Turymtaı (Falco columbarius) – suńqartektester tobyna jatatyn óz aldyna dara tuqym. Onyń jaratylys túri ıtelgi men suńqarǵa uqsaıdy. Aıyrmashylyǵy – olardan dene-turpaty kishi, jaǵaltaımen shamalas. Tús-reńi jaǵynan: aq, quba, qyzyl shubar bolyp úshke bólinedi.
Aq turymtaıdyń – syrtqy júni aq sur, baýyry shubar, turpaty basqa túrlerden úlkendeý bolady. Quba turymtaıdyń syrtqy júni qyzǵylt qubalaý, baýyr júni qula shubar bolady. Qyzyl shubar turymtaıdyń syrtqy júnderi qyzǵylt, baýyr júni qyzyl shubar keledi. Turymtaıdyń kishkenesi – osy qyzyl shubary. Biraq kishkene bolsa da óte ushqyr keledi. Turymtaı qartaıǵanda túsi ózgerip, kók bolyp ketedi. Kógershinnen sál-aq úlken, shaǵyn qus. Turymtaıdyń bitimi sulý, kózi móldir.
Qazaq qusbegileri ony tez kóndikkishtigi úshin kóbinese uıadan alyp, baýlyp, baptaıtyn bolǵan. Kánigi qusbegiler turymtaıdy da qyrǵı sııaqty baýyryn oń qoldyń alaqanyna jatqyza, ýystaı ustap, nysana etken qusyna tas sııaqty laqtyrady. Muny qusbegiler tilinde «múskektep salý» deıdi. Bul qustyń basqalarda bola bermeıtin bir qasıeti – ıesine erekshe úıirsek.
Sháýli turymtaıdyń arqasy kókshil sur, moınynyń artqy jaǵynda qońyr qyzǵylt daqtary bar, baýyry sarǵyshtaý, quıryǵynyń ushynda jalpaq qara jolaǵy bolady. Uıabasarynyń arqasy qońyr sur, baýyry aqshyl tústi, denesinde jolaǵy bar. Jaǵaltaıdan aıyrmashylyǵy – murtshasy joq, qanaty qyrǵıdikinen uzyn ári úshkir.
Jýyqta jaryq kórgen «Qazaqstan qustary» atty dalalyq anyqtaǵyshta elimizde turymtaıdyń 10 túrshesiniń úsh túri turaqty ómir súretini aıtylypty. Bular elimizdiń taýly óńirlerin mekendeıdi. Sháýlisiniń qanat uzyndyǵy 180–235 mm, salmaǵy 160–215 g, al uıabasarynda tıisinshe 200–260 mm jáne 216–300 g.
Turymtaı – jyl qusy. Naýryz – mamyr aılarynda ushyp kelip, aǵash basyna nemese jerge uıa salyp, 4-5 jumyrtqa basady. Bul isti bir aıdaı uıabasary atqarady. Balapandaryn dala tyshqany sııaqty usaq jándiktermen nemese bódene, buldyryq, tarǵaq, qyzǵysh sııaqty qustardy aýlaý arqyly asyraıdy.