Jýyrda Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha ókili Janat Jumabaev óz jumystary jóninde jan-jaqty maǵlumat berdi.
Atqarylǵan jumystar qatarynda adamdy azaptaýdyń ári ar-namysty qorlaıtyn basqa da áreketterdiń aldyn alý jóninde sharalar ataldy. О́tinishter men shaǵymdardy qaraýdyń qorytyndysyna sáıkes, memlekettik organdarǵa, laýazymdy adamdarǵa quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý jáne adam quqyqtary men bostandyqtaryn qalpyna keltirý boıynsha usynymdar berilipti. 2024 jyly qylmystyq-atqarý júıesi mekemelerine barǵan kezde 103 sottalǵan azamatpen kezdesip, 87 jeke qabyldaý ótkizilipti.
«Sottalǵandardyń quqyǵy men olardy ustaý sharttarynyń saqtalýyn monıtorıngteý maqsatynda qylmystyq-atqarý júıesiniń mekemelerine únemi baryp turamyn. Nazar aýdaratyn negizgi aspektiniń biri – beınebaqylaýdy qoldanýdyń tıimdiligi. Saparlar kezinde beınekameralarmen 100% jaraqtandyrý bar ma, bul júıe qalaı jumys isteıdi, beınekameralardyń jazbalary prokýratýraǵa jáne qylmystyq-atqarý júıesi komıtetine tikeleı túse me, qylmys (azaptaý) jasaǵan adamdardyń qylmystyq jaýaptylyqtan qutyla almaýy úshin sharalar qamtamasyz etildi me? Osyndaı máselelerdi nazardan tys qaldyrmaýǵa tyrysamyn. Qazir barlyq kolonııada shaǵym berý úshin elektrondy termınaldar ornatylǵan. Qamaýdaǵy adamdar sottar men qadaǵalaý organdaryna tikeleı júgine alady, bul túrme ákimshiliginiń senzýrasyn boldyrmaıdy. Qamaý oryndaryndaǵy adamdar noqatty birneshe ret basyp qana bas prokýratýraǵa, IIM-ge júginýge múmkindik beretin jeńildetilgen júıemen qamtamasyz etilgen. Sondaı-aq qamaýdaǵy adam óziniń prosessýaldyq máseleleri boıynsha sot organdaryna úndeý jaza alady. Bul termınaldar qamaýdaǵy adamdardyń qoly jetetin jerler – ashanalarda, kitaphanalarda, jatyn bólmelerde ornalasqan», dedi J.Jumabaev.
Ombýdsmen shaǵym berýshige zań aıasynda ózin qorǵaý úshin paıdalana alatyn quqyqtyq tásilder men quraldardy túsindiredi. Nátıjesinde, quzyretti organdarǵa mán-jaılardy tekserý týraly hattar jiberiletin kórinedi.
Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń keńsesi barlyq ótinishti qabyldaıdy. Kóbine shaǵymdanýshylar tergeý organdarynyń áreketsizdigine, sot aktilerimen kelispeýshilikke, sottalǵandardyń quqyqtarynyń buzylýyna aryzdanady. Buǵan qosa áleýmettik qamsyzdandyrý, densaýlyq saqtaý jáne eńbek quqyqtaryn buzý, múgedek adamdardyń quqyqtaryn buzý sııaqty máselelerge qatysty ótinishter kóp túsedi eken.
«Azaptaý nemese adamnyń qadir-qasıetin qorlaıtyn basqa da qatygez áreketter týraly habarlamalar túsken kezde mekemelerge, onyń ishinde ulttyq aldyn alý tetiginiń qatysýshylaryna dereý baramyz. Shaǵymdar mazmunyna qaraı tergeý úshin prokýratýra organdaryna jiberiledi», dedi Ombýdsmen ókili.
Elimizde 2014 jyldan beri Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń basshylyǵymen «Ombýdsmen+» modeline negizdelgen azaptaý men qatygezdiktiń aldyn alý jónindegi Ulttyq aldyn alý tetigi (UAT) jumys isteıdi. Bul 2019 jyldyń sáýirindegi zańmen arnaıy áleýmettik qyzmetterdi, sonyń ishinde balalarǵa arnalǵan arnaıy mekemelerdi qamtý úshin keńeıtilgen.
Soltústik Qazaqstan oblysy