Elimizdegi týrızmniń damý qarqyny týraly aıtqanda ınfraqurylym, ınvestısııa sosyn baryp qyzmet kórsetý sapasyna toqtalamyz. Jazy jyly, qysy qatal ólkelerimiz keıbir máńgilik jaz ornaǵan kýrortty eldermen básekelese almasa da, ózindik aıshyqtary, tabıǵı baılyqtary óz basyna jetip-artylady. Endigisi qolda bardy uqsatyp, týrısterge durys usyna bilý qajet.
Baǵany báseke retteıdi
Týrızmniń damýyna ınfraqurylym, ınvestısııa, qyzmet kórsetý sapasy tikeleı áser etetini sózsiz. Osy úsh baǵyttyń biri aqsap tursa, istiń ilgerileýi neǵaıbil. Týrızmdi damytýdy oılasaq, birinshi kezekte ishki týrızm básekege qabiletti bolýǵa tıis. Al ishki týrızm týraly aıtqanda, sapa men baǵadan aınalyp óte almaımyz. Bizdiń elden Eýropa, Amerıkany bylaı qoıǵanda, Túrkııa, О́zbekstan, Qyrǵyzstanǵa baratyn týrıster kóp. Olardyń aıtatyn ýáji «eldegi týrıstik ortalyqtardyń baǵasy qymbat» degen pikirmen úndesedi. Bizde demalys oryndarynyń baǵasyna qatysty osyndaı pikirler búgin, keshe aıtyla bastaǵan joq, burynnan bar. Eldegi týrızmniń aıaqalysyn baqylap, meılinshe qoldaý kórsetip otyrǵan memlekettik uıymdar da kásipkerlerdiń isine aralasa almaıdy. Baǵany tek báseke retteıdi.
Mysaly, týrıstik aımaqta birli-ekili sapaly iri ortalyqtar bolsa, basqasy, shaǵyn demalys oryndary. Shaǵyn jáne iri demalys oryndaryndaǵy baǵa men qyzmet kórsetý sapasy jer men kókteı. Muny jaqsy biletin Týrızm jáne sport mınıstrligi, «Kazakh Tourism» UK» aksıonerlik qoǵamy men jergilikti ákimdikter kásipkerlerdi yntalandyryp, salaǵa tartýǵa ádettegiden kóbirek kóńil bóle bastady. Memleket týrızm naryǵyna tek básekelestik orta qalyptasyrý arqyly ǵana áser ete alatynyn jaqsy túsinedi. Eger memleket qarastyrǵan joba-josparlar úılesimdi iske assa, osynyń esesine týrıstik nysandar kóbeıip, suranys pen usynysqa saı ortaq, kóńilge qonymdy baǵa qalyptasýǵa tıis. Ol úshin salaǵa ınvestısııa tartý kerek dedik. Al ınvestorǵa sapaly ınfraqurylym kajet. Investor jol, sý, jaryq taǵysyn taǵy máselelerge alańdamaýǵa tıis. Bul rette byltyr elde 131 mlrd teńgege 33 ınfraqurylymdyq joba iske asqanyn aıta ketkenimiz jón bolar. Bul az qarajat emes.
Týrızm jáne sport mınıstrligi Týrızm ındýstrııasy komıtetiniń tóraǵasy Nurtas Káripbaevtyń aıtýyna qaraǵanda, qazirdiń ózinde jazǵy demalysqa qolaıly óńirlerge qyzyǵatyn týrıster kóp.
«Elimiz Saıahat jáne týrızmdi damytý jónindegi Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń (World Economic Forum) ındeksine sáıkes, týrıstik baǵyttar tiziminde 52-oryndy ıelendi. Eki jyl buryn biz 117 eldiń ishinde 66-orynda boldyq. Mınıstrliktiń uzaqmerzimdi maqsaty – týrızmdi damytýǵa kóp kóńil bólip, osy reıtıngte úzdik elýlikke kirý. Básekege qabiletti, qyzmet kórsetý sapasy men áleýmettik-ekonomıkalyq yqpaldy qosa alǵanda, túrli krıterıı boıynsha reıtıngti jaqsartý – bizdiń durys baǵytta kele jatqanymyzdy kórsetedi. Mysaly, byltyr elge 9,2 mln shetel azamaty keldi. Bul 2022 jylǵy kórsetkishten 2 ese kóp. Osyǵan qosa 9,6 mıllıonnan asa otandasymyz el ishinde saıahattady. Bul kórsetkish te aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 1 mln adamnan asady. Ornalastyrý oryndary 229 mlrd teńgeden asa somaǵa qyzmet kórsetti. Týrızm salasynan bıýdjetke túsetin salyq 450 mlrd teńgeni qurady. Bul da byltyrǵy jyldyń kórsetkishinen 64 mlrd teńgege artyq», deıdi N.Káripbaev.
Salaǵa ınvestısııa serpin beredi
Byltyr saladaǵy ınvestısııa kólemi 787 mlrd teńgege jetken. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńindegi kórsetkishten 53%-ǵa artyq. Demek jyl ishinde ınvestısııa kólemi eki ese ósken. Osyǵan qosa, byltyr elde jalpy quny 57 mlrd teńgege 117 jańa týrıstik nysan ashylǵan. Budan ózge jalpy somasy 433 mlrd teńgege 297 ınvestısııalyq joba iske asyp jatqan kórinedi. Osynyń esesine 7647 jumys ornyn ashyp, 3219 adamdy turaqty jumyspen, 4428 adamdy ýaqytsha jumyspen qamtý kózdelgen. Bıyl da bul úılesimdi jumystar jalǵasyp, jyl sońyna deıin 246 mlrd teńgege 148 jobany aıaqtaý josparlanypty. Ol-ol ma, Týrızm jáne sport mınıstrligi salany odan ári damytý maqsatynda jyl basynan beri birneshe jańa bastamany pysyqtaýǵa kirisken. Mysaly, qazirdiń ózinde halyqaralyq franshızasy bar qonaqúıler úshin jeńildikpen nesıeleý merzimi 7 jyldan 10 jylǵa deıin uzarǵan. Sol sekildi endi fermerlerge óz jerinde agrotýrızmmen aınalysýǵa ruqsat beriledi. Munyń ózi shamamen 10 myńnan astam aýyl turǵynyn qosymsha jumyspen qamtýǵa múmkindik beredi. Qosh, byltyr elge týrıster kóp kelgen eken. Al bıyl týrıstik maýsymǵa daıyndyq barysy qalaı? Bul týraly jańalyqty da Týrızm ındýstrııasy komıtetiniń tóraǵasy Nurtas Káripbaev habarlaǵan edi.
«Jýyrda Almaty áýejaıynyń jańa termınaly ashyldy. Jazǵy maýsymnyń basynda Shymkent jáne Qyzylorda qalalaryndaǵy eki jańa áýejaı termınaly ashylýy kerek. Bul jolaýshylar aǵynyn edáýir arttyrady jáne týrıstik destınasııalardyń qoljetimdigine oń áser etedi. «Áýe erkindiginiń» besinshi dárejesiniń arqasynda IndiGo, FlyNas, malaızııalyq AirAsia X sekildi sheteldik avıakompanııalar eldiń birqatar áýejaıyna shekteýsiz ushý quqyǵyn aldy. Jazǵy maýsym qarsańynda Qazaqstannyń kýrorttyq aımaqtaryna maýsymdyq reısterdiń jıiligi men sanyn arttyrý máselesi pysyqtalýda. Byltyr olardyń sany Alakólde demalǵysy keletin týrıster aǵynyn qamtı almady. Kólik mınıstrliginiń aqparaty boıynsha, bıyl konkýrstardyń qorytyndysyna sáıkes, 22 sýbsıdııalanatyn áýe reısteri men kommersııalyq reısterdi oryndaý kózdelgen. Ekotýrızmge suranys artty. Byltyr ekotýrızmmen 2,4 mıllıonnan asa týrıst saıahattaǵan. Búginde elimizde 16 vızıt-ortalyq jumys istese, onyń jeteýi Ulttyq parkter aýmaǵynda ornalasqan. Byltyr Altyn Emel, Sharyn jáne Ile-Alataý ulttyq parkteri jalpy quny shamamen 3 mlrd teńgeni quraıtyn 3 jańa vızıt-ortalyqpen tolyqty», deıdi N. Káripbaev sózin túıindep.
Týrısti nemen qyzyqtyramyz?
Elge saparlaǵan jáne saparlaýdy josparlap júrgen týrısterdiń aǵynyna zer salsaq, kóńil tolarlyqtaı. Keıingi kezderi oqıǵalyq jáne ekotýrızmmen Ortalyq Azııa elderine barýdy jón kóretin qaýym kóbeıdi. Álemniń túkpir-túkpirin aralaǵan keıbir týrıster buryn-sońdy estimegen, estise de barmaǵan jerlerge qyzyǵady. Adam aıaǵy baspaǵan tabıǵaty baı óńirlerge saıahattaıtyndar kóp. Bizge keregi – elge qyzyǵýshylyq tanytqan árbir týrıstke sapaly qyzmet kórsetip, kórikti jerlerimizdi, ulttyq aıshyqtarymyzdy áspettep usyný ǵana. Ol úshin qaıtpek kerek? Mysaly, jazǵy týrızmdi damytýda eskeretin negizgi erejeler bar. Bul jóninde «Kazakh Tourism» UK» aksıonerlik qoǵamy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Danıel Serjanuly tarqatyp aıtyp bergen edi.
«Jazǵy týrızmniń negizgi 4 aspektisi bar. Birinshisi – ınfraqurylym. Demalys aımaǵyna aparar jol, toqtaıtyn jer, tamaqtanatyn oryn qajet. Bul boıynsha iske asyp jatqan jobalar kóp-aq. Júzdegen týrıstik nysandar ashyldy. Ekinshi másele – qaýipsizdik. Taýdaǵy, sýdaǵy qaýipsizdik. Mysaly, Almaty oblysynyń mańynda jylda júzdegen adam túrli keleńsiz jaǵdaıǵa tap bolyp jatady. Muny birshama retteýge vızıt-ortalyqtar septigin tıgizedi. Sodan soń jumsaq ınfraqurylym kerek. Keıingi zertteýler boıynsha bizge áli 500-ge jýyq osyndaı oryn qajet kórinedi. Búginniń ózinde osynyń 54 paıyzy salynypty. Kásipkerlerge memleketten qoldaý bar. Mysaly, jol boıynda qyzmet kórsetetin ortalyq salýdy kózdegenderge bıznes-nysannyń 10 paıyz shyǵynyn memleket qaıtaryp beredi. Tórtinshi – aqparattandyrý. Bul – «Kazakh Tourism» kompanııasynyń tikeleı aınalysatyn jumysy. Keshe ǵana Katonqaraǵaı jasyl týrıstik baǵyttardyń qataryna endi. Sosyn Úndistanda bizdiń elimiz týrıster eń kóp tańdaıtyn baǵyttarǵa engen. Munyń aldynda Arab memleketterinde Oraza aıt merekesi qarsańynda Qazaqstan eń kóp qarastyrylǵan týrıstik baǵyt bolǵan. Biz de qol qýsyryp qalmaı, aqparattandyrý jumystaryna qoldan kelgenshe aralasamyz», deıdi D.Serjanuly.
Týrıstik baǵyttar boıynsha túrli reıtıngterge zer salsaq, ilgerileýshilik joq emes. Mysaly, Almaty qalasy The New York Times nusqasy boıynsha úzdik 52 týrıstik baǵyttyń qataryna endi. Bıyl Astanada Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyny ótedi. Shymkentte gastronomııalyq festıval, Almaty oblysynda sharlar festıvali, óńirlerde alpınıada men baspasóz týrlary uıymdastyrylady. Sondaı-aq 2024 jyl Qytaıdaǵy Qazaqstan týrızmi jyly bolyp jarııalanǵany málim. Naýryzda Beıjińde Týrızm jylynyń ashylý saltanaty ótip, eki eldiń 300-den astam bıznes ókili forýmda bas qosty. Endi jyl ishinde Qytaıdyń 7 iri qalasynda TOP-20 otandyq destınasııalardyń tusaýkeseri ótedi. Munymen shektelmeı, elimizdiń Qytaıdaǵy týrıstik áleýetin ilgeriletý maqsatynda 30-dan astam aýqymdy is-shara ótkizý josparlanypty. Osynyń esesine, jyl sońyna deıin QHR-dan keletin qonaqtar aǵyny 500 myń adamǵa deıin ulǵaıýy múmkin degen derek bar. Statıstıkalarǵa úńilsek, koronavırýs pandemııasynan keıin ishki týrızm ilgerilegen. Sonyń izimen shetelden keletin týrısterdiń aǵyny kóbeıgen. Sheteldikterdiń Ortalyq Azııaǵa qyzyǵýshylyǵy jyldan-jylǵa artyp jatqanyn eskersek, jazda týrısterdiń qaýipsizdigin qamtamasyz ete otyryp, olarǵa barynsha sapaly qyzmet usyný jaǵy aqsamasa eken deımiz. Sonda týrızmge qaralǵan qarjy, ınvestısııa aqtalady.