Senattyń jalpy otyrysynda senator Arman О́teǵulov bastaǵan bir top depýtat Premer-mınıstr Oljas Bektenovke depýtattyq saýal joldady. Mundaǵy negizgi másele – óńirlerdegi sý tasqynynyń saldarynan keshikken kóktemgi egis jaıy. Ras, qazir Úkimet tótenshe jaǵdaılardan bolǵan shyǵynnyń ornyn toltyrý úshin bar múmkindikti qarastyryp jatyr. Degenmen de kóktemgi egis naýqanynyń keshigýi kúzgi jıyn-terinniń sapaly bolýyna keri áserin tıgizetini anyq. Sondyqtan sý shaıǵan óńirlerdegi jerdiń geobotanıkalyq jaǵdaıynyń tómendegeni, oǵan qunarlandyrý jumysy qosa júrýi shart.
Depýtattardyń oıynsha, keshegi sý basqan jerdiń kóbi astyq egetin óńirler bolǵandyqtan, kóktemgi egis ýaqtyly bastala ma degen suraq týyp otyr. Al baý-baqsha, kókónis ósirýshiler men saıajaı seriktestikteriniń jaǵdaıy óte nashar. Olardyń tehnıkalary, sýarý júıeleri, transformatorlary búlingen, jylyjaılary buzylǵan, egis alqaptary sý astynda qalǵan. Qala mańyndaǵy halyqtyń tabys kózi baý-baqsha men kókónis egý ekenin eskersek, tótenshe jaǵdaıdyń áseri tapshylyqqa, odan soń baǵanyń kúrt ósýine de ákelýi múmkin.
«Derekter boıynsha Aqtóbe, Qostanaı men Soltústik Qazaqstan oblystarynda 200 tonnaǵa jýyq tuqym qoımalaryn sý basqan. О́kinishke qaraı, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde búginge deıin elimizdegi sý astynda qalǵan egistik jer týraly naqty málimet joq. Batys Qazaqstan oblysynda jalpy 4 myń gektarǵa jýyq kúzdik jáne 1 gektar jylyjaı sý astynda qalǵany anyqtaldy. Sonymen qatar TMD elderinde teńdesi joq sırek kezdesetin aǵash, ósimdikteri bar baqty sý basqan. Osy baqty saqtap qalý úshin memleket tarapynan tıisti qoldaý qajet. Sý tasqyny topyraqqa jaqsy ylǵal bergenimen, qunarly qabatynyń erozııaǵa, basqa da keleńsiz jaǵdaılarǵa ákeletindigin umytpaǵanymyz jón. Osyǵan baılanysty topyraqty óńdeý máselesine basa nazar aýdarý qajet», deıdi Arman О́teǵulov.
Sarapshylardyń pikirinshe, bizdegi topyraqtyń sińirgishtigi óte zor. Bir gektar durys óńdelgen topyraq 1000-nan 2000 tekshe metrge deıin sýdy qabyldaı alady. Eldiń soltústik oblystarynda egistik alqaby 15 mıllıon gektar bolsa, bul aımaq kem degende 15 tekshe shaqyrym ylǵaldy sińire alady.
Otyrysta tasqyn kezinde shyǵyn bolǵan tórt túlik sany da aıtyldy. Sondaı-aq ýaqtyly júrgizilgen sharalar nátıjesinde 133 730 bas aýyl sharýashylyǵy janýarlary qaýipsiz aımaqtarǵa kóshirilgen.
«Respýblıkanyń 6 oblysyndaǵy shyǵynǵa ushyraǵan mal sany qazirgi tańda 8 372 basty qurap, komıssııa jumysynyń nátıjesinde búginge 8 058 bas rastaldy. Respýblıkalyq shtabtyń hattamasymen janýarlardyń shyǵynyn óteý algorıtmi bekitilip, soǵan sáıkes barlyq mal ıelerine ótemaqy tólene bastady. Degenmen turǵyndar tarapynan shyǵynǵa ushyraǵan maldyń óleksesi tabylmaı qalǵanda, tirkelmeı, en salynbaǵan jaǵdaıda tıisti ótemaqyny qalaı alamyz degen saýal týyndaýda. Osyǵan oraı memleket qandaı da bir tabıǵı apat kezinde óz múlkin, aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn joǵaltqan azamattardyń quqyqtaryn qorǵap, ótemaqy tóleý máselesi boıynsha naqty quqyqtyq baza qalyptastyrýy qajet», deıdi senator.
Mal shyǵyny demekshi, osy jerde qyrylǵan maldyń óleksesinen bólek, asa qaýipti ınfeksııalar boıynsha másele bar. Mysaly, sý basqan aımaqtar – Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan oblysynda barlyǵy 10 sibir jarasy kómilgen mal qorymyn sý shaıǵan. Alynǵan synamalar teris nátıje kórsetipti. Biraq qaýipti ınfeksııa kórshi memleketterden kelgen aǵyn sý arqyly taralýy múmkin ekenin de esten shyǵarmaý kerek sııaqty. Sondyqtan bul máseleni únemi baqylaýda ustaǵan durys.
Arman О́teǵulovtyń sózinshe, jaýapty mınıstrlik sýdy saqtaý, jınaý tetigin qarastyrý kerek. Sharýalar tasyǵan sýdy jınaý úshin ózderiniń shaǵyn sý qoımalaryn qurýǵa daıyn. «Sondyqtan mamandandyrylǵan jobalyq ınstıtýt sapaly, tıimdi jobalar jasap, memlekettik qurylymdarmen tez arada kelisim júrgizýleri qajet», deıdi ol.
Otyrysta Úkimetke sý basqan óńirlerdegi búlingen egistik kólemi jáne qansha egistik jer aınalymnan shyqqany, qansha aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy sýǵa ketti, olardy qalpyna keltirý jumystary qalaı júrgizilýde degen suraqtar joldandy. Sondaı-aq egiske úlgermegen sharýalarǵa almaǵan paıdasynyń qalaı óteletini, lızıngtik kredıtterin keıinge qaldyrý, tasqynnan zardap shekken agroqurylymdarǵa qandaı memlekettik qoldaý bolatyny týraly másele de aıtyldy. Buǵan qosymsha Úkimet tarapynan sý tasqyny saldarynan zardap shekken aımaqtardaǵy azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ósýin qadaǵalaý sharalaryn kúsheıtý týraly da sóz boldy.