Joǵary bilimge serpin beredi

Joldaýda erekshe atalyp ótken negizgi máselelerdiń biri – ekonomıkanyń sý sharýashylyǵy, ener­getıka jáne qurylys sııaq­ty mańyzdy salalarynda kadr tapshylyǵyn sheshý qa­jet­tiligi. Bul salalar Qazaq­­stan­­nyń ınfra­qu­rylymy men eko­­nomıkalyq turaqtylyǵy úshin mańyzdy ekeni sózsiz, al bi­likti mamandardyń jetis­peýi osy salalardyń damýyn ­­­te­­jeı­di. Prezıdenttiń atal­ǵan sa­la­­larda adamı kapıtaldy da­­my­týǵa basymdyq berýi bola­shaq eńbek naryǵynyń sura­nys­ta­ry­na jaýap beretin bilim berý baǵ­darlamalarynyń mańyz­dy­lyǵyn kórsetedi.

Qazaqstannyń joǵary bilim berý júıesin ınternasıonalızasııalaý – Prezıdent Joldaýynyń taǵy bir mańyzdy baǵyty. Sheteldik ýnıversıtetterdiń kam­pýstaryn ashý, sheteldik stýdent­terge arnalǵan baǵdar­la­malar men aǵylshyn tilindegi baǵdarlamalardy ashý joǵary bilimniń ınternasıona­lı­zasııasynyń mańyzdy ele­ment­te­ri jáne joǵary bilimdi sapaly damytýdyń tıimdi jolda­ry. Qazaqstanda álemdik ýnı­ver­sıtetterdiń fılıaldary men kampýstaryn ashý – bilim sapasyn arttyrýǵa jáne otan­dyq túlekterdiń báse­kege qabi­lettiligin arttyrýǵa ja­salǵan mańyzdy qadam. Bul ýnıversıtetter jergilikti bilim berý júıesine paıdaly bolatyn ozyq akademııalyq tájirıbe men zertteý múmkindikterin usynady. Sonymen qatar ózimizdiń stýdentterge shetelge barmaı-aq halyqaralyq oqý josparlaryna jáne oqy­tý ádisterine qol jetkizýge múm­kindik beredi, osylaısha álemdik deńgeıdegi bilim berý qoljetimdi bola túsedi. Mysaly, Jol­daýda erekshe atal­ǵan ma­man­dyqtar boıynsha álemdegi jetekshi ýnıversıtettermen yn­tymaqtastyq ornatý, olardyń oqý baǵdarlamalaryn engizý osy sala­larda qazirgi za­man­ǵy bilikti mamandardy da­ıyn­daýǵa múm­kindik beredi.

Mańyzdy aspektiniń biri – Prezıdenttiń joǵary bilim berý salasynda resýrs­tardy strategııalyq bólýdi talapty etýi. Resýrstardy bólýde ónimdilikke negizdelgen qarjy­landyrý úlgilerine kóshýge qatysty usynys qar­jylyq resýrs­tardy bilim sapasy men zertteý nátıjelerin art­ty­rý­ǵa jáne túlekterdiń ju­myspen qamtylýyna negiz­de­ledi. Bul tásil, ásirese Qazaq­­stan­­nyń keń aýqymdy ekono­mı­kalyq maqsattarymen ózektes. Mem­lekettik qarajatty oqý, zertteý jáne túlekterdiń ju­mys­pen qamtylýy sııaqty kór­setkishter boıynsha joǵary deńgeıde nátıjeler kórsetken joǵary oqý oryndaryna bólý arqyly úkimet joǵary bilimge salynǵan ınvestısııanyń qaı­tarymyn arttyra alady. Bul sondaı-aq ýnıversıtet­terge óz baǵdarlamalaryn únemi jetil­dirýge jáne olardy ındýs­trııa­nyń qajettilikterine sáıkes­ten­dirýge yntalandyrady.

Memleket basshysy joǵary oqý oryndary men naqty eko­no­mı­kanyń arasyn­daǵy baılanysty nyǵaı­týǵa erekshe mán beredi. Bul túlekterdiń jumys berýshilerge qajet daǵdylar men bilimge ıe bolýyn ­qam­­­tamasyz etý úshin óte ma­ńyzdy. Ýnıversıtetter men ónerkásip arasyndaǵy tyǵyz yntymaqtastyqty damytý ar­­qy­ly Qazaqstan joǵary bilim berý júıesiniń túlekteri eko­no­mıkalyq damýǵa daıyn bolýyn qamtamasyz ete alady. Ýnı­­versıtet pen ónerkásip ara­syn­daǵy áriptestik tujyrym­damasy zertteýler men ınnova­sııalarǵa da taralady. Ýnıver­sıtetter tek bilim berý meke­meleri ǵana emes, sonymen qatar ınnovasııalyq ekojúıeniń ne­gizgi qatysýshylary retinde qa­ras­tyrylady. Zertteý baǵ­dar­­lamalaryn ónerkásiptiń qajet­tilikterimen úılestirý arqyly joǵary oqý oryndary tehnologııalyq jetistikterge serpin berip, ekonomıkalyq damýǵa úles qosa alady. Jol­daýda ınnovasııalyq saıasatty eldiń ǵylymı-tehnologııalyq basymdyqtarymen úılestirý qa­jettiligi týraly aıtylýy ýnı­versıtetterdiń ulttyq ınno­va­sııalyq júıedegi mańyzdy rólin kórsetedi.

Memleket basshysy sheteldik taǵylym­dama­lardy jaı for­maldylyq nemese «akademııa­lyq týrızm» retinde qaramaý qajetin de erekshe atap ótti. Mundaı máselege kóńil bólýi óte oryndy. Sebebi búginge deıin shetelde taǵylymdamadan ótken adamdardyń ǵylymı áleýeti ne­mese kásibı biliktiligi qan­sha­lyq­ty artty jáne olar kelgen soń tájirıbege engi­zip jatyr ma degen suraq qoıylǵan joq edi. Osynyń saldarynan myńdaǵan mamandar men ǵalymdar shetelge barýdy týrızmge aınaldyryp júrgen jaǵdaı jıi kezdesedi. Sol sebepti taǵylymdamadan ótýden buryn, shetelge ketip bara jatqan adamǵa sol elde ǵylymı jumys qalaı júrgiziledi, ol jerde qandaı zertteý júrgizilip jatyr, jáne ol jaqta biliktiligin qanshalyqty kótere alady degen suraqtar qoıylý kerek. Sondaı-aq, taǵylymdamaǵa bóli­netin oryndardyń bir bóligin magıstratýraǵa bergen durys. Bir jyl magıstratýrada oqyǵan men bir jyl taǵylymdamadan ótý – jer men kókteı, salystyrýǵa kelmeıtin jaǵdaı. Árıne, jekelegen tehnıkalyq jáne jaratylystaný mamandyqtary boıynsha laboratorııalyq jáne synaq jumystaryn shetelde júrgizý qajet kezde taǵylymdamaǵa barý qajet. Alaıda bul – óte sırek kezdesetin jaǵdaı. Sondyqtan da, shetelde taǵylymdamadan ótý mehanızmin jetildirip, onyń qoǵam men memleketke naqty qajettiligin eskerý kerek.

Qorytyndylaı kele, Prezı­denttiń jyl saıynǵy Joldaýy Qazaqstandaǵy joǵary bilimdi damytýǵa arnalǵan batyl jáne bolashaqqa baǵyttalǵan strategııany belgileıdi. Qazirgi jáne bolashaq eńbek naryǵynyń qajettilikterine jaýap berý, joǵary bilim júıesin ınternasıonalızasııalaýdy arttyrý, resýrstardy strategııalyq bólý, ýnıversıtetter men ónerkásip arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtý sııaqty negizgi baǵyttarǵa nazar aýdarý bilim berý sektorynyń keshendi transformasııasyna negiz qalaıdy. Bul strategııalardy tıimdi iske asyrý Qazaqstannyń joǵary oqý oryndarynyń bolashaqtaǵy syn-tegeýrinderge jaýap bere alýy úshin óte mańyzdy. Bilim berý nátıjelerin ekonomıkalyq qajettiliktermen sáıkestendirý, ınnovasııalardy ilgeriletý jáne jahandyq ozyq tájirıbelerdi engizý Qazaqstandy óńirdegi bilim berý salasyndaǵy kóshbasshy ári ıntellektýaldy, ekonomıkalyq belsendiliktiń ortalyǵyna aınaldyrý úshin óte mańyzdy. Eger bul is-sharalar júzege assa, olar ulttyń uzaq merzimdi órkendeýine jáne turaqtylyǵyna úlken úles qosady.

Baqyt Altynbasov,

zań ǵylymdarynyń kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor