Elimizde qala negizin quraýshy iri kásiporyndar tóńireginde «Shaǵyn jáne orta bıznes beldeýin» qurý boıynsha jumys bastaldy. О́nerkásip alpaýyttarynyń óz óńirlerinen shyqqan jetkizýshi kásiporyndarmen seriktestigi buǵan deıin de baıqalatyn, biraq erikti formatta edi. Endi bul kásibı túrde qolǵa alynǵaly otyr. Elishilik qundylyqtardy damytý baǵdarlamasy, ásirese monoqalalarda shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń tútinin túzý ushyrýdy kózdeıdi.
Jańa ónerkásip saıasaty arqyly jańasha damý úlgisine kóshýge tıispiz degen oıdy byltyr Memleket basshysy Joldaýda aıryqsha atap ótken bolatyn.
«Memleket iri kásiporyndarmen birlesip, óndiristiń barlyq satysy óz elimizde bolýyn qamtamasyz etýi kerek. Ol úshin óndiris salasyn retteıtin jáne yntalandyratyn túrli tásilderdi qoldaný qajet. О́ńdeý ónerkásibi shıkizatty kóńilge qonymdy baǵamen jetkilikti kólemde alýy kerek. Sonymen birge retteletin satyp alý kezindegi óz taýarlarymyzdyń úlesin arttyrý jáne ofteık júıesin tolyq iske qosý qajet. Elimizdegi ónim óndirýshilermen jasalatyn ofteık kelisimsharttardyń úlesin keminde 10 paıyzǵa jetkizý kerek. Bul – jyl saıyn 2 trıllıon teńge degen sóz», dedi Prezıdent.
Buǵan deıin Úkimet basshysy Oljas Bektenov te jyl sońyna deıin iri kásiporyndardyń shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerimen jasalatyn offteık-kelisimsharttarynyń sanyn kem degende eki ese arttyrýdy tapsyrǵan edi. Talap boıynsha iri kásiporyndar aınalasynda ShOB beldeýin qurý jáne olarmen uzaqmerzimdi kelisimsharttar jasasý mindeti bekitiledi.
Aldaǵy ýaqytta uzaqmerzimdi ofteık-kelisimsharttar jasasaý máselesi zań júzinde mindettelmek. О́nerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń málimetinshe, ótken jyly monoqalalardaǵy óndiris kólemi 18,5 trln teńgege jetti. Bul – jalpy respýblıkalyq kórsetkishtiń 40 paıyzy. Jalpy alǵanda, monoshaharlardaǵy kásipkerlik belsendilik byltyr oń nátıje kórsete aldy deýge negiz bar. 20 qalanyń barlyǵynda derlik jumys istep turǵan ShOB sýbektileriniń sany artqan. Ondaı kásiporyndar sany 8,5 paıyzǵa kóbeıip, 100,2 myńǵa jetipti. Kompanııalardyń kóbeıýi boıynsha Jańaózen (12,9 myń) men Temirtaý (11,5 myń) qalalary alda.
«ShOB beldeýi» sheńberinde alpaýyt kásiporyndardyń shaǵyn bıznes nysandarymen yntymaqtastyq ornatýy kishigirim kompanııalar men jeke kásipkerler úshin jańa ótkizý naryqtarynyń esigin aıqara ashady. Mınıstrliktiń málimetinshe, sáýirdiń bas kezinde elimizde qalaquraýshy kásiporyndar, iri ulttyq holdıngter jáne ShOB arasynda 24,5 mlrd teńge somasyna 20 uzaqmerzimdi kelisim jasalǵan. 47,3 mlrd teńgege 13 ofteık-kelisimshartqa qol qoıylǵan. Jalpy, 2023 jyly monoqalalardaǵy kásiporyndardyń satyp alý somasy 1,8 trln teńgege taıaǵan. Onyń tek 27,8 paıyzyn ımporttyq jetkizýler ıelengen, qalǵan 72,2 paıyzy – elishilik qundylyqtar baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylǵan satylymdar.
Bul rette áıgili «ERG» kompanııasynyń qajetti taýarlardy jetkizip berý boıynsha otandyq óndirýshilermen 20 mlrd teńgeden astam somaǵa ofteık-kelisimshart jasasqanyn, sonymen qatar «Qazaqtelekomnyń» 1 mlrd teńgeden astam somaǵa «ElteksAlataý» JShS-men symsyz sıfrly prıstavkalar jetkizip berý boıynsha mámile jasasqanyn aıta ketsek bolady.
ShOB beldeýiniń sharapatyn bylaı tizbelesek bolady:
ShOB tabysy artady
Eń birinshi kezekte iri kompanııalar jergilikti jetkizýshilerge turaqty tapsyrys beretin bolady. Bul shaǵyn kompanııalardyń tabysy men qarjylyq ornyqtylyǵynyń artýyna serpilis syılaıdy. Sonymen qatar bul óndiristik qýattylyqtyń keńeıýin yntalandyrýy múmkin.
Jańa jumys oryndary qurylady
Turaqty kelisimsharttar jáne óndiris kóleminiń ulǵaıýy qosymsha eńbek resýrstaryn talap etedi, bul óz kezeginde jańa jumys oryndarynyń qurylýyna sep bolady. Jańa jumys oryndarynyń ashyla bastaýy jumyssyzdyq deńgeıin tómendetip, azamattardyń ómir sapasyn jaqsartady. О́nimder men qyzmet sapasyn kúsheıtedi.
Iri kompanııalardyń talabyna saı bolý úshin ShOB óz qyzmetteri men taýarynyń sapasyn kóteredi, bul óz kezeginde standart deńgeıiniń jalpy ósimine áser etedi. Sonymen qatar jańa tehnologııalar men qurylǵylarǵa ınvestısııa salý qajettilikke aınalady. Sóıtip, óndiristik prosester modernızasııasy júzege asady.
Innovasııaǵa jol ashylyp, ınfraqurylym jaqsarady
Iri kompanııalarmen yntymaqtastyq ornatý ShOB-tardy aldyńǵy qatarly tájirıbeler men ınnovasııalardy engizýge ıkemdeıdi. Qyzmetkerlerdi oqytý jáne olardyń biliktiligin arttyrý basymdyqqa aınalyp, eldegi kásibı daǵdylardyń jalpy deńgeıin joǵarylatady.
Damýshy ShOB-tardan túsetin salyq túsimderiniń artýy memlekettiń áleýmettik ınfraqurylymǵa (mektep, balabaqsha, aýrýhana, jol) ınvestısııa jasaýyna múmkindik beredi. Sáıkesinshe, ómir sapasy da jaqsara túsedi jáne halyqtyń ál-aýqaty artady.
Sonymen birge, makroekonomıkalyq áser de bolmaı qoımaıdy. Sarapshylar onyń ózin ekige bólip, jikteıdi. Áýelgisi – ekonomıkanyń ártaraptanýy: jergilikti jetkizýshiler úlesiniń kóbeıýi ekonomıkany ártaraptandyryp, ımportqa táýeldilikti tómendetedi. Bul úderistiń ornyqty qalyptasýy ekonomıkany syrtqy alańdaýshylyq pen daǵdarystarǵa meılinshe tózimdi etedi.
Ekinshisi – básekege qabilettiliktiń joǵarylaýy. ShOB damýy ishki naryqtaǵy básekeni ulǵaıtyp, túpkilikti tutynýshy úshin baǵany tómendetý múmkindigin de alǵa shyǵarady. Al halyqaralyq naryqtaǵy otandyq kompanııalardyń básekege qabiletti bolýy eksport úlesin arttyrady jáne eldiń saýda balansyn kúsheıtedi.