Eýropada qalypty jaǵdaı bolyp esepteletin «О́mirdi saqtandyrý» deıtin uǵym bar. Bul – qazaq qoǵamyna ázirge tańsyq. Kózqaras múlde basqasha. Kóliktiń ózin saqtandyrýǵa moıny jar bermeıtin aǵaıynǵa «ómirdi saqtandyrý» týraly aıtsa, moınyn qıqań etkizer. Alda ne kútip turǵany nemese áldebir oqys oqıǵa oryn alsa, munyń úlken kómegi baryn sóz etseńiz de júre tyńdar. Tipten bolmasa aıtqan túsindirme jumystaryńyzǵa bas ızeı otyryp, «Qudaı saqtasyn» deıtinine de shúbá joq. Mine, sizge saqtandyrý!
Biz moıyndamasaq ta rasymen ómirde túrli jaǵdaı kóp. Artynsha tyǵyryqqa tirelgen adam basyna san qıly suraq ta áýes keledi. Mundaı qysyltaıańda kim qarjylaı qoldaý kórsetedi? Densaýlyǵymdy qandaı qarjyǵa jaqsartamyn? Balalarymnyń bilimine aqshany qaıdan alamyn? Zeınetkerlik jasqa tolyp, jumyssyz qalǵanda artyq aqshasyz qalaı ómir súremin? Osylaı jalǵasa beredi...
«Buǵan negizgi jaýap – ómirdi saqtandyrý polısin ashý. Adamnyń ómiri men densaýlyǵymen qosa, otbasymyzdaǵy tynyshtyq pen birlik, balalarymyzdyń bolashaǵy bárimizdi alańdatady. Al ómirden ótip ketkende bereke buzylyp, balamyz bilimsiz qalmasyn, qol jaıyp, árkimge bir jaltaqtap qalmasyn desek, qazirden oılanyp, qarjy jınaýymyz kerek. Saqtandyrý baǵdarlamalary – jaqsy qural. Onyń artyqshylyǵy kóp. Mysaly, ómiri saqtandyrylǵan adam dúnıeden ótip ketse, saqtandyrý kompanııasy onyń paıdalanýshysyna jınap úlgergen somasyn bermeıdi, jınaqtaý merzimi ishinde jınaýy kerek somany beredi. Aıtalyq, klıent keshe ǵana 10 jylǵa aıyna 20 myń teńge salyp otyratyn shart jasap, búgin qaıtys bolyp ketti delik. Osy sátte onyń murageri 20 myń teńge emes, shamamen 2 mln teńgeden asa tólem alady», deıdi «Halyk-Life» AQ Basqarma tóraıymy Janar Jubanııazova.
Joǵaryda aıtqandaı, shetelderde óz ómirin saqtandyratyndardyń qatary qalyń. Tipti keıbir memleketterde bul úrdis mindettelgen. Al bizdiń elimizde óz ómirin saqtandyrýshylardyń sany múlde az. Paıyzben kórsetsek, 1% aspaıdy. Onyń ózi erikti túrde.
Otandastarymyzdyń óz ómirin saqtandyrýǵa kedergi bolyp otyrǵan basty faktorlar nede? Birinshiden, senimsizdik. Ekinshiden, dál osy júıe týraly aqparat tym az. Durysy, nasıhaty tómen. Onyń ústine adamdarda «maǵan eshteńe bolmaıdy» degen túsinik keńinen taralǵan. Sońǵysy – áleýmettik jaǵdaı. Turmystaǵy jetispeýshilik.
Búginde elimizde 9 ómirdi saqtandyrý kompanııasy jumys isteıtin kórinedi. Ár kompanııaǵa tán óz erekshelikteri jáne baǵdarlamalary bar. Solardyń biri – «Evrazııa» ómirdi saqtandyrý kompanııasy Ulttyq bank bergen lısenzııa negizinde 2018 jyldan beri jumys istep keledi. Kompanııaǵa qatysty halyqaralyq S&P Global Ratings reıtıng agenttigi uzaq merzimdi kredıttik jáne qarjylyq turaqtylyq reıtıngin rastaǵan. Búgingi tańda S&P boıynsha kompanııanyń reıtıngi otandyq ómirdi saqtandyrý kompanııalary arasynda joǵary bolyp otyr.
«Kompanııa saqtandyrýdyń keń spektrin usynyp keledi. Qyzmetkerlerdi eńbek mindetterin oryndaý kezinde jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrý, týrısterdi mindetti saqtandyrý, jazataıym oqıǵalardan ómirdi erikti túrde jáne jınaqtaýshy ómirdi saqtandyrý baǵdarlamalary bar. Bunyń ishinde biregeı baǵdarlamalardyń biri – AQSh dollarymen nomınasııalanǵan jınaqtaýshy ómirdi saqtandyrý baǵdarlamalary deýge bolady. Mysaly, bizdegi ekinshi deńgeıdegi bankter somasy 1%-dan aspaıtyn dollarmen depozıt usynsa, bizdiń kompanııa belgilegen somasy jyldyq 4.2%-ǵa deıingi baǵdarlamany usynady. Bunyń ataýy – «Brilliant» ónimi. Saqtandyrý merzimi 2 jyldan 20 jylǵa deıin bolady. Saqtandyrý merzimi neǵurlym joǵary bolsa, somasy da soǵurlym joǵary. Joǵary mólsherlemeden basqa baǵdarlamanyń óz artyqshylyqtary bar. Eń aldymen álemniń kez kelgen jerinde 24/7 ómirdi saqtandyrý. Zańdy artyqshylyqtary – jınaǵyńyz óndirip alasyz jáne ol buǵattaýǵa jatpaıdy, múliktik daý kezinde úshinshi tulǵadan qorǵalǵan. Sondaı-aq tólem kezinde jınaǵyńyzǵa salyq salynbaıdy», deıdi kompanııanyń marketıng jáne PR departamentiniń basshysy Gúlmıra Ilıanova.
Gúlmıranyń aıtýynsha, kompanııanyń kelesi tanymal ónimderi «Grand» jáne «Daryn» dep atalady. Bular – memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesi sheńberindegi, ıaǵnı memleketten qoldaý kórsetiletin baǵdarlamalar. Maqsaty – balanyń bilim alýyna qarajat jınaý. Munda ata-ana saqtandyrylady. Iаǵnı, baǵdarlamanyń ustanymy – muragerlerdi qarjylaı qamtamasyz etýge arnalǵan. Eger ata-ana qaıtys bolsa, bala kez-kelgen jaǵdaıda joǵary bilim alý úshin qarajatpen qamtamasyz etiledi, tipti bir aılyq jarna bolsa da ómirdi saqtandyrý kompanııasy merzim bastalǵan kezde ýnıversıtetke oqý úshin qajetti somany aýdarady.
«Bizdiń baǵdarlamalarda jınaqtaý merzimi 3 jyldan 20 jylǵa deıin quralǵan. Tutynýshylar baǵdarlamany óz tańdaýlarymen teńge nemese AQSh dollarymen asha alady. Eki jaǵdaıda da memleket syıaqysy halyqtyń basym toptary – kóp balaly otbasylardan shyqqan balalar, jetimder, múgedekterge 7%, al qalǵandary úshin 5% mólsherinde eseptelgen. Durysy, dollarmen belgilengen mólsherleme jyldyq 4.2%, teńgemen 8%-dy quraıdy», deıdi Gúlmıra Ilıanova.
О́mirdi saqtandyrýdaǵy taǵy bir iri kompanııanyń biri – Qazaqstannyń Halyq Bankiniń ómirdi saqtandyrý boıynsha enshiles kompanııasy – «Halyk-Life» AQ 2005 jyly qurylypty. Kompanııa eldegi saqtandyrý syıaqylarynyń kólemi boıynsha jáne «ómir saqtandyrý» qarjylyq kórsetkishteri boıynsha kóshbasshy bolyp otyr. 2006 jyly ómir saqtandyrý lısenzııasyn alǵan. Sondaı-aq atalǵan kompanııa «Saqtandyrý tólemderine kepildik berý qorynyń» múshesi bolyp tabylady.
«Bizde saqtandyrýǵa qatysty baǵdarlamalar óte kóp. Olar óziniń qamtamasyz etetin qorǵanys túrlerine qaraı bólinedi. Sharttary ıkemdi, ár adam ózi saqtandyrý merzimin, qorǵanys túrlerin, mysaly, dene jaraqatynan, aýyr aýrýlardan bastap ómirden ótip ketýge deıin óz maqsaty men qarjylaı múmkindigine qaraı salym kólemin ózi tańdaıdy. Maqsaty da ártúrli bolýy múmkin. Mysaly, balanyń oqýyna qarjy jınaý. Sonymen qatar, bir shart aıasynda tek ózińdi ǵana emes, jaqyndaryńdy da saqtandyrýǵa bolady. Shart barysynda klıent paıdalanýshyny, ıaǵnı muragerdi ózi belgileıdi jáne tek sol adamǵa ol tıesili bolady. Saqtandyrý jaǵdaıy oryn alǵanda tólemdi paıdalanýshy kámelettik jasqa tolǵanda ala ma nemese zańdy ókili-qamqorshysy ala ma, bárin ózi tańdap, soǵan saı kompanııa tólem jasaıdy», deıdi «Halyk-Life» AQ Basqarma tóraıymynyń orynbasary Andreı Djeksembaev.
Onyń aıtýynsha, «Halyq-Life» AQ aqsha quıyp otyrǵan klıentke qosymsha syıaqy qarastyrylǵan ári ár baǵdarlama boıynsha óz kólemi bekitilgen. Odan bólek, dıvıdentterimen jyl saıyn bólisip otyrady. Memlekettik syıaqy beretin baǵdarlama da bar. Aıtalyq, «Bilim-life» – balalaryńyzǵa bilim berýdiń senimdi qarjylyq negizin qamtamasyz etýge kómektesetin baǵdarlama. Bul baǵdarlamamen kompanııa jylyna 8% syıaqy berip otyrady. Bala mektep bitirgen soń grantqa túspeı qalsa, osy jınaǵan aqshamen oqý aqysyn tóleı alady. Eger grantqa túsip ketse, shartty kelesi balasyna rásimdeýge nemese jınaǵan aqshasyn syıaqymen sheship alýǵa bolady. Jınaq aqshasyna anasynyń nemese ákesiniń ómiri men densaýlyǵyn da saqtandyrýǵa bolady. Sondaı-aq ata-ana ómirden ótip ketse nemese I, II toptaǵy múgedektikti alsa, kompanııa ata-anasy úshin balaǵa jınaq jasaıdy. Sonyń arqasynda bala qarjylaı qamtamasyz etiledi degen sóz.
Taǵy bir jańalyq, «Halyk-Life» AQ saqtandyrylǵan balalarǵa jaraqat alǵan jaǵdaıda qomaqty qarjy tóleıdi. Bul «Balam» atty jańa saqtandyrý baǵdarlamasy arqyly iske asady. Baǵdarlama balanyń jaraqattanýynan keıin bolatyn em-dom, kútim shyǵyndaryn 1 mıllıon teńgege deıin óteı alady.
«Biz erekshe nazar aýdarýdy qajet etetin máseleniń biri – balalardyń jaraqattanýy. Olar oıyn barysynda nemese basqa áreket kezinde túrli jaraqat alyp jatady emes pe? Bul bala densaýlyǵyna zaqym keltirip qana qoımaı, emosııalyq jaǵynan da áser etedi. Al jaraqattardyń negizgi sebepteri jol-kólik apattary, balalar alańynda oryn alatyn oqys jaǵdaılar, úıde, sýda jáne sportpen shuǵyldanýdan shyǵady. Bizdiń kompanııanyń «Balam» atty saqtandyrý baǵdarlamasy – bala jaraqat alǵan jaǵdaıda sapaly medısınalyq kómek, kútim men saýyqtyrýǵa qajetti qarjylyq kómek alýyn qamtamasyz etetin erikti saqtandyrý polısi. Bul polısti kez kelgen ata-ana HalykLife mobıldi qosymshasynda rásimdeı alady. Tólemder 3 jumys kún ishinde tólenedi», deıdi Andreı Djeksembaev.
Andreıdiń aıtýynsha, «Balam» saqtandyrý baǵdarlamasynyń artyqshylyǵy – balany týǵanynan bastap 18 jasyna deıin saqtandyra alasyz. Saqtandyrý somasy 1 mıllıon teńgege deıin bolatyn qorǵanys baǵdarlamasy jyl boıy ári 24 saǵat dúnıeniń ár túkpirinde qyzmet etedi.
«Jalpy alǵan jaraqatynyń nátıjesinde balany aýrýhanaǵa jatqyzamyz. О́zińiz bilesiz, baýyr etimiz sanalatyn olar tabıǵatynan belsendi, ár nársege áýestengish. Dúnıeni tanýǵa, ár jaratylysqa qyzyqqysh olar oqys jaǵdaıda jaraqattanyp, aıaq-qolyn shyǵaryp ne syndyryp alyp jatady. Balalardyń «oıyndarynyń» saldary otbasylyq bıýdjetke edáýir áser etetini belgili. Qarjyńyz jetpeı qalýy múmkin. Sol sebepti balalaryńyzdy saqtandyrǵanyńyz abzal. Durysy, árbir ata-ananyń basty mindeti – balasyn jaqsy kórip qana qoımaı, osyndaı jaraqattardan qarjylaı saqtaıtyn polıs ashý», deıdi kompanııanyń Basqarma tóraıymy Janar Jubanııazova.
Rasymen elimizge dendep kire qoımaǵan ómirdi saqtandyrý júıesi shyntýaıtynda kóp qıyndyqtan qutqarary anyq. Biraq maqala barysynda aıtylǵandaı, túrli sebeptiń hám nemquraıdylyqtyń áseri deımiz be, buǵan mán berilmeı keledi. Demek, áli de qoǵamdaǵy qarjylyq saýattylyqty arttyrý kerek ekeni túsinikti bolyp otyr.