О́ńirde sý tasqynynyń alǵashqy kúnderindegideı dúrmek joq. Qazir úılerde sý da, jaryq ta bar, alaıda aýyzsýdy ishýge bolmaıdy. Sondyqtan taza aýyzsý izdep júrgender kóp.
Degenmen ómir boıy tirnektep jıǵan dúnıe-múlki sýǵa ketken adamdardyń boıynda kúrsinis bar. «Byltyr ǵana nesıe alyp, úıimizge jóndeý jasatyp edik. Anaý tóbesi qyzyl shatyrly úı bizdiki», dep kúrsindi qyryq jas shamasyndaǵy kelinshek eńseli úıdi kórsetip. Janyndaǵy joldasy dúrbimen qarap, úıinen kóz almaı tur, eshkimmen sóılesýge qulqy joq.
«Qyzyljar sý» JShS sorý stansasy isten shyqqan soń, eki táýliktiń ishinde kólden 900 metr qubyr tartylyp, qosalqy stansa salyndy. Odan alynǵan sý «Qyzyljar sýdyń» tazartý jaraqtaryna qulatylyp, tazartylǵan soń, ári qaraı qalaǵa jetkiziledi. Oblys ákiminiń birinshi orynbasary Marat Tasmaǵanbetov bul jumysty eshqandaı jobalyq-smetalyq qujattar daıyndamaı-aq qıyn jaǵdaı bolǵan soń, eki kúnniń ishinde jedel iske qosqandaryn aıtty.
«Osy jumysty óte az ýaqytta atqaryp shyqqan merdiger uıymdarǵa, jabdyqtardy jedel jetkizip bergen kompanııalarǵa alǵys aıtamyn. Inertti materıaldar toltyrylǵan qapshyqtardy jetkizýge atsalysqan TJD, PD qyzmetkerleri men volonterlerdiń eńbegi ushan-teńiz», dedi ol.
TJD-nyń sońǵy málimetine qaraǵanda, jalpy oblys boıynsha 2 123 úı sý astynda qaldy. Sonyń 1 105-i – Petropavl qalasynda, 112-si – Esil aýdanynda, 867-si – Qyzyljar aýdanynda, 2-3-ten Shal aqyn men Tımırıazev aýdandarynda. Aýyldar arasynda eń kóp sorlaǵany – árqaısysynda 200-300 úıden sý astynda qalǵan Teplıchnyı men Prıbrejnyı aýyldary. Petropavl irgesindegi eń úlken eldi meken Beskólde 115 úı sý astynda qaldy.
10 345 adam evakýasııalandy, onyń ishinde 2 328-i – bala, 102-si múgedektigi bar jan. 9 629 adam ózdiginen baspana tapty, olardyń negizgi bóligi týǵan-týystarynyń úıine ornalasty. Al evakýasııalyq ortalyqtarda 672 adam jatyr. Tasqynnan qutqarylǵan maldyń jalpy sany – 3 805, sonyń 764-i – qara mal, 458-i – jylqy, 2 189-y – usaq mal.
Sergeev sýqoımasyndaǵy deńgeı bir táýlikte 8 sm-ge tústi. Al Petropavl sýqoımasyndaǵy deńgeı osy ýaqyt aralyǵynda 32 sm-ge kóterilip, keshe keshke 1 228 sm-ge deıin jetti. Eń úlken deńgeıi 940 sm edi, sý odan 90 sm-ge deıin bıiktep ketti. Sergeevka men Petropavldyń arasyndaǵy aýyldarda Esildiń deńgeıi birshama tómendedi. Mysaly, Pokrovkada – 22, Novonıkolskide 15 sm-ge deıin tústi. Kerisinshe, Petropavldan tómengi aýyldardaǵy sý deńgeıi kóterilip keledi. Mysaly, Qyzyljar aýdanyna qaraıtyn Dolmatov aýlyndaǵy Esildiń deńgeıi bir táýlikte 84 sm-ge artqan. TJD jedel shtabynyń málimetinshe, Esildiń sýy Petropavldan tómen ornalasqan 15 aýyldy basý qaýpi bar. Qazirdiń ózinde Bolshaıa malyshka, Iаkor aýyldaryna sý kirdi. Odan ári osy aǵystyń boıyndaǵy eń úlken aýyl Sokolovkaǵa da sý jetedi. TJ jedel shtabynyń basshysy Aslan Ahmetjanovtyń aıtýyna qaraǵanda, qazir bul aýyldar turǵyndary men maly evakýasııalanyp jatyr. «Sokolovka aýlyna aparatyn respýblıkalyq mańyzdaǵy tasjoldy sý shaıatyn shyǵar. Biz ony beriktendirip, sý aǵatyn qubyrlardy tazalap jatyrmyz. Biraq tasqyn oǵan qaramaıtyn sekildi», deıdi ol. Sonymen qatar ol sýdyń Barnıovka, Kýstovoe, Vagýlıno, Olshanka, Vıshnıovka jáne t.b. aýyldarǵa kirýi múmkin ekenin aıtty.
«Qazgıdromettiń» habarlaýynsha, alǵashqy tolqynnyń eń bıik núktesi 17–18 sáýirde aıaqtalady. Al ekinshi tolqyn qazir Ǵ.Músirepov aýdanynda bastalyp jatyr. 15 sáýir kúngi túste ondaǵy sýdyń deńgeıi qaıta kóterile bastaǵan. Ertesine tolqyn Sergeevka sýqoımasyna jetip, sý deńgeıin qaıta kótere bastaıdy. Esil aýdanyndaǵy Pokrovka aýlynda ózenniń deńgeıi 18–23 sáýir, Qyzyljar aýdanyndaǵy Novonıkolsk selosynda 20–25 sáýir aralyǵynda qaıta kóteriledi. Ekinshi tolqyn Petropavl qalasyna boljammen sáýirdiń 22-sinde jetip, 27-sine deıin bolýy múmkin. Bul joly qalaǵa qansha sý keletinin boljaý qıyn.
Tasqynnyń shyjyǵymen birge bir qyzyq jaıttar da týyp jatyr. О́mir boıy kólikten túspeı, tártip buzýshylardy qýatyn Soltústiktiń polıseıleri sý Petropavlǵa alǵash jaqyndaǵanda atqa minip, evakýasııaǵa kónbegen adamdardy salt atpen qýǵan edi. О́ıtkeni bul aýdandardyń joly tar, kóliktiń aınalyp júrýine yńǵaısyz. Endi qalaǵa sý kirip, Oıqala, Teri zaýyty, Zarechnyı, Teplıchnyı, Prıbrejnyı, t.b. shaǵyn aýdandardaǵy tártipti saqtaý úshin polısııa qyzmetkerleri qaıyqqa mindi. Qalalyq PB bastyǵy Marat Jumalıevtiń aıtýynsha, polıseıler qaıyqty ońaı meńgerip alǵan. Ony jergilikti atqarý organdary bergen eken, qaıyqtyń syrtyna «polısııa» degen sózdi de jazyp alypty. «Tek sýda kele jatqanda sý betinde qalqyp júrgen jıhazdar rezeńke qaıyqty tesip kete me dep qorǵanshaqtaımyz, áıtpese motorly qaıyqpen barlyq sý basqan óńirge jetip, tártipti baqylap júrmiz», deıdi ol.
Qyzyljar aýdanynyń sý basqan aýyldarynyń keıbir turǵyndary ótemaqy alýdyń kezeginde turǵandaryn kórdik. Osy jerde turǵyndardyń qujattaryn durys toltyrýyna kómektesken volonterler de júr. Turǵyndarǵa ótinishpen qatar jeke kýáligi men bank shotynyń nómiri ǵana kerek. Oblystyń Ýálıhanov aýdany men Petropavl qalasy turǵyndaryna – 200 AEK, qalǵan aýdan turǵyndaryna 100 AEK kóleminde ótemaqy tólenedi. О́tinish bergennen keıin bul tólem 8–10 jumys kúninde túsedi.
Soltústik Qazaqstan oblysy