Bul da Jappar muǵalimniń áńgimesinen. Sol jyly qystyń ortasyna deıin aýylǵa kómir jetpeı qoıdy. Bul osy salaǵa jaýapty aýdan, ujymshar basshylyǵy kinásinen be, joq shoıyn jol men kómir tasıtyn taýar vagony júıesiniń bir aqaýynan ba – bilmedik. Qarashanyń qara sýyǵy jetip keldi. Mektepte otyn taýsylǵan. Sonda maıdanger dırektor Shákirjan aǵaı aýyl aqsaqaldary men aǵa býyndy shaqyryp, shuǵyl máslıhat qurdy. Sheshim de tez shyqty. «Jastaý jigitter men joǵary synyp oqýshylary taýdan, toǵaıdan otyndyq aǵash jınaıdy. Qyzýy uzaq qýraǵan dolana, jıde, kátireńke kesý – ýájip!». Tapsyrma – osy. Qysqasy, eńbek pen dene shynyqtyrý sabaǵy dalada ótedi. Ata-anamyz az-kem tamaǵymyzdy qalta-dorbamyzǵa salyp beredi. Eń qyzyǵy, er muǵalim ataýly qarap turmaı, ózderi úlgi kórsetýi kerek. «Kóz – qorqaq, qol – batyr» degendeı, eki aptada taý-taý otyn jınaldy. Buǵan bárimiz mázbiz. Kúzde erte qas qaraıady. Bortty mashına kelgenshe ortaǵa ot jaǵyp, Jappar aǵaılardyń ádemi áńgimesin tyńdaımyz.
«Balalar, biz – muǵalimbiz ǵoı. Biraq danalyq quıyp bere salatyn sý nemese aıran emes. Ol tájirıbemen keledi. Mysaly, myna tezdetip otyn jınaýdy Shákirjan aǵaılaryńnyń aqyly ıakı danalyǵy deýge bolady» dep qaıyryp, bir ańyzdy bastap ketti.
«Baıaǵyda bir dana ómir súripti. Dananyń balasy da ózimiz sııaqty et pen súıekten jaralǵan. Jurttyń bári ákesine keledi, aqyl-keńesin tyńdaıdy. Sońynan qaıta oralyp, alǵysyn jaýdyryp jatady. Bul – úlken qurmet, dáreje. Balasy da ákesindeı bolýdy armandap, birde: «Áke, osy danalyqty qaıdan úırendińiz? Ustazdaryńyz myqty boldy ma? Men de sondaı muǵalimderden tálim alǵym keledi. Siz oqyǵan kitapty men de oqýǵa yqylastymyn. Neden bastaıyn?» dep suraıdy.
Sonda danalyǵy men qarapaıymdylyǵy úılesken áke bylaı depti: «Aınalaıyn balam, men de sendeı moldadan dáris alǵanmyn. Men de sender oqyp júrgen kitaptardy oqyǵanmyn. Biraq danalyqty qumyrsqadan, kóbelekten, jylannan úırendim...».
Balasy bul jaýapqa: «Jándikte til joq, áreket bar. Olardyń danalyǵy nede?» dep, tańdana saýal tastaıdy.
Danyshpan: «Onyń syry mynada, balam!» dep, ómir tájirıbesin baıandaı túsedi.
«Jaýgershilik zaman edi. Jerimizdi jaýdan tolyq azat etip, toılap jatqanbyz. Sonda bir qaýym batyr «Jaýdy shekaraǵa deıin qýǵan az. Bizge jasaǵanyn ózderine kórsetip, soǵys ashyp, biraz jerin basyp alaıyq. Olar sol kezde ǵana tynyshtanady!» dep usynys aıtty. Hanymyz oılanyp qaldy. Sonda men qumyrsqanyń tirligine kózim túsip, sodan alar tálimge toqtaıyq dep keńes berdim. Qumyrsqa beıshara ózinen san márte aýyr zatty jetkizemin dep, ony kóterýge áli kelmeı, janynda aınalshyqtap júrip alady. Talaı ýaqytyn joǵaltady. Biraq bul nıetinen eshteńe shyqpaıdy. Han ıeme «Bul joryqtan siz de, el de tıtyqtaıdy. Qanaǵat eteıik!» dedim. Sóıtip, soǵys ta bolmady, el de aman qaldy. Bul – qumyrsqadan úırengen danalyǵym.
Endi birde qazy pátýa shyǵaryp, onyń durys-burystyǵyn menen surady. Men sabyrǵa ıek artyp, oılanyp qaldym. Sol kezde kózim kóbelekke tústi. Ol qanatyn sabalap, eshki qaryn terezege soqtyǵyp, keń dalaǵa shyǵa almaı tur eken. Men retin taýyp, syrtqa shyǵaryp jiberdim. «Qazy ádil bolsa, dúnıe keń. Sheshim – ózińizde!» dedim. Qazy da, sot ta kúdiktiniń is-áreketin, búgini men bolashaǵyn salmaqtap, raqymshylyq jasady. Bir kempirdiń jalǵyz balasy eken, keıin túzelip, el qataryna qosylypty.
Úshinshi jaǵdaıdy bir qaskúnem meni óltirmek bolǵanda bastan keshtim. Buzaqy bizdiń baýdaǵy arsha túbine jasyrynyp, ońtaıly sátti kútip otyrǵan. Oıymda túk joq. Kele jatqanymda aıaǵymnyń janynan qara-shubar jylan sýsyldap ótti. Balalardy jazym qylmasyn dep, jylandy izdeýge kómekshilerimdi shaqyrdym. Olar qapelimde qaskúnemdi ustap aldy. Jylannyń da, qaskúnemniń de basyna aq quıyp shyǵaryp saldyq. Ekeýi de óz jónimen ketti. Qaskúnem ózin óltiredi dep oılady. Molda men aqsaqaldyń kózinshe kinásin moınyna qoıyp bosatqanymda, eńkildep jylady...
Solaı, balam, danalyqty aınalańnan, Qudaıdyń jaratylysynan úırenesiń. «Aqyl – bastan» degen osy...».
Jappar muǵalim tálimdi áńgimesin aıaqtaǵanyn sezgendeı bul mezette Amantaı shopyr da mashınasyn bıpildetip jetip keletin.
Aıtýǵan DOSBI