Bul Parlament burynǵydan ózgerek. Parlament elimizde Ádiletti Qazaqstan qurý jolynda qolǵa alynǵan kóptegen saıası ózgeristiń nátıjesinde jan-jaqty jasaqtaldy. Naǵyz kóppartııaly memleketke aınalý jolynda mańyzdy qadamdarǵa bardy. Ásirese Májiliske kózqarasy ártúrli saıası ustanymdaǵy kúshter keldi. Uzaq jyl boıy oppozısııada bolǵan partııa Parlamentke ótip, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev osynyń bárine aýqymdy saıası reformanyń arqasynda qol jetkizgenimizdi atap ótti.
Sabaqtastyq jalǵasady
VIII shaqyrylym depýtattarynyń ótken sessııadaǵy belsendiligi aıqyn baıqalyp, ózektiligi kózge uryp turǵan kóptegen zań jobasynyń qabyldanýyna bastamashylyq etti. Olardyń arasynan áıelder men balalardy turmystyq zorlyq-zombylyqtan qorǵaıtyn jáne el azamattaryn lýdomanııa dertinen alshaqtatatyn zańdar qabyldanyp, qoldanysqa endi. Budan basqa da elimizdiń áleýmettik, ekonomıkalyq damýyna serpin berer birqatar zań qabyldanyp, syrtqy saıasattaǵy máselelerdi retteıtin birtalaı kelisim ratıfıkasııalandy.
Jalpy ótken sessııada Májilis qaraýyna jalpy sany 154 zań jobasy kelip túsken. Onyń 81-ine qatysty áli tıisti sheshim shyǵarylmaǵan, ıaǵnı áli depýtattar qaraýynda jatyr. 154 zańnyń 68-i qabyldanyp, Senatqa joldanǵan eken. Al Senat ol zańdardyń ishinen beseýin óziniń bıylǵy sessııasynyń kún tártibine alyp qalyp, qalǵanyn maquldap Aqordaǵa jibergen. Prezıdent qol qoıyp, qoldanysqa engizgen zańdardyń sany – 50.
Sondaı-aq jaqsy úrdis bolyp qalyptasqan «Ulttyq qor – balalarǵa» jobasyn iske asyrý úshin ótken sessııada Parlament zańnamalyq baza qalyptastyrǵanyn aıryqsha atap ótken jón. Bul – Prezıdenttiń saılaýaldy baǵdarlamasyndaǵy negizgi bastamalardyń biri. Endi osy sessııada bul jobanyń da jetildire túser tustary Májilis nazarynda bolar degen el úmiti bar.
Jalpy, ótken sessııa jumysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń saıası reformalary Parlament jumysyna jańa baǵyt-baǵdar berdi. Kóppartııaly Parlament zań shyǵarýshy organnyń qyzmetine tyń serpin ákelip, qoǵamnyń túrli ıdeologııalyq kózqarastaǵy áralýan ókilderiniń kelýi qabyldanatyn zańdardyń sapasyn arttyra tústi.
Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov bıyl Parlament jazǵy demalysqa shyqqan qos palatanyń birlesken otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Parlament jumysyna oń baǵasyn bergenin atap ótken bolatyn.
– Aldaǵy sessııada da osy qarqynnan taımaýymyz qajet. Prezıdenttiń Saılaýaldy baǵdarlamasyn oryndaý negizgi basymdyq bolyp qala beredi. Elimizdiń jańa ekonomıkalyq modeliniń quqyqtyq negizin qalyptastyrý jumysyn jalǵastyramyz, – degen edi E.Qoshanov.
Depýtattyq korpýs endi Bıýdjet, Salyq, Qurylys, Sý kodeksteri boıynsha jumys istemek. Sonymen qatar múlde jańa Sıfrlyq kodekstiń talqylaýǵa túsýin kútip otyr.
– Sondaı-aq sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-áreket, esirtkimen kúres, din, sot júıesindegi reformalar jáne basqa da máselelerge qatysty zań jobalary boıynsha aýqymdy jumys kútip tur. Osylaı tyǵyz jumys isteý arqyly ǵana alǵa qoıǵan maqsattarǵa qol jetkizip, elimizdi ózekti problemalardy sheshýge yqpal ete alamyz dep senemin, – degen Palata spıkeri Parlament, Úkimet jáne sarapshylar qoǵamdastyǵy úılesimdi ári jan-jaqty jumys isteýi qajettigin de aıtyp ótken.
Sý kodeksiniń shıkiligi kóp
Jaz boıy eldi aralap, saılaýshylarmen kezdesken depýtattardyń aldy Astanaǵa oralyp jatyr. Májilis depýtaty Janarbek Áshimjanov ta elektorattyń amanatyn arqalap, bloknotyna biraz máseleni túrtip alǵan eken.
– Bıyl jazǵy kanıkýl kezinde óńirlerdi aralap, saılaýshylarmen kezdesip, kóptegen máselemen tanystym. О́ńirlerge shyqqanda birinshi kezekte halyqqa sol qabyldanǵan zańdardyń zańdylyq negizderin jetkizý, eldiń quqyqtyq saýatyn arttyrý baǵytynda túsindirý jumystaryn júrgizý isine kóńil bóldik, – deıdi J.Áshimjanov.
Májilis depýtaty ýaqyt jyljyǵan saıyn barlyq baǵytta qordalanyp qalǵan máseleler az emes ekenin de ashyp aıtty.
– Bıyl Almaty, Jetisý oblystaryn qatar aralap shyqtym. Negizinen shalǵaı aýyldarǵa, alys bólimshelerge, shekara boıyndaǵy eldi mekenderge at izin saldyq. Jalpy alǵanda, elimizdegi problemalardyń bári ortaq múddege kelip tireledi. Degenmen ár óńirdiń, ár aımaqtyń ózine tán ereksheligi bar. Soǵan baılanysty depýtattar da óziniń elektoratymen jumys isteıdi. Almaty oblysynda da, Jetisý oblysynda da shekaralyq óńirlerde qalyptasqan problemalar barshylyq. Eń negizgileri – ınfraqurylymdyq máseleler. Iаǵnı jol, aýyz sý máseleleri, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy túıtkilder, áleýmettik nysandardyń jaı-kúıi, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy, bilim júıesindegi ahýaldar, úsh aýysymdy mektepterdiń problemasy, shalǵaı aýyldardaǵy medısınalyq qyzmettiń qoljetimsizdigi syndy ózekti jaıttar taǵy da aldymyzdan shyqty, – deıdi Janarbek Áshimjanov.
Májilis depýtaty áli qoldanystaǵy tıisti zań jobalary bar ekenin jáne kúzde kelip, «Amanat» fraksııasy, ózi qataryna kiretin komıtet osy baǵyttardaǵy jumystarǵa bilek sybana kirispekshi ekenin atap ótti.
Depýtat Májilistiń sanaýly kúnderden keıin iske kirisetin kezekti sessııasynda qaralatyn zań jobalarynyń ishinde Sý kodeksine qatysty da pikir bildirdi.
– Bul kodekske qatysty bizdiń ózindik kózqarastarymyz, ustanymdarymyz bar. О́ıtkeni ashyǵyn aıtý kerek, kodeks Májiliske shıki kúıinde keldi. Úkimettiń daıyndaǵan zań jobasy kóńilimizden shyqpady. Bul – tómengi palatanyń kún tártibinde turǵan eń mańyzdy zań jobalarynyń biri, – dedi J.Áshimjanov.
Salyq kodeksinde de kemshilik bar
Al jýyrda ǵana óńirlerdi aralap kelgen «Respublica» partııasynyń tóraǵasy, Májilis depýtaty Aıdarbek Qojanazarov turǵyndar aıtqan máselelerdi Parlamentte kóterýge ýáde berip otyr. Aıtýynsha, elimizdiń ózge óńirlerindegideı, shyǵysta da problemalar jetkilikti eken.
Depýtatpen kezdesken Abaı oblysynyń kásipkerleri men sharýalary shaǵyn kásipkerlikti qoldaýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamalardy júzege asyrý máselelerin kóteripti. Jergilikti óndirýshi kompanııa ókilderi Úkimetke Kásipkerlik kodeksine qaraǵanda Salyq kodeksi mańyzdyraq ekenin aıtyp, qynjylǵan. Kásipkerlerdiń ustanymy kerisinshe: kúshti bıznessiz salyqtyń da máni bolmaıdy. Sondaı-aq nesıelerdi kepildendirý jáne ekinshi deńgeıli bankter arqyly jeńildetilgen nesıelendirýge qatysty memlekettik baǵdarlamalardyń shapaǵaty kásipkerge jetkenshe máni qalmaıtyn kórinedi. Ekologııalyq tólemderden salyq shegerimderin kóterý máselesi de ózektiligin joıǵan joq.
– Májilistegi «Respublica» partııasy fraksııasynyń alty depýtaty elimizdiń 15 óńirin aralap shyqty. Basty mindet – sessııanyń basynda jumysymyzdyń negizin quraıtyn problemalyq máselelerdi jınaqtaý. Olardyń birqataryn Úkimetke depýtattyq saýalmen joldaımyz, basqalary boıynsha jumys toptaryn quryp, naqty mınıstrliktermen jumys júrgizemiz. Salyq shegerimderi boıynsha: kásipkerlerden aýyrtpalyqtyń bir bóligin alyp tastaý jáne qorshaǵan ortaǵa keltirilgen zııandy óteýdi memlekettik bıýdjetten qarastyrý týraly usynys jasaýdy josparlap otyrmyz, – dedi Aıdarbek Qojanazarov.
Jańa sessııa jumysynda Parlamentke, Úkimetke qatysty taǵy da baǵyt-baǵdarlar naqtylanyp, qosymsha mindetter júktelmek. Depýtattar óńirlerden jınap kelgen júıeli problemalardy zańnamalyq turǵydan sheshý kerek bolsa, zań jobalaryna ózgerister engizýge áreket etetini sózsiz.
Ashyǵyn aıtqanda óńirlerle qordalanǵan túıtkildi máseleler áli de azaıar emes. Olardyń taǵdyry tek Májiliske, zańdarǵa ǵana qarap turǵan joq. Úkimetke, jalpy jergilikti atqarýshy bılikke, oblystyq, aýdandyq deńgeıdegi máslıhattardyń quzyretine tirelip turǵan biraz jumys bar. Endigi sessııada Parlamentke el-jurttyń da artyp otyrǵan úmiti az emes.