Salbýryn

Búrkittiń kúıi men ba­by salbýrynda ańǵa salǵanda aıqynda­la­dy. Sondyqtan kánigi qusbegi­ler uıadan alǵan qolbala qu­syn kún saıyn úzbeı ańǵa jibe­rip, onyń ushyp barýyn, ańǵa túsýin, kúıin qadaǵalap, qa­laı baptaý kerek ekenin mól­sher­leıdi.

Bulardyń ishinde ánshi, kúıshi, jyrshylar da júredi. Bir topta on-on bes búrkit, jıyr­ma-otyz adam bolýy da múm­kin. Olar el-jurttan aý­laq ıenge shyǵyp, qos tigip, aılap, keıde birneshe aılap (ádet­te qarashadan aqpannyń aıaǵyna deıin) jatyp, ań aýlaı­dy. Kúndiz jan-jaqqa bytyrap, ań aýlaýǵa ketedi de, kesh­ki­­lik qosqa jınalady. Bir ja­ǵyn­da aýlanǵan túlki, qarsaq, qas­qyrdyń terisine shóp, saban ty­ǵylyp jatsa, ekinshi jaqta qo­ńyr ańdar (buǵy, maral, ar­qar) soıylyp, tabaq-tabaq qa­ra qýyr­daq, et tartylyp ja­­tady. Qurt, súzbe qa­tyq qo­syl­ǵan qar­saq jon sorpany aıaq-aıaǵy­men simirisedi. At-kólik otqa qo­­ıylady, búrkit bap­talady.

Búrkitti qalaı kútimge alyp, ańǵa salý kerektigi jastarǵa úıretiledi. Sal­bý­­rynǵa shyǵýshylar áńgime-dú­ken quryp, ázil-syqaq aıtysyp, bir-birimen qusbegilik tájirıbelerimen bólisedi. Qońyr ańnyń etin jep, qymbat terilerin alyp, shıpaly dári-dármek, shóp-shalamyn artyp, ári saıahat, ári saý­da jasaý – ózinshe bir ǵanıbet.

Ilgeride salbýrynǵa ań q­aǵý­shy­larmen birge izshi, mergender, tipten ánshi-kúı­shi, kó­ńil kó­teretin aqyn, sal-seri qatarly serýendep demal­ǵysy keletin, qusbegilikti qyzyq­taı­tyn adamdar birge at­ta­natyn bolǵan. Jalǵyz-jarym ańshy­lyq­tan góri rý-taıpa, aýyl-aı­maq bolyp sa­­haraǵa ańǵa shy­ǵyp, baıtaq alqap­ty qaýmalasa súzetin dás­túr qalyptasqan.

Mundaı joıqyn ańshy­lyqtyń soraby – Ústirt­tegi «qu­pııa syzyq» atalyp júr­­­gen áıgili qalta aýyz ura qaz­bala­ry. Ne­mese kezinde Sh.Ýá­­lıhanov tamsana jaz­ǵan, izi kúni búgin saırap jatqan Ile men Tarbaǵataı arasyndaǵy úlken ura uly ańshylyq sal­býrynnyń izi deýge saıady. Er­­terekte salbýrynǵa qystyq soǵymǵa et da­ıyndaý úshin, al soǵys pen asharshylyq kez­derinde tamaq qoryn qam­daý maqsatynda shyq­qan. Sal­býrynda aýlanǵan ańdy qa­tys­qan adamdar teń bólip ala­dy. Al aýylǵa kel­gende «ań­shy­dan syralǵy, batyrdan ol­ja» dámetý salty bar.