Erte dáýirdiń áskerı-jaýyngerlik ónerin zerttegen eýropalyq jáne reseılik mamandar Melıýkova, Chernenko, Smırnov, Hazanov, t.b. eńbekterinde jáne Ońtústik Sibir turǵyndarynyń b.z.b. turmys-tirshiligine zertteý jasaǵan A.M.Kýlemzınniń jazbalarynda da sadaqty tuńǵysh bolyp Azııa qurlyǵynyń turǵyndary qoldanǵany haqynda aıtylady. Bul derekter atalǵan ólkelerde júrgizilgen arheologııalyq qazba barysynda tabylǵan zattaı jádigerler arqyly da tolyq dáleldenip otyr.
Iаǵnı erte zamanda árqıly jaǵdaıǵa baılanysty adamdardyń ańdarǵa laqtyrǵan tasy jetpeıtin sátter kóp bolǵandyqtan, olar tastyń ornyna sadaq paıdalanǵan deıdi zertteýshiler.
Sóıtip, olar kádimgi tabıǵatta ósip turǵan tobylǵy, úıeńki, qaıyń, shybyq, tal, t.b. aǵashtardyń túzý butaǵyn kesip alyp, eki basyn doǵasha ıip, onyń eki ushyna kerip qaıys baý taǵyp, qarapaıym sadaq jasaǵan. Bul sadaqtyń ereksheligi – eshqandaı japsyrma, qurama bolmaǵan. Aǵash jáne taspalap tilgen qaıys adyrna qatarly eki-aq bólikten turǵan.
Zertteýshi mamandar budan 2000 jyl buryn adamdar paıdalanǵan bul qarýǵa «Qapcaǵaı sadaq» nemese «Sapqy sadaq» degen ataý beripti (B.Bazylhan. Mońǵolsha-qazaqsha sózdik. Ulanbatyr – О́lgıı. 1984. 549-b.). Tipti keıbir kóne jazbalarda «dóreki sadaq» degen de ataýy bar eken. Baǵzy zamanda at jalyn tartyp minip, qolyna sadaq ustaýdy úırenýshi bozbala áýeli shaǵyn, qolǵa jeńil osy Qapsaǵaı sadaqpen atyp úırenetin bolǵan eken.
Ertedegi jartas sýretterinde beınelengen sadaqtyń túri – osy Qapsaǵaı. Bir qyzyǵy, bul sadaqtyń qarapaıym nusqasy kúni búgin Mońǵolııanyń batys ólkesi qazaqtar shoǵyr qonystanǵan Baı-О́lke aımaǵynda ómir súretin etnostyq mońǵol taıpasy uranhaı týǵandar arasynda áli kúnge deıin saqtalǵan.
Ertedegi adamdar osy qapsaǵaı sadaqtyń oǵynyń jebesin tastan nemese súıek qoldanyp jasaǵany týraly derek bar. Oǵan dálel 1949 jyly Mońǵolııa terrıtorııasyndaǵy Zúún Qaıyrhan taýyndaǵy qorǵannan tabylǵan qapsaǵaı sadaqtyń tas jebesi bolǵan (B.Baldandorj, Ch.Sharav, D.Dondog. «Sýryn harvaa». Ulanbatyr. 1976 j. 7-b.).
Osy qapsaǵaı sadaqty qazaq folklorynda «Imek sadaq» dep atapty. Oǵan 2004 jyly «Folıant» baspasynan jaryq kórgen júztomdyqtyń 25-tomyndaǵy «Olja qyzy» atty dastanda:
«Qolyna ımek qaryn sadaq tússe,
Tıgizedi basty qoıyp, qadap tiske.
Bolady jaýdan qaıtpas bala batyr,
Basqa qalqan, ústine jaraq kıse», –
degen jyr joldary dálel bolsa, qazaqtyń ataqty ǵashyqtyq dastany «Qyz Jibek» jyrynda onyń sulýlyǵyn «Tal shybyqtaı ıip, Kirpigi súırik qylyshtaı» dep ımek sadaqqa balap sýrettese, taǵy bir derekte «Qalmaq sonda doldandy, Imek sadaq qolǵa aldy» (Babalar sózi. 51-tom. Astana: 2006 j. 228-b.) degen tirkesti kezdestirdik.