Qazirgi kezeńde elimizge qajet bolyp turǵan sheteldik ınvestısııa kólemi buǵan deıingi eki on jyldyqtyń qajettiliginen de asyp túseıin dep tur. Tek ınvestısııalyq aǵyndy kúsheıtý arqyly sapaly ekonomıkalyq ósimge qol jetkize alamyz.
Eger birqatar reforma men jobalardy júzege asyra alsa, Qazaqstan ınvestısııa úshin tartymdy elge aınala alady. Basty artyqshylyǵymyz – paıdaly resýrstar men salystyrmaly lıberaldyq zańnama. Bular otandyq ekonomıkada qazirdiń ózinde bar. Nepottyq olıgarhızm bıýrokratııalyq ınstıtýsıonalızmmen almastyrylyp jatyr. Ol óziniń barlyq kemshiligine qaramastan, áli de bolsa oıynnyń ámbebap erejelerine kóbirek beıim jáne ekonomıkadan aqshany syǵyp, ony sheteldik ıýrısdıksııalarǵa berýge sonshalyqty yntaly emes. Salyq kodeksin izgilendirý, ınfraqurylymdy nyǵaıtý, óndiristi qajetti elektr energııasymen, eńbek resýrstarymen, ónerkásiptik ekonomıkanyń basqa elementterimen qamtamasyz etý mindeti tur.
Alaıda munyń bárin saýatty sheneýniktersiz iske asyrý taǵy qıyn. «Investısııa tartý úderisine barlyq ákim men mınıstr tıisti deńgeıde atsalysyp otyrǵan joq. Úkimet bul jumysty retteýi kerek», dedi Prezıdent bıylǵy Joldaýynda. Basqasha aıtqanda, óńirlik jáne salalyq basqarýshylar ınvestısııanyń tıisti ósimin qamtamasyz ete almaı otyr. Árıne, bári solarǵa baılanysty emes, keı jaǵdaıda ınvestordy shaqyrýyn shaqyryp alyp, artynan qandaı da bir kıkiljińge tap bolyp jatqysy kelmeıdi. Biraq ondaı jaǵdaıdyń ózinde bos otyrmastan, sharýany júıeli túrde sheshýge týra keledi. Keıin basqa ınvestorlar kedergisiz keletindeı qolaıly orta qalyptastyrýy qajet.
Investor shaqyryp, oǵan meılinshe jaıly jaǵdaı jasap berý múmkindigi bola tura, saıası basqarýshylardyń eki qolyn bos qoıyp, bıýdjet qarjysyn úlestirýden asa almaı otyrǵany qıyn. Al keıde sybaılas jemqorlyq sebebimen qosymsha kedergilerdi qoldan uıymdastyryp jatsa, tipti jaman. «Jalpy, Úkimet pen barlyq memlekettik organnyń mindeti – otandyq bıznes pen sheteldik ınvestorlarǵa jol ashý. Olardyń zańdy qyzmetine kedergi jasaý saldary aýyr qylmys dep sanalýy kerek», dedi Memleket basshysy.
Qazir elimizdiń synaq jyldaryn bastan keshirip jatqany belgili. Qazirgi ýaqyt bizge naqty ındýstrııalandyrýdy júrgizýdiń, shıkizat poıyzynan ındýstrııalyq poıyzǵa qaıta oralǵan elderdiń qataryna kirýdiń sońǵy tarıhı múmkindigi bolýy múmkin. Ol úshin árbir usaq-túıekke deıin úńilip, sheneýnikterdi olardyń jumysynyń ekonomıkalyq tıimdiligimen baǵalaý qajet. Esepterin ádemi qurastyrǵanyna emes, olar jetekshilik etetin salalar men aımaqtarda qansha naqty ınvestısııalyq joba júzege asyrylǵanyna baılanysty baǵalaý mańyzdy.
Joldaýda Prezıdent beıbit atomdy elimizde damytý boıynsha referendým ýaqytyn habarlady. Ol 2024 jyldyń 6 qazanyna belgilendi. Ol máseleniń osydan bir jyl buryn ashyq aıtylǵanyn, jalpyhalyqtyq talqylaý ótkizýge bir jyl jetkilikti bolǵanyn eske saldy. Prezıdent atom stansasynyń qurylysy týraly 2019 jyly aıtyp, másele jalpyhalyqtyq referendýmda sheshiledi degen edi. Osylaısha, talqylaý shyn máninde bir jyl emes, odan da kóp ýaqytqa sozyldy. Joldaýda aıtylǵan sheteldik ınvestorlardy tartý, óńdeýshi ónerkásipti damytý, ınfraqurylymdy nyǵaıtý, jasandy ıntellekt pen sıfrly tehnologııany damytý, qorshaǵan ortaǵa mán berý – bári de elimizdiń energetıkalyq tepe-teńdigine baǵyttalǵan is-sharalar. Elimiz energııa kózderin ártaraptandyrýǵa, ony ekonomıkanyń barlyq salasyna baǵyttaýǵa qanshalyqty qabiletti. Eger tutynylatyn energııa kólemin, elektr energııasymen jumys isteıtin tehnologııalardyń ený dárejesin eskere otyryp, atom elektr stansasy bar elderdiń energetıkalyq júıesiniń ornyqtylyǵyn atom stansasy joq eldermen salystyrsaq, aıtarlyqtaı aıqyn tujyrym jasaýǵa bolady.
Ǵazız Ábishev,
saıasattanýshy