Máselen, eki jyl buryn elderimiz dıplomatııalyq qatynastardyń ornaǵanyna 30 jyl tolýyn atap ótti. Búginde taraptar kóptegen halyqaralyq uıym aıasynda ekijaqty jáne kópjaqty formatta ortaq baılanysty jandandyryp keledi. Osy kúni eki memlekettiń ózara is-qımyly saıasat, ekonomı­ka, saý­da, tranzıt, kólik, aýyl shar­ýa­shy­lyǵy, mádenı-gýma­nı­tarlyq yntymaqtastyq jáne taǵy da basqa salalardy qamtıdy. Bul ǵana emes, qazir Qazaqstan men Ázerbaıjan qarym-qatynastarynyń aýqym­dy sharttyq-quqyqtyq bazasy bar. Taraptar arasyndaǵy stra­tegııalyq seriktestik pen odaq­tastyq qatynastar týraly alǵashqy qujatqa 2005 jyly Baký qala­synda qol qoıyldy. Stra­te­gııalyq áriptestik tarıhynda taraptar arasynda eshqandaı máseleler týyndaǵan joq. Tipti Kaspııdiń quqyqtyq mártebesine qatysty taraptar qysqa merzimde kelisimge kele aldy. Sonymen birge eki el halyqaralyq arenada da tabys­ty ózara is-qımyl jasap otyr. Keıingi bir jarym jylda taraptar arasynda 40-tan astam ekijaqty qujatqa qol qoıyldy.

Mádenı qundylyqtarymyz men dástúrlerimizdiń uqsastyǵyna baılanysty eki el arasyndaǵy gýmanıtarlyq qatynastar da jyldar boıy jemisin berip keledi. Taraptar táýelsizdik alǵanǵa deıin HH ǵasyrdyń 80-jyldary Ázerbaıjanda qazaq aqyny Oljas Súleımenovtiń «AzıIа» atty kitaby jaryq kórdi. Al 1990 jyly KSRO Joǵarǵy Keńesiniń sessııa­synda sóılegen sózinde Oljas Súleımenov Ázerbaıjannyń ádil ustanymyn qoldap, álemdik jurtshylyqqa jetkizdi. 2021 jyly Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıev elder arasyndaǵy mádenı baılanystardy damytýǵa qosqan úlesi úshin qazaq aqynyn «Sharaf» ordenimen marapattady. Beıresmı málimetter boıynsha, qazir Qazaqstanda 200 myńǵa jýyq ázerbaıjan turady. Olardyń úshten bir bóligi Túrkistan oblysynda qonys tepken.

HH ǵasyrdyń 90-jyldarynan bastap Qazaqstanda Ázerbaıjan mádenıetiniń ortalyqtary jumys isteıdi. Osy arada atap ótý kerek, 2023 jylǵy sáýirde Qazaq­standa Prezıdent Ilham Álıev­tiń resmı saparynda ózara má­denıet kúnderin ótkizý týraly sheshim qabyldandy. Sol jyly jeltoqsanda Bakýde Máde­nıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń qatysýymen Ázer­baıjanda Qazaqstannyń máde­nıet kúnderi ótti. Sondaı-aq 2023 jyly Qazaqstanda Ázer­baı­jannyń jalpyulttyq kósh­bas­shysy Geıdar Álıevtiń júz jyldyǵyna arnalǵan birqatar is-shara ótti. Astana qalasynda onyń qurmetine kóshe ashyldy. Sonymen qatar G.Álıevtiń ómiri men qyzmetine arnalǵan derekti fılm «Qazaqstan» telearnasynda kórsetildi. Qazir qos eldiń jas­tary arasyndaǵy baılanys­tardy damytýǵa erekshe nazar aýda­ry­­lyp otyr. Birlesken jumys medıa keńistikte de júrgizilip ja­tyr.

Sonymen qatar eki eldiń bir­les­ken mádenı is-sharalary jıi uıymdastyrylady. Aıtalyq, 2010 jyly L.N.Gýmılev atyn­da­ǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­ver­sı­tetiniń janynan Qazaq­stan­da Ázerbaıjannyń jalpy­ult­tyq kóshbasshysy Geıdar Álıev atyndaǵy ortalyq ashyl­­sa, 2011 jyly Baký mem­le­­kettik ýnıversıtetiniń janynan Abaı Qunanbaıuly atyn­daǵy Qazaq tili, tarıhy jáne máde­nıeti ortalyǵy quryldy. Taraptar arasyndaǵy bilim berý mekemelerindegi taǵylymdamalyq baǵdarlamalar da tıimdi jumys istep keledi. 2019 jyly M.Ahýndov atyndaǵy Ázerbaıjan Ulttyq kitaphanasynda Qazaqstan ádebıeti men mádenıeti ortalyǵy ashyldy. Sondaı-aq 2019 jyly Qazaqstan Prezıdent ortalyǵy men Geıdar Álıev qory, Ázerbaıjannyń áleý­mettik zertteýler ortalyǵy ara­synda yntymaqtastyq týra­ly memorandýmdar jasaldy. 2021 jyly ázerbaıjan jazý­­shy­lary A.Aıvazov, E.Gýlıev, N.Abdýlrahmanly, E.Qarahanly jáne I.Ilııasly qazaqtyń uly aqyny Abaıdyń kitaptaryn Ázerbaıjan tiline aýdardy.

Budan basqa, eki eldiń arasyn­daǵy gýmanıtarlyq qaty­nastar halyqaralyq uıym­dar, onyń ishinde túrkitildes elderdiń má­denıet mınıstrleriniń tu­raq­ty keńesi aıasynda da damyp jatqany qýantady. Gýma­nı­tarlyq yntymaqtastyq sala­syndaǵy birlesken jobalar TÚRKSOI uıymy aıasynda da jú­zege asyp jatyr. Bul mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy ynty­maq­tastyq Ázerbaıjan men Qa­zaqstan arasyndaǵy baýyr­las­tyq qatynastardyń odan ári damýyna yqpal eteri anyq.

Ázerbaıjannyń mańyzdy strategııalyq seriktesi bola otyryp, Qazaqstan árqashan eldiń aýmaqtyq tutastyǵyn qoldaıtyny da biz úshin mańyzdy. Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Ázerbaıjanǵa memlekettik sapary qarsańynda Qazaqstan Ońtústik Kavkaz aımaǵynda beı­bit­shilik shartyna tezirek qol qoıýdy jáne beıbitshilik ornatýdy qoldaıtynyn bildirdi. Sondaı-aq Memleket basshysy qazaq kompanııalarynyń Ázer­baıjannyń Qarabaq óńirin jań­­ǵyrtý baǵdarlamasyna qa­ty­sýǵa múddeliligin atap ótti. Jaqynda Ázerbaıjan men Qazaqstan memleketteri basshy­la­rynyń qatysýymen Qazaq halqynyń Ázerbaıjanǵa syıy retinde Fızýlı qalasynda Qur­manǵazy atyndaǵy balalar shy­ǵar­mashylyǵy ortalyǵy ashyldy. Budan basqa, Qasym-Jomart Toqaev qazaq kompanııasynyń Fızýlı qalasyndaǵy ortalyq aýdandyq aýrýhana qurylysyna qatysý nıeti týraly aıtty. Osynyń ózi-aq Ázerbaıjan men Qazaq­stannyń ekijaqty jáne kópjaqty formattaǵy yn­tymaq­tastyǵy tabysty damyp jat­qanyn dáleldeıdi. Sondaı-aq ha­lyqaralyq jáne óńirlik máse­le­ler boıynsha ustanymdary ortaq. Sondyqtan bolashaqta da qos el bar­lyq salada ózara is-qımyldy damytýǵa kúsh salýǵa nıetti.

Roza BAIRAMLY,

Ázerbaıjan halyqaralyq qatynastardy taldaý ortalyǵynyń keńesshisi