Jazalanǵandardyń da quqy qorǵalýy kerek

Atqarylǵan jumystar qatarynda adamdy azaptaýdyń ári ar-na­mysty qorlaıtyn basqa da áre­ketterdiń aldyn alý jóninde sharalar ataldy. О́tinishter men shaǵymdardy qaraýdyń qorytyndysyna sáıkes, mem­lekettik organdarǵa, laýazymdy adamdarǵa quqyq buzý­shy­lyqtyń aldyn alý jáne adam quqyqtary men bos­tan­dyqtaryn qalpyna keltirý bo­­ıynsha usynymdar berilipti. 2024 jyly qylmystyq-atqarý júıe­si mekemelerine barǵan kezde 103 sottalǵan azamatpen kez­de­sip, 87 jeke qabyldaý ótkizi­lipti.

«Sottalǵandardyń quqyǵy men olardy ustaý sharttarynyń saqtalýyn monıtorıngteý maqsatynda qylmystyq-atqarý júıesiniń mekemelerine únemi baryp turamyn. Nazar aýdaratyn negizgi aspektiniń biri – beınebaqylaýdy qoldaný­dyń tıimdiligi. Saparlar kezinde beı­ne­kameralarmen 100% ja­raq­­­­tandyrý bar ma, bul júıe qalaı jumys isteıdi, beı­ne­ka­meralardyń jazbalary pro­­­ký­ratýraǵa jáne qylmys­tyq-atqarý júıesi komıtetine tikeleı túse me, qylmys (azaptaý) jasaǵan adamdardyń qyl­­­mystyq jaýaptylyqtan qu­tyla almaýy úshin sharalar qam­tamasyz etildi me? Osyn­daı máselelerdi nazardan tys qaldyrmaýǵa tyrysamyn. Qazir barlyq kolonııada shaǵym berý úshin elektrondy termınaldar ornatylǵan. Qamaýdaǵy adamdar sottar men qadaǵalaý organdaryna tikeleı júgine alady, bul túrme ákimshiliginiń senzýrasyn boldyrmaıdy. Qamaý oryndaryndaǵy adamdar noqatty birneshe ret basyp qana bas prokýratýraǵa, IIM-ge júginýge múmkindik beretin jeńildetilgen júıemen qamta­masyz etilgen. Sondaı-aq qamaý­daǵy adam óziniń pro­ses­sýal­dyq máseleleri boıyn­sha sot organdaryna úndeý ja­za ala­dy. Bul termınaldar qa­maý­daǵy adamdardyń qoly je­tetin jerler – ashanalarda, kitap­ha­nalarda, jatyn ból­me­lerde ornalasqan», dedi J.Jumabaev.

Ombýdsmen shaǵym berýshige zań aıasynda ózin qorǵaý úshin paı­dalana alatyn quqyqtyq tá­sil­­der men quraldardy túsin­diredi. Nátıjesinde, quzyretti organ­darǵa mán-jaılardy tekserý týraly hattar jiberiletin kóri­nedi.

Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń keńsesi barlyq ótinishti qabyldaıdy. Kóbine shaǵym­danýshylar tergeý organ­da­ry­nyń áreketsizdigine, sot akti­lerimen kelispeýshilikke, sot­tal­ǵandardyń quqyqtary­nyń buzylýyna aryzdanady. Buǵan qosa áleýmettik qam­syzdandyrý, densaýlyq saqtaý jáne eńbek quqyq­taryn buzý, múgedek adam­dar­dyń quqyqtaryn buzý sııaqty máse­lelerge qatysty ótinishter kóp túsedi eken.

«Azaptaý nemese adamnyń qadir-qasıetin qorlaıtyn basqa da qatygez áreketter týraly habar­lamalar túsken kezde meke­melerge, onyń ishinde ulttyq aldyn alý tetiginiń qaty­­­­sý­shy­laryna dereý baramyz. Shaǵymdar maz­mu­nyna qaraı tergeý úshin prokýra­týra organ­daryna jiberiledi», dedi Ombýdsmen ókili.

Elimizde 2014 jyldan beri Adam quqyqtary jónin­degi ýákil­diń basshylyǵymen «Ombýds­men+» modeline negiz­delgen azaptaý men qaty­gez­diktiń aldyn alý jó­nindegi Ulttyq aldyn alý tetigi (UAT) jumys isteıdi. Bul 2019 jyl­dyń sáýirindegi zańmen arnaıy áleýmettik qyzmetterdi, sonyń ishin­de balalarǵa arnalǵan arnaıy me­ke­melerdi qamtý úshin keńeıtilgen.

Soltústik Qazaqstan oblysy