Memleket basshysy Jetisý jerine kelgende agrarly óńir týrızm salasyna da den qoıý kerektigin aıtqan. Sodan beri oblys ákimdigi jańa jobalar ázirlep, salaǵa basymdyq bergen edi. Áıtse de Týrızm basqarmasy jabylyp, oblystyq Kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasyna qarap qaldy. Qazir óńirdiń týrıstik áleýetine «Vizit Zhetisy» mekemesi jaýap beredi. О́kinishke qaraı, óńirdiń týrızmdik ınfraqurylymy álsiz. Muny syrttan kelgen qonaqtar da aıtyp jatyr.
Jalpy, óńirde tikeleı týrızm salasyna qatysty 5 oryn bar. Olar shıpaly sanalatyn Alakól jáne Balqash kólderiniń jaǵalaýlary, odan keıin tabıǵaty ǵajaıyp «Altyn Emel» jáne «Jońǵar-Alataý» ulttyq parkteri, sońǵysy – talaıdy tamsandyrǵan Jońǵar-Alataý taý júıesi. Oǵan Burqan-bulaq sarqyramasy men Tamshybulaqty qosyp qoıyńyz. Búginde osy týrıstik nysandarǵa baratyn joldar men ınjenerlik ınfraqurylymdardy damytýǵa erekshe kóńil bólinip otyr. Kýrorttyq oryndarǵa týrısterdiń kólikpen jetýine jol ashylǵanymen, ary qaraı aralaýǵa jaǵdaı jasalmaǵan. Kólge aparatyn avtomobıl joldaryna, áýejaıdyń ushý-qoný jolaǵyna qaıta jańartý júrgizilip jatyr. Bıyl poıyzdardyń sany artqan.
– «Úsharal-Dostyq» jolyn qaıta jańartý jumysy aıaqtaldy. Shıpaly kólge aparatyn «Taldyqorǵan-О́skemen» avtomobıl joly jańǵyrtyldy. Úsharal qalasyndaǵy áýejaıdyń ushý-qoný jolaǵyna jańartý júrgizildi. Jazǵy maýsymda Almaty jáne Taldyqorǵan qalalarynan sýbsıdııalanatyn áýereısteri, sondaı-aq Astana qalasynan kommersııalyq reıster júzege asyrylady. Alakólge Astana, Almaty, О́skemen, Semeı jáne Qyzylorda qalalarynan 12 poıyz qatynaıdy. Byltyr «Astana-Dostyq» baǵyty boıynsha «Talgo» poıyzy iske qosyldy, – deıdi oblystyq Kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary Danııar Iskakov.
Onyń aıtýynsha, byltyr óńirge 1,6 mln-nan asa týrıst kelgen. Aldaǵy 2 jylda Alakól kóli jaǵalaýynyń ınfraqurylymyn damytý úshin qosalqy stansalary iske qosylady. Aqshı jáne Kóktuma aýyldaryna deıin joǵary voltty elektr jelileri beriledi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna saı, káriz-tazartý qurylystaryn salý jáne kóldiń jaǵalaýyn nyǵaıtý jumystary jalǵasa beredi.
– Taldyqorǵandaǵy týystarymyzǵa qonaqqa kelgen saıyn Alakólge shomylýǵa baramyz. Odan bólek, Tekeliniń tabıǵaty unaıdy, Tamshybulaqta da boldyq. Meniń bir baıqaǵanym, munda týrısterge qolaıly jaǵdaı jasalmaǵan. Jaǵalaýda dúkender joq. Qalaǵan zatyńdy tabý óte qıyn. Jol máselesi de kedergi. Mynandaı ǵajaıyp tabıǵatty týrızmniń bir bóligine aınaldyrýǵa bolady. Sosyn baǵasy óte qymbat. Aqshıdegi standartty qonaqúılerdiń baǵasy sheteldik besjuldyzdy qonaqúıdiń baǵasymen birdeı. Al Alakóldiń jaǵasy jaz boıy qoqysqa tolyp jatady, – deıdi Sankt-Peterbýrg qalasynan kelgen A.Ivanov.
Shynynda, Alakól jaǵalaýynda ornalasqan aýyldardyń eń ózekti máselesi – elektr jelileriniń álsizdigi. Bir óship, bir janǵan jaryq tolqyny turǵyndardy ábigerge salyp otyr. Osy máseleni aldyn alý jumystary endi qolǵa alynbaq.
– Uzyndyǵy 56,7 km 110 kV elektr berý jelisi bar «Aqshı» jańa qosalqy stansasynyń qurylysy jobasy boıynsha Energetıka mınıstrligine bıýdjettik ótinim berildi. О́tinim somasy – 2 mlrd teńge, jobanyń jalpy quny 10,3 mlrd teńgeni quraıdy. Sondaı-aq «220/110/35/10kV jańa «Kóktuma» jáne «Aqtoǵaı» stansasynyń jobalaý jumystary aıaqtaldy. Onyń aldyn ala quny 40 mlrd teńgeni qurap otyr, – deıdi D.Iskakov.
Bıyl munda káriz tazartý qurylysy da qolǵa alynbaq. Qazirgi ýaqytta káriz tazartý qurylysyn salýdyń jobalaý-smetalyq qujattamasyna túzetý júrgizilip jatyr. Jyl sońyna deıin aıaqtalady. Al «Alakól kóliniń qorshaý bógetin salý» jobasynyń birinshi kezeńi qorytyndylanǵan. Quny 19,1 mlrd teńgeni quraıtyn jobaǵa respýblıkalyq bıýdjetten qarajat bólý úshin Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligine bıýdjettik ótinim berilgen. Odan bólek, jaǵalaýdy abattandyrý úshin JSQ ázirlenip jatyr. Sondaı-aq básekege qabiletti týrıstik ındýstrııany qurý, ekonomıkalyq ósýdiń jańa núktelerin qalyptastyrý jáne ınvestısııa tartý maqsatynda Balqash kóliniń jaǵalaýynda týrızmdi damytý jalǵasa bermek. Osy baǵyt boıynsha Lepsi aýylynan Balqash kóliniń jaǵalaýyna deıingi jol jańǵyrtyldy.
– «Almaty – О́skemen – Lepsi – Aqtoǵaı» avtomobıl jolyn qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizilip jatyr. Balqash kóliniń jaǵalaýynda týrıstik-rekreasııalyq aımaqtyń ınjenerlik-kommýnıkasııalyq jelileriniń qurylysy bastaldy. Bul maqsatqa respýblıkalyq bıýdjetten 2,2 mlrd teńge bólindi. Jalpy quny 7,9 mlrd teńgege 7,4 shaqyrym jol, 97,4 shaqyrym sý qubyry, káriz jáne elektr jelileri salynady, – deıdi D.Iskakov.
Qazir óńirde ekologııalyq týrızmniń de mańyzy erekshe. Máselen, Panfılov, Eskeldi, Sarqan aýdandaryna qarasty «Altyn-Emel», «Jońǵar-Alataý» ulttyq parkteri jáne Jońǵar-Alataý taý júıesi áleýetin arttyrý úshin arnaıy vızıt ortalyqtary ashylyp jatyr. Oǵan dálel – «Altyn-Emel» ulttyq parkinde jeke ınvestısııa esebinen salynǵan vızıt ortalyǵy. Bıyl jergilikti bıýdjet esebinen 200 mln teńgege Sarqan aýdanynyń Topolevka aýylynda osyndaı vızıt ortalyǵy ashylady.
– Týrıstik jerlerdiń qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin byltyr Sarqan aýdanynda Jasylkól kóline deıingi jolǵa ortasha jóndeý júrgizildi. 281 mln teńgege «Topolevka – Kordon Jalańash» jolyna qıyrshyq tas tóseldi. Kelesi jyly osy joldyń qalǵan bóligin jóndeý josparlanyp otyr. 150 mln teńgege «Kordon Jalańash-Jasylkól» joly jasalady, – deıdi Sarqan aýdanynyń ákimi Ǵalymjan Mamanbaev.
Osy rette aıta keteıik, byltyr Sh.Ýálıhanovtyń memorıaldyq murajaıyna kúrdeli jóndeý júrgizilgen. Sol murajaıǵa aparatyn jol jasalǵany málim. Odan bólek, «Burqan-Bulaq» sarqyramasyna aparatyn joldy qaıta jańartý boıynsha jobalaý-smetalyq qujattama ázirlengen edi.
– Qurylys-montajdaý jumystarynyń somasy 15,3 mlrd teńgeni quraıdy. Osy joba boıynsha Kólik, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar, Týrızm jáne sport mınıstrlikterine bıýdjettik ótinimder joldandy. Jalpy, bıyl oblysqa 2,2 mln týrıst keledi dep kútilip otyr. О́sim – 10%. Bıyl 1,5 mlrd teńgege 10 týrızm nysany ashylmaq, – deıdi D.Iskakov.
Búginde oblys aýmaǵynda syıymdylyǵy 16 myń tósektik orynnan asatyn 363 ornalastyrý nysany jumys isteıdi. Byltyr 3,5 mlrd teńge somasyna 17 nysan paıdalanýǵa berilgen. Atap aıtsaq, Alakól kóliniń jaǵalaýyndaǵy demalys oryndary – «Aıdarbek» pen «ElRiza». Sondaı-aq «Kepler Group Ltd» kompanııasymen birlesip, «Hilton» brendimen halyqaralyq qonaqúı jáne kýrorttar jelileriniń qurylysy boıynsha joba ázirlenip jatyr. Bul joba Jońǵar qaqpasynda qýaty 1 GVt iri jel elektr stansasyn salýdy josparlap otyrǵan «ACWA Power» kompanııasynyń áleýmettik jaýapkershiligi sheńberinde júzege asyrylmaq.
– Jetisýda týrıstik áleýetti arttyrý maqsatynda «Shagan Fest», «Alakol Fest» festıvalderi uıymdastyryldy. Shyńǵa shyǵý týrıster men belsendi taý demalysyn súıetinderdi tarta alady. Sonymen qatar taý týrızmi mádenıetin qalyptastyrady. Jetisýdyń jeti arnasynyń biri – Kóksý ózeni. Ol sporttyq týrızmdi damytýǵa baǵyttalǵan. Ortalyqtyń uıymdastyrýymen alǵash ret raftıngten ashyq Azııa chempıonaty «Koksu Water Fest» ótti. Chempıonatqa Mońǵolııa, Qyrǵyzstan, Bosnııa jáne Gersegovına, Reseı men Qazaqstannan komandalar qatysty, – deıdi «Vizit Zhetisy» ortalyǵynyń basshysy Jandos Nýrıev.
Al qasıetti Kúreńbel topyraǵynda týrısterdi qabyldaıtyn 12 nysan jumys isteıdi. Onyń ishinde 11-i – qonaqúı, bireýi – ańshylar úıi. Aýdan aýmaǵynda týrıstik qyzmetti jáne ekskýrsııalyq marshrýt boıynsha qyzmetti júzege asyratyn – jalǵyz «Altyn Emel» memlekettik ulttyq tabıǵı parki. Atalǵan nysan 3 týrıstik baǵyt boıynsha qyzmet kórsetedi. Byltyr 14 521 adam kelip, 32,8 mln teńge paıda túsirgen.
– Týrızm salasyna ınvestısııalar tartý boıynsha byltyr «Altyn-Emel» memlekettik ulttyq tabıǵı parki» aýmaǵyndaǵy «Asemtal» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi vızıt – ortalyq qurylysyn júrgizdi. Jobanyń jalpy quny 2 mlrd teńgeni quraıdy. Vızıt-ortalyqtyń maqsaty – týrısterge ulttyq park týraly jáne ondaǵy týrıstik marshrýttar týraly aqparat berip, ekologııalyq týrızmdi jarnamalaý, – deıdi Kerbulaq aýdanynyń ákimi Qanat Esbolatov.
Onyń aıtýynsha, shańǵy bazasyn salýǵa 62 gektar jer telimi qarastyrylǵan. Qazirgi tańda «Raftıng» demalys aımaǵyn júrgizýge 1,8 gektar jer berilip, qurylys jumystary bastalypty. Investısııa tartý – aýdan ekonomıkasynyń ósýiniń negizgi maqsaty. Bul baǵytta aýdanda qarqyndy jumystar jalǵastyrylady.
«Shańǵy» bazasyn salý degennen shyǵady, búginde Tekeli qalasy qysqy týrızmge ıek artyp otyr. Kendi shahardyń tabıǵı-rekreasııalyq áleýeti týrızmdi damytýǵa úlken múmkindik beredi. Búginde Jońǵar Alataýy – ıgerilmegen aýmaqtardyń biri, taý jotalaryna barǵysy keletin týrıster kóp. 2023 jylǵy resmı statıstıka derekteri boıynsha Tekeli qalasynda 15 ornalastyrý orny jumys isteıdi. Onda kelýshiler sany 8,7 myń adamdy, al kórsetilgen qyzmet kólemi 336,5 mln teńgeni quraǵan.
– Tekeli qalasynyń aýmaǵynda týrısterge qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda «jumsaq» ınfraqurylym nysandary ornatylyp jatyr. Atap aıtsaq, 8 oryndyq, 4 jol kórsetkish, 3 aqparattyq stend, 4 qoqys jáshigi jáne taý jıeginde sýretke túsýge arnalǵan 1 fotospot. Sonymen qatar byltyr jeke ınvestısııalar esebinen 431 mln teńgege 2 týrıstik nysan paıdalanýǵa berildi. Bıyl 100 mln teńgege taǵy bir ınvestısııalyq joba iske asady, – deıdi monoqala ákimi Almas Ádil.
Prezıdenttiń Jetisý oblysyna jumys sapary barysynda bergen tapsyrmasynyń oryndalýyn qamtamasyz etý maqsatynda shańǵy-bıatlon sport kesheniniń jobalaý-smetalyq qujattaryn ázirleýge jergilikti bıýdjetten 128,8 mln teńge bólingen. Byltyr onyń 10 mln teńgesi ıgerilse, bıyl 118,8 mln teńgesi jumsalady. Jobalaý jyl sońyna deıin aıaqtalady. Qurylys-montajdaý jumystarynyń shamamen quny 15-17 mlrd teńgeni quraıdy. Qurylys jumystary 2025 jyly bastalmaq.
Jetisý oblysy