Parlamenttiń ekinshi sessııasy aıaqtaldy

Birlesken otyrystyń kún tártibindegi másele boıynsha Májilis spıkeri Erlan Qoshanov baıandama jasap, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń saıası reformalary Parlament jumysyna jańa baǵyt-baǵdar bergenin atap ótti. E.Qoshanov kóppartııaly Parlament zań shyǵarýshy organnyń qyzmetine tyń serpin ákelgenin jáne qoǵamnyń túrli ıdeologııalyq kózqarastaǵy áralýan ókilderiniń kelýi qabyldanatyn zańdardyń sapasyn arttyra túskenine de toqtaldy. Munyń bári Qazaqstan parlamentarızmi tarıhyndaǵy jańa kezeńge aınalǵanyn aıtty.

– О́tken sessııa «Myqty Pre­zıdent – yqpaldy Parla­ment – esep beretin Úkimet» formý­lasynyń tıimdiligin is júzinde dáleldedi. Bılik tarmaqtarynyń tepe-teńdigin qamtamasyz etetin bul júıe pármendi sheshimder qabyldaýǵa múmkindik týǵyzdy. Osynyń bári elimizdi odan ári damy­týǵa, halyqtyń ál-aýqa­tyn art­tyrýǵa baǵyttalǵan. Prezı­dent jarııalaǵan zań men tártip ústemdigi qaǵıdaty ótken zań shyǵarý maýsymyndaǵy basty baǵdar boldy. Qoǵamnyń sapaly zańdar qabyldaýǵa degen suranysyn arttyra tústi. Par­lament elimizdegi eń ózek­ti problemalar boıynsha zańnamalyq sheshimder shyǵarý jáne olardy ashyq talqylaý alańyna aınaldy. Túıtkildi máselelerdi zań­dar arqyly sheshý negizgi tetik retinde qalyptasyp keledi. Nor­ma­tıvtik qujattardyń már­tebesi men salmaǵy artýda, – degen E.Qoshanov munyń bári pármen­di ári yqpaldy Parlament qalyp­tastyrý baǵytyndaǵy Konstı­týsııalyq reformanyń mán-mańyzyn aıshyqtaı túsetinin atap ótti. Osy sessııada depýtattar parlamenttik jumys kezeńin tolyq ári tabysty atqaryp shyqqanyn jetkizdi.

Palata spıkeri Memleket bas­shy­synyń jyldaǵy Jol­daý­laryn, Prezıdenttiń saılaýaldy baǵdarlamasyn, Ult­tyq quryltaıda qabyldanǵan sheshim­derdi iske asyrý depýtat­tyq korpýs qyzmetiniń negizgi óze­gine aınalǵanyn atap ótti. Osy­ǵan baılanysty ekinshi ses­sııa­nyń zańnamalyq kún tártibi de mazmundy bola túsken.

Jalpy, palatalardyń 5 bir­lesken otyrysy, Májilistiń 39 jal­py otyrysy jáne Senattyń 43 jalpy otyrysy ótken. Sessııa barysynda eki palatanyń qaraýynda 179 zań jobasy bolyp, onyń 102-si qabyldanypty. Sessııa barysynda depýtattar birqatar mańyzdy zań jobasy boıynsha Úkimetpen birlese jumys istegen.

– Biz basty qarjy quja­tyn – respýblıkalyq bıýdjet­ti qa­byl­dadyq. Osy qujat arqy­ly mem­lekettiń densaýlyq saqtaý, bilim berý, áleýmettik qamsyzdandyrý jáne basqa da saladaǵy áleýmet­tik mindettemelerdi iske asyrýdy qamtamasyz ettik. Máselen, muǵa­limderdiń, dárigerlerdiń, ǵa­lymdardyń jalaqysy kóbeıtildi. Olardyń áleýmettik turǵydan qorǵalýyn kúsheıtý sharalary qabyldandy. Stýdentterdiń shákirtaqysy ósti. Shamamen 1,8 mln jaldamaly qyzmetkerdiń, onyń ishinde 350 myń bıýdjet qyzmetkeriniń aqshalaı tabysy artty. Bıylǵy qańtar aıynan bastap eń tómengi jalaqy deńgeıi 70 myń teńgeden 85 myń teńgege deıin kóterildi, – dep E.Qoshanov Parlament osy sessııada zııandy eńbek jaǵdaıynda jumys isteıtin adamdardy áleýmettik turǵydan qorǵaý máselesin sheshe alǵanyn jetkizdi. Qabyldanǵan zań óndiriste jumys isteıtin 400 myńnan astam adamnyń kópten kútken máselesine naqty jaýap bolyp otyr.

Keıingi jyldary jylýmen, elektrmen jabdyqtaý salasyn­daǵy problemalar da jıi kóteri­lip, turǵyndardyń da aryz-shaǵymy arta túskeni belgili. Bul rette Parlament te mundaı eldik máselege beıjaı qaramaı, tıisti sheshimder shyǵaryp jatyr.

– Biz avarııalardyń, jylýmen qamtamasyz etý júıesindegi aqaýlardyń kýási boldyq. Bul – jyldar boıy qordalanǵan pro­blemalar. О́ńirlerde jab­dyq­tardyń 80 paıyzdan astamy tozǵan. Parlament qabyl­daǵan jylý energetıkasy týraly zań atalǵan saladaǵy jaǵ­daı­dy birshama jaqsarta tús­pek. Osylaısha, biz jylýmen jabdyq­taýdyń barlyq kezeńi boıynsha óndiristen bastap tutynýshyǵa qyzmet kórsetýge deıin zań júzinde jaýapkershilik engizdik, – dedi E.Qoshanov.

Palata spıkeri óz baıandamasynda memlekettik satylym júıesindegi kemshilikterdi de aıtyp ótti. Júıedegi burynnan kele jatqan problemalar onyń damýyn tejep, otandyq bızneske kedergi keltirip otyrǵany jasyryn emes. Sondyqtan Parlament jaqynda Memleket basshysynyń tapsyrmasymen «Memlekettik satyp alý týraly» zań qabyldady. Bul qujat satyp alynatyn taýar­lardyń, jumystar men kór­setiletin qyzmetterdiń sapasyn arttyrady. Memlekettik satyp alýdyń ashyqtyǵyn, sapa­nyń baǵadan basym bolýyn qamtamasyz etedi.

Sessııada depýtattar «Mass-medıa týraly» da zań qabyldady. Jańa zań otandyq mass-medıa salasynyń damýyna tyń serpin beredi.

E.Qoshanov depýtattar medısına qyzmetkerleri úshin de satylap qolaıly jaǵdaı týǵyzyp jatqanyn aıtty.

– Máselen, biz medısına qyz­metkerlerin qoldaýǵa jáne jalpy densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa baǵyttalǵan zań qabyl­dadyq. Medısına qyzmet­kerleriniń kásibı jaýapker­shiligin mindetti saqtandyrý júıesin engizdik. Áleýmettik kepildikterdi kúsheıttik, – dedi Palata tóraǵasy.

Májilis tóraǵasy sessııada depýtattar alǵash ret «Adam saý­­dasyna qarsy is-qımyl týraly» derbes zań qabyldaǵanyna toq­taldy. Buǵan deıin elimizde bol­maǵan zańdy qabyldaý arqy­ly elimiz halyqaralyq min­det­te­melerdi oryndap qana qoı­maı, adam quqyǵyn qorǵaý sala­syndaǵy quqyqtyq bazany da nyǵaıta túspekshi.

E.Qoshanov jaqsy úrdis bolyp qalyptasqan «Ulttyq qor – balalarǵa» jobasyn iske asyrý úshin Parlament zańnamalyq baza qalyptastyrǵanyn aıryqsha atap ótti. Bul – Prezıdenttiń saılaýaldy baǵdarlamasyndaǵy negizgi bastamanyń biri. Sony­men qatar depýtattar basta­ma kóterip, turmystaǵy zorlyq-zombylyqpen kúresýge baǵyttal­ǵan túzetýler ázirledi. Azamat­tary­myzdyń rezonans týdyrǵan qyl­mystarǵa reaksııasy, qoǵam­daǵy zorlyq-zomby­lyqqa tózbeýi zań shyǵarýshy or­gandy osy saladaǵy zańnamany edáýir qataı­týǵa alyp keldi.

E.Qoshanov lýdomanııamen kúreske qatysty zańnama­nyń qalaı qabyldanǵanyna da toqtaldy.

– Memleket basshysy qumar oıyndy HHI ǵasyrdaǵy eń keleńsiz áleýmettik indettiń biri dep atady. Tek resmı derekter boıynsha shamamen 400 myńǵa jýyq azamat qumar oıynnyń quryǵyna túsken. Olardyń deni – jastar. Oıyn bıznesi týraly zań Parlament qabyrǵasynda, túrli qoǵamdyq alańdarda uzaq ýaqyt boıy talqylandy. Zańdy qabyldaýǵa qarsylyq tanytýǵa tyrysqan yqpaldy toptar da boldy. Soǵan qaramastan depýtattar býkmekerlik keńseler men kazınolarǵa qoıylatyn talaptardy qataıtty. Onlaın-kazıno qyzmetin uıymdastyrǵany úshin qylmystyq jaýaptylyq engizildi. Boryshkerler men alıment tóleýshilerdiń oınaýyna tyıym salyndy, – dedi.

Májilis tóraǵasy jańa konstıtýsııalyq normanyń arqasynda respýblıkalyq bıýd­jettiń atqarylý sapa­syna Parlamenttiń baqylaýy aıtar­lyqtaı kúsheıtilgenin erekshe atap ótti. Depýtattar Joǵary aýdıtorlyq palata tóraǵasynyń esebin jylyna eki retten tyń­daı bastady.

E.Qoshanov Úkimetpen bir­lesken jumys barysynda kez­desetin keıbir problemalyq máselelerge de toqtaldy. Onyń aıtýynsha, zań jobalaryn ázir­leý kezindegi kemshilikter jylda qaıtalanady. Normalar jet­kilikti pysyqtalmaıdy, sapasy tómen. Bul – jylda aıtylatyn jaǵdaı. Sonyń aıqyn mysaly – Sý kodeksiniń jobasy. Bul týraly tek depýtattar ǵana emes, sarapshylar da aıtyp júrgen kórinedi. Qurylys kodeksi jobasynyń da jaǵdaıy osyǵan uqsas. Zań jobasy múlde «shıki» kúıde kelip túsken. Sóıtip, depýtattar ony taǵy pysyqtap, qaıta jazyp shyǵýǵa májbúr bolǵan.

Májilis tóraǵasy memle­ket­tik organdardyń depýtattyq saýal­darǵa beretin jaýaby depýtattardyń kóńilinen shyǵa bermeıtinin de jasyrmady.

– «Baıaǵy jartas – bir jartas». Syrǵytpa, ústirt jaýap beriledi, naqtylyq joq. Onyń artynda qanshama azamattyń taǵdyry, talap-tilegi men muń-muqtajy turǵanyn túsingen jón, – degen Erlan Jaqanuly Úkimet osy aıtylǵan máselelerge basa nazar aýdarýy kerek ekenin eskertti.

Palata spıkeri saılaýshylarmen tyǵyz baılanys ornatý­ǵa erekshe kóńil bólinetinin de aıtyp ótti. Osy sessııada Parlament depýtattary 800-ge jýyq eldi mekendi aralap, 2000-ǵa jýyq kezdesý ótkizgen. Senat pen Májilis depýtattary Úkimet pen basqa da memlekettik organdarǵa 727 depýtattyq sa­ýal joldaǵan. Sondaı-aq sessııa bastalǵaly beri Úkimet músheleri 2 ret arnaıy shaqyrylyp, saı­laýshylardyń talap-tilegi otyrysta jan-jaqty qaraldy. Nátı­jesinde, azamattardyń sura­nysy eskerilip, memlekettik organ­dardyń qyzmetin retteıtin taǵy bir jumys tetigi paıda boldy.

Baıandamashy Parlament aldaǵy zań shyǵarý jumysynyń berik negizin qalap, qyrýar jumys atqarylǵanyn aıtyp ótti.

– Keshe ǵana Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Parlament ju­my­sy­na oń baǵasyn berdi. Kelesi sessııada da osy qarqynnan taımaýy­myz qajet. Prezıdenttiń Saı­laýaldy baǵdarlamasyn oryn­­daý negizgi basymdyq bolyp qala beredi. Elimizdiń jańa ekono­mıkalyq modeliniń quqyqtyq negizin qalyptastyrý jumysyn jalǵastyramyz, – dedi E.Qoshanov.

Osylaısha, E.Qoshanov óz baıan­damasynda elimizdegi basty zań shyǵarýshy organnyń sessııa boıy atqarǵan jumysyna barynsha toqtaldy. Onyń aıtýynsha, qazir Parlament qorjynyn­da 71 zań jobasy bar. Depýtat­tyq korpýs endi Bıýdjet, Salyq, Qurylys, Sý kodeksteri bo­ıynsha jumys istemek. Sonymen qatar múlde jańa Sıfrlyq kodekstiń talqylaýǵa túsýin kútip otyr. Sondaı-aq sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-áreket, esirtkimen kúres, din, sot júıesindegi reformalar jáne basqa da máselelerge qatysty zań jobalary boıynsha aýqymdy jumys kútip tur. «Osylaı tyǵyz jumys isteý arqyly ǵana alǵa qoıǵan maqsattarǵa qol jetkizip, elimizdi ózekti problemalardy sheshýge yqpal ete alamyz dep senemin», dep sózin qorytyndylaǵan Palata spıkeri Parlament, Úkimet jáne sarapshylar qoǵamdastyǵy úılesimdi ári jan-jaqty jumys isteýi qajettigin qadap aıtty.