Kez kelgen eldiń ózine tán biregeı taǵamy – týrızmdi damytýdyń eleýli tetigi. Dámi til úıirgen tańsyq as úshin saıahatshylar jahannyń kez kelgen túkpirine barýǵa ket ári emes. Sondyqtan da bıyl álemdik sarapshylar «Almaty Crossroads» konferensııasynda qazaq gastrotýrızminiń keleshegin talqylady.
Saıahatqa shyǵatyn adam ózi at basyn tireıtin eldiń as mázirin de aldyn ala zerttep alatyny belgili. Osy oraıda otandyq gastrotýrızmniń keleshegi qalaı qalyptasyp jatyr degen saýal týyndaıdy. Degenmen myna qyzyqty qarańyz, TMD-daǵy Týroperatorlar qaýymdastyǵynyń málimetinshe, keshegi keńes ókimetiniń shekpeninen shyqqan elderdiń ishinde eń arzan baǵyt Belarýs bolsa, eń qymbaty Qazaqstan eken. Endeshe, elimizde azyq-túlik qymbat pa, qonaqúı qymbat pa, álde servıstik qyzmettiń quny sharyqtap tur ma?
Sonymen, bıyl otandyq týrızmniń Mekkesi bolýǵa umtylýmen kele jatqan Almaty gastrotýrızminiń keleshegin talqylaǵan jıynǵa Nıderland, Qatar, Indonezııa, Ońtústik Koreıa, Belgııa sııaqty birqatar elden 30-dan asa sarapshy qatysty. Aıtqandaı, osynaý basqosýǵa Leonıd Parfenov, Nurlan Smaǵulov, Asqar Baıtasov syndy tulǵalar, Michelin, The World’s 50 Best Restaurants ókilderi, Arab zamanaýı óner murajaıy (Qatar murajaılary), «Selınnyı» zamanaýı mádenıet ortalyǵy jáne Almaty óner murajaıy da múddelilik tanytty.
О́z kezeginde «Almaty Crossroads» konferensııasy emosıonaldy ári áleýmettik mańyzdy ózgeristerdi qalyptastyrýda arnaıy keńistik qurýdy kózdeıdi. Jıynda «Nege adamdar ózge ulttyq taǵamdardy tatyp kórýge, jańa elderdi aralaý úshin myńdaǵan shaqyrym jol júrýge daıyn?», «Qaı qalada turǵan jáne týrıster qabyldaǵan jaqsy?», «Almatyny qalaı kórikti ete túsýge bolady?» degen sekildi ózektiligi joıylmaıtyn taqyryptar qozǵaldy. Ýrbanıstıka, gastronomııa, óner, bıznes pen qonaqjaılylyq salalarynyń sarapshylary osy tektes ózge de taqyryptardy jeti pikirtalas alańynda talqylady.
Osy jıynda Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Álisher Ábdiqadyrov mańyzdy biraz málimetti alǵa tartty.
«Almatyǵa keıingi bir jylda 2 mıllıonnan asa týrıst kelse, onyń 540 myńy – sheteldikter. Olardyń shamamen jartysy Almatyǵa arnaıy gastronomııalyq týrızm úshin keledi. Týrızm ekonomıkalyq turǵydan qala úshin mańyzdy salaǵa aınalyp otyr. Tek salyqtan ótken jyly 72 mlrd teńgege jýyq qarajat jınaldy, ıaǵnı 160 mln dollar. О́sim 64%-dy qurady. Bul biz úshin óte mańyzdy. Týrızm salasynda 80 myńnan asa adam jumyspen qamtylǵan. Almatyda 100-den asa etnos ókilderi turatyndyqtan, bul mádenı jáne gastronomııalyq alýandyqty qamtamasyz etip tur», dedi Á.Ábdiqadyrov.
As mázirlerin dáripteýge umtylǵan «Almaty Crossroads» konferensııasy ótip jatqanda, dám tartqandarǵa qalanyń tańdaýly meıramhanalarynan The World’s 50 Best Restaurants and Michelin juldyzdy aspazdar ázirlegen gastronomııalyq keshki astar buıyrdy. Festıvaldyq keshki astar alǵash ret meıramhanalardan tys, qalanyń tanymal oryndarynda uıymdastyryldy. Álbette, mundaı is-sharalar Almatynyń gastronomııalyq alýandyǵyn jarnamalap, týrıst tartýǵa septesetini sózsiz.
Týrızmdi tabys kózine aınaldyrýǵa umtylǵan elderdiń bári de qol qýsyryp qarap jatqan joq. Máselen, bıyl elimizdiń talantty jas aspazdary Tatarstanda sheberlikterin kórsetti. Qazaqstan delegasııasynyń Islam elderi jas aspazdarynyń (Young Chefs International 2024) halyqaralyq týrnırine daıyndyǵy týraly Qazaqstan restoratorlar klýby qaýymdastyǵynyń jetekshisi Gúlnar Qatybaeva baıandaı otyryp: «Bul jarys bes jyldan beri Tatarstanda ótip keledi. Qyzyqty is-sharaǵa Malaızııa, Saýd Arabııasy, Qatar, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Ázerbaıjan, Lıvan, Marokko elderi qatysyp, álemdik deńgeıdegi tanymal aspazdar muryndyq bolyp júr. Qazaqstan óz dámi men tájirıbesin usyna alatyn qatysýshy ǵana emes, sonymen qatar qazylar alqasynyń da quramyna kiredi», dedi.
Barmaǵynan bal tamǵan jas aspazdarymyz básekelesterin nesimen tańdaı qaqtyrdy degen saýalǵa Qazaqstan delegasııasynyń ókilderi: «Ulttyq mázirlerimizdi elaralyq deńgeıde kórsetý múmkindigine ıe bolǵanymyzdy maqtan tuta otyryp, aspazdarymyzdyń qospalary az qazaq ashanasynyń biregeıligi men baılyǵyn kórsete bilgenine qýanamyz», dedi.
Tatarstandaǵy týrnırde elimizdiń abyroıy úshin jas ári talantty aspaz Rýslan Ibragımov pen Almaty tehnologııalyq ýnıversıtetiniń 3-kýrs stýdenti Mereı Jeksenaly baryn saldy. Sonda Mereı «Jastyq jáne kóregendik» atty ataýly syılyqpen marapattaldy.
Bir jaǵynan, mundaı jarystarda kózge túsken jas aspazdardyń sheberligin shyńdaıtyn orta ǵana emes, aspazdar qaýymdastyqtarymen dostyq baılanysty bekemdeýdiń, yntymaqtastyq ornatýdyń tamasha bir ádisi dep qabyldaǵan jón.
Mereı Jeksenalyny jarysqa daıyndaǵan Rýslan Ibragımov qazaq ashanasynyń ózindik orny bar ekenin, sheteldik áriptesteri únemi jergilikti sút ónimderinen jasalǵan mázirlerdi suraıtynyn aıta kele: «Bizde keremet sút ónimderi bar, shıkizat sapasy joǵary deńgeıde. Aldaǵy 5-6 jylda jahandyq deńgeıde tanyla túsemiz dep oılaımyn», dedi.
Sonymen qatar ol ulttyq taǵam túrleriniń dámin qalaı baıyta túsýge bolatynyn aıtyp berdi.
«Men – óz elimniń patrıotymyn. Áleýmettik jelide shaǵyn blogimde elimizdiń tabıǵaty men taǵam daıyndaýdyń dástúrli ádisteri týraly jazyp otyramyn. Dástúrli ádister degende, qazaq eli túrki halyqtary sııaqty kóshpeli halyq bolǵanyn qaperde ustaımyz. Bizde as pisirýdiń jalǵyz ádisi – qýyrý, qaınatý, buqtyrý jáne qazanda daıyndaý. Men daıyndaıtyn barlyq as máziriniń deni otqa pisiriledi. Iаǵnı nannan bastap bárin otqa pisiremin. Sonymen qatar ulttyq taǵamdar, sonyń ishinde kóje daıyndaýdyń, et asýdyń aıyrmashylyǵy jóninde baıandap, túsindirip otyramyn. Týma tabıǵatymyzdan, óz ónimderimiz ben aınaladaǵy adamdarymyzdan shabyt alamyn. Elimizde kóptegen etnos ókili turady, árqaısysynyń azdaǵan qupııasyn, as ázirleýdiń tehnologııalyq aspektilerin alýǵa bolady. Munyń bárin qazaq gastronomııasyna beıimdeseńiz, ǵalamat dám shyǵady», dedi R.Ibragımov.
Osy oraıda Almaty tehnologııalyq ýnıversıtetiniń Tamaq ónimderi tehnologııasy kafedrasynyń meńgerýshisi Aıgúl Taevanyń paıymyn alǵa tartýǵa bolady.
«Bizdiń bólimde oqıtyn aspazdar men tehnologııalyq ınjenerlerdiń aıyrmashylyǵy – taǵam hımııasy men termııalyq óńdeý kezindegi bıohımııalyq úderisterdiń irgeli bilimderi bar. Bolashaq tehnolog, aspazdar oqıtyn ınjenerlik quramdas bólik pen ınjenerlik pánder úlken mánge ıe desek, bul – aspazdyq jabdyqtar, tehnologııalyq prosesterdi avtomattandyrý men taǵy basqasy. О́nimderimizdi halyqaralyq naryqqa shyǵarý úshin taǵam ónimderiniń sapasy joǵary, qaýipsizdigi halyqaralyq standarttarǵa saı bolýy kerek. Bizdiń stýdentter osy baǵyttarda zamanaýı bilim alyp jatyr», dedi A.Taeva.
Qazaqstan restoratorlar klýby qaýymdastyǵynyń jetekshisi Gúlnar Qatybaeva joǵarydaǵydaı týrnır jastar arasynda aspazdyqty keńinen nasıhattaý, mamandyqtyń bedelin arttyrý maqsatynda da ótkiziletinin atap ótti.
«Týrnır ıdeıasy Tatarstannyń Qazan qalasynda paıda bolǵan. Byltyr da osy týrnırge qatysyp, qalaı ótkenin kórdik. Jarystyń uıymdastyrylýy jaqsy, biraq bizdiń elmen salystyrýǵa kelmeıdi. Bizde mundaı týrnırlerge qatysý óte qıyn, olarda jeńildetilgen. Elimizde halyqaralyq týrınırlerge qatysý úshin úlken daıyndyqtan ótý qajet. Tatarstandaǵy týrnırdi uıymdastyrýda memleket keń qoldaý kórsetedi. Osy jaǵynan Tatarstan tájirıbesin alýǵa bolady dep oılaımyn. Múmkin, týrnırden kórgenimizdi baıandaı bersek, bizde de taǵam salasyna nazar aýdarylyp, gastrotýrızmniń damýyna qoldaý kúsheıe túsedi dep úmitttenemin», dedi G.Qatybaeva.
Qysqasy, elimizde gastrotýrızmdi damytýdyń alǵysharttary bar. Qunarly da dámi til úıirgen tabıǵı taǵamdarynan dám tatý úshin ushaqtyń da qanaty talatyn elderden keletin týrıster qatary paıda bola bastaǵany qýantady. Qazaqstanǵa tabany tıgen týrısterdiń tóbesi kókpen tildesken taý baýraıynda asylǵan et, jerge kómilgen qarynbúrme, shoqqa qaqtalǵan káýap, qaımaq, tary qosylǵan shaı sııaqty ulttyq taǵamdarymyz týraly estelikterin estigende mereıimiz tasyp, yqylym zamandarda kóshpeliler myń túrli as mázirin ázirleı bilgenin alǵa tartamyz. Álbette, qazaq meıramhanalaryndaǵy as mázirinde uıǵyr, orys, qytaı, ózbek ashanalarynyń da yqpaly joq emes. Qalaı desek te, qansha eldi aralap, talaı jerden dám tatsaq ta, qazaqtyń baılyǵy dastarqany ekenin túısine beresiń.
ALMATY