Maqsat QABAShEV: “QARYZDY QANDAI DA BIR KEShIRÝ TÝRALY QAZIR SО́Z BOLMAIDY”

О́tken aptada Qazaqstannyń qarjy salasynda bir qaraǵanda qatardaǵy da qalypty, al is júzinde óte mańyzdy oqıǵa boldy: Standard&Poor's halyqaralyq reıtıng agenttigi jýyrda ǵana qaryzdaryn qaıta qurylymdaýdan ótken Alıans Bankiniń reıtıngterin ósirdi. Bul oqıǵanyń Qazaqstannyń búkil ekonomıkasy úshin qandaı mańyzy bar ekendigi týraly osynaý qarjy uıymy Basqarmasynyń Tóraǵasy Maqsat Qabashevpen áńgimelesken edik. – Maqsat Raqymjanuly, birinshiden, bizdiń quttyqtaýymyzdy qabyl alyńyz. Sizdiń bank úshin halyqaralyq reıtıng agenttiginiń bul baǵasy neni bildiredi, ol atap aıtqanda, sheteldik ınvestorlardyń, tutastaı alǵanda bank úshin jáne Qazaqstan ekonomıkasy úshin qatynastarynyń ózgerýinde qandaı ról atqarady? – Quttyqtaýyńyz úshin rahmet, biz shyn máninde mundaı jańalyq úshin óte qýanyshtymyz. О́zińiz bilip otyrsyz, Standard&Poor's bizge uzaq merzimdi kontragenttiń nesıelik reıtıngin ózgertip, ony “V-”-ǵa deıin jáne qysqa merzimdi kontragenttiń nesıelik reıtıngin “S”-ǵa deıin ósirdi. Sonymen birge bankke ulttyq shkala boıynsha “kzBB-” deńgeıinde reıtıng beril­di. Reıtıngter boıynsha boljam – “Turaqty”. Taıaýdaǵy ýaqytta biz basqa halyqaralyq agenttikterdiń jańa reıtıngter berýin kútip júrmiz. Qazirgi kezde Bank úshin qandaı da bir kútpegen jáıtter bo­lýy múmkin emes, bizde bári bol­janǵan jáne birneshe jylǵa aldyn ala josparlanǵan. Osynyń bári – kópten kútken turaqtylyǵymyz da, asa bedeldi reıtıng agenttigi os­yndaılyq joǵary baǵalaǵan bo­lashaqqa degen senimdiligimiz de – tikeleı memlekettik qoldaýdyń ar­qasynda qol jetkizgen tabystary­myz ekenin aıryqsha atap ótkim keledi. Tipti, agenttiktiń ózi de Alıans Bankine jańa reıtıngterdiń berilýine túsinikteme jasaǵanda Alıans Banki reıtınginiń deńgeıine onyń 100% memleketke tıesili jáne Úkimet atynan is-qımyl ja­saıtyn “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat memqorymen tyǵyz baı­lanysta bolýy oń yqpal etkenin atap kórsetken. Standard&Poor's ýa­qyt óte kele Alıans Bankiniń bank qyzmeti rynogyndaǵy – bólshek-saýda jáne shaǵyn bıznes segmen­tindegi ustanymy nyǵaıýy tıis dep sanaıdy. Qazirgideı kúr­deli ýaqyt­ta mundaı oń da op­tımıstik baǵany biz qymbatqa ba­laımyz, agenttik mamandaryna bank­te ázirlengen damý stra­te­gııa­sy unaǵanyna óte qýanyshtymyz. ­– Alaıda agenttiktiń túsinik­temesinde keleńsiz jáıtter: birinshi kezekte qorjynnyń jartysynan astamyn quraıtyn problemalyq nesıelerdiń tótenshe joǵary úlesi týraly da aıtylǵan ǵoı? ­– Álbette, biz ózimiz optı­mızm­ge de, pessımızmge de salyna al­maımyz, biz ár nársege naqtylyq­pen qaraýǵa tıispiz. Al ahýal my­nadaı, bizge problemalyq qorjyn­men jumys istep, provızııalardy bosatý, banktiń óz kapıtalyn ul­ǵaı­tý kerek. Búgingi kezge deıin at­qarylǵany – qaryzdyń qaıta qu­rylymdalýy júrgizildi, qurylym oń­taılandyryldy, jeke tul­ǵalardy da, bıznesti de nesıeleý jalǵastyryldy, depozıttik baza birtindep ulǵaıyp keledi – munyń bári bizdiń odan ári damýymyz úshin bastapqy alań ǵana. Biz toqtap qalmaq emespiz. Bizdiń boljamymyz ustamdy da senimdi: biz eshqandaı da sekiristi kútpeımiz, rynokta ag­res­sııashyl saıasat júrgizbek emespiz – biz táýekelderdi sarabdaldyqpen ba­ǵalap, qol jetetin maqsattardy tańdap ala otyryp, osy zamanǵy álem­de bank qalaı jumys isteýge tı­is bolsa, solaı jumys istep kelemiz. – Solaı bolsa-daǵy proble­malyq nesıe qorjyny týraly suraǵym keledi – jýyrda baspa­sózde sizder mıllıard dollar derlik qaryzdy esepten shyǵaryp, keshiredi degen aqparat paıda boldy... – Bálkim, jaı ǵana bir túsin­bestik týǵan bolar. Qaryzdy qandaı da bir keshirý týraly qazir sóz bol­maıdy. Qarjy salasynda jalpy “qaryzdy keshirý” deıtin túsinik joq. Eger sizdiń klıentińiz bankrot bolsa, nemese eńserýge bolmaıtyn, fors-major deıtin jaǵdaıǵa oraı, qaryzdy nemese onyń bir bóligin talap etý múmkin bolmaıtyn ahýal qalyptasyp jatady. Bizge de, aıta keteıik, qaıta qurylymdaý úde­risinde eshkim eshteńeni keshirgen emes – zaımnyń merzimin uzartý, dıskontty qoldaný arqyly qaryz salmaǵyn jeńildetý úshin túrli tetikter qoldanyldy – biraq bul qaryzdy “esepten shyǵarý” emes, bul qaıta qurylymdaýdyń naq ózi. Sondyqtan da biz óteýge baıla­nys­ty problema týyndaǵan klıent­terge qaıta qurylymdaý resiminen ótýdi usynamyz – jeke tulǵalar úshin de, sondaı-aq shaǵyn jáne orta bıznes úshin de qajet tutas baǵ­darlamalar ázirlenip, áreket etý­de. Biz klıenttermen, ol “aıaǵy­nan tura alyp”, óteý kestesine ora­lýy úshin barlyq múmkin bolatyn jaǵdaılardy jasaı otyryp, derbes jumys isteımiz: paıyzdyq stavka­lardy tómendetemiz, penıa men aıyppuldy esepten shyǵaramyz, mer­zimdi uzartamyz. Alaıda proble­malyq nesıelik qorjynmen jumys bir kúnge de kidirtilmeıdi jáne toqtatylmaıdy. Al endi mıllıard dollar derlik qaryzdy esepten shyǵarýǵa keletin bolsaq, bul endi taza býhgalterlik resim – biz ba­lans úshin esepten shyǵarý ǵana bol­­masa, banktiń zalalyna esh­qandaı esepten shyǵarýǵa barmaı­myz. Bul esepten shyǵarý banktiń ózine, onyń eseptiligine qatysty­lyqty ǵana bildiredi – proble­malyq nesıelerdiń ózderi balansta ilinip turmaýy úshin solaı etý kerek, al endi mundaı problemalyq klıenttermen jumysty biz esh doǵarmaımyz. Reti kelgende aıta keteıin, “Qazaqstan Respýblı­ka­syndaǵy bankter jáne bank qyz­meti týraly” Zańynyń 37-babyna sáıkes bankterdiń qaryz alýshy­larǵa kredıttik sharttardy oıda­ǵydaı atqarmaǵany jóninde bank­tiń talaptaryna kelispeýshilik jáne talap etý ótinishterine merzimi ótkendik taralmaıdy. Áńgimelesken Damır SADYQANOV.