Sháýli qustarynyń ishindegi ádemisi, ushqyry, baǵalysy osy – tuıǵyn. Bunyń qadirli bolatyn sebebi: tuqym-túri keń taramaǵan jáne óte sırek jumyrtqalaıdy. Qolǵa sırek túsedi. Uıasyn adam aıaǵy jetpeıtin jerge jasyryp salady.
Tuıǵyn túr-tuqym jaǵynan: myrza tuıǵyn, qul tuıǵyn (kir tuıǵyn dep te aıtady) dep ekige bólinedi.
Myrza tuıǵyn – qaǵazdaı appaq, qanatynyń ústinde, syrtqy júninde sarǵysh shubary bolsa, qul tuıǵynnyń – syrtqy júni qońyr shubar, baýyr júninde azdaǵan qońyrlaý bederi bolady. Eki túrdiń aıyrmasy júninde ǵana. Iаǵnı Shymqaı aǵy – myrza tuıǵyn, júni baran kirleý bolsa – qul tuıǵyn. Bulardyń dene bitiminde eshqandaı aıyrmashylyq joq. Basty sıpaty – súırikteı sulý, uzyn tumsyqty jebeli qus. Árqashan jutynyp turatyn jylanbas, jińishke ári uzyn moıyn, qaıqy qanat, uzyn quıryq, kózi aqshyl shegir bolady.
Tuıǵynmen qus qaqqanda urymtal jerden jiberý qajet emes, óıtkeni oǵan olja qustardyń neǵurlym joǵarylaı ushqany jaqsy. Tuıǵyn súzile kókke atyp shyqsa, alatyn jemine jetpeı qoımaıdy. Ásirese jyl qustaryn kólge qaraı ushyryp, aspandap kele jatqanda tuıǵyndy astynan súzilte tastasa almaı túspeıdi. Tuıǵyn jyldam bolǵandyqtan qazaq saıatshylary onymen qus aýlaǵanda ushqyr at minedi. Erekshiligi – ashqaraq shydamsyz, biraq óte elgezek, jyldam eligetin kúırek qus. Oljasyn kóp qýmaıdy, alǵashqy ushqan betinde sypyryp alsa alyp qalady, ala almasa qonyp qalady, qaıtalap qýmaıdy.