Kórme
О́tkendi uǵynyp-bilý bolashaqty qurýǵa jol salary belgili. Jalpyulttyq “Kazahstanskaıa pravda” gazetiniń uıymdastyrýymen ótken “Qazaqstan – ıadrolyq jarylystarǵa qarsy qozǵalystyń kóshbasshysy” atty fotokórme osy oımyzdy ushtaǵandaı áser qaldyrdy.
Atalǵan sharaǵa Prezıdent Ákimshiligi jaýapty qyzmetkerleriniń, depýtattardyń, mınıstrlikter ókilderiniń, belgili saıasatkerler men qoǵam qaıratkerleriniń qatysýy fotokórmeniń qanshalyqty mańyzdy ekenin ashyp berdi. Munda 1991 jyly 29 tamyzda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý týraly Jarlyǵynyń kóshirmesi de qoıylypty. Osy rette Senat depýtaty Oralbaı Ábdikárimov Jarlyq týraly aıta kelip, onyń sol kezderde Máskeýdiń qarsylyǵyna qaramaı qabyldanýy eń úlken mańyzdy oqıǵa bolǵandyǵyn, ony tek erki myqty adam ǵana isteı alǵandyǵyn erekshe atap ótti. Iаdrolyq polıgondy jabý Keńester Odaǵy ydyraýyndaǵy basty sebepterdiń biri boldy, deıdi senator. Qazirgi tańda dúnıe júzi Qazaqstandy ıadrosyz álem kóshbasshysy retinde tanıdy.
Kórmege qoıylǵan sýretterde Nursultan Nazarbaevtyń AQSh, Fransııa jáne ózge de elder prezıdentterimen, belgili saıasatkerlermen kezdesýleri kórinis tapqan. BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń myna sózderi de jazyp qoıylypty: “Búgingi tańda Semeı qalasy qýatty úmit nyshanyna aınaldy. 1991 jylǵy 29 tamyzda, táýelsizdigin alǵannan keıin Prezıdent Nursultan Nazarbaev polıgondy japty jáne ıadrolyq qarýdy joıdy. Bul bizdiń armanymyzdyń – ıadrolyq qarýdan azat beıbitshiliktiń naqty júzege asýy boldy”. Shynynda da, munda qoıylǵan sýretterge qarap, qasiret pen qaıǵyny qatar sezinesiń, sezinesiń de janyń túrshigedi.
Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynyń dırektory Myrzataı Joldasbekov ıadrolyq polıgonnyń zardabyna nazar aýdarta otyryp, akademık Rymǵalı Nurǵalıdy eske aldy. Ol kezdese qalsa, sizderde týǵan oblys, aýdan, aýyl bolsa, mende eshteńe de joq, deıdi eken. О́ıtkeni, akademıktiń týyp-ósken jeri ıadrolyq synaq alańynyń dińgegine aınalypty. Ortalyq dırektory “Nevada – Semeı” qozǵalysyn qurǵan Oljas Súleımenov atyna jyly sózderin arnap, Elbasynyń muhıttyń arǵy jaǵyna jasaǵan saparyn eske aldy. Sóz sońynda gazet basshylaryna myna kórmege qoıylǵan sýretterdiń kóshirmesi Ortalyqqa berilse degen nıetin bildirdi. Ol gazet basshylyǵy tarapynan qabyl alyndy.
Fotokórme tórt bólimnen turady. Birinshi bólimin joǵaryda atap kettik. Ekinshi bólimde “О́mir úshin qaıtalanbas presedent” atty fotosýretter usynylsa, onda elimizdegi jáne shet elderdegi ıadrolyq synaqqa qarsy qımyldar beınelenedi. Al úshinshisinde Semeı synaq alańynyń qaıǵyly zardaptary fotoderekter arqyly kórinis tapqan. Sońǵy bólimde “Beıbit atom” degen ataýmen qazirgi qazaqstandyq atom salasyndaǵy jetistikter pash etilipti.
Kórmeni kórýge arnaıy kelgen Ázirbaıjannyń elimizdegi elshisi jáne basylymnyń dosy Lıatıf Gandılov kóptegen adamdardy joǵaltyp, taǵdyrlardy tálkekke saldyq, deı kelip, oqıǵadan alystaǵan saıyn shynaıy kózqarastyń arta túserin tebirene jetkizdi. “Bir adamdy qutqarýdyń ózi úlken mańyzǵa ıe. Qazaqstan bul baǵytta naqty qadamdar jasap keledi. Tarıh 1991 jyly jasalǵan qadamdy laıyqty atap ótedi”, dedi L.Gandılov. Sóziniń sońynda elshi biz bul ómirge soǵysý úshin emes, súıý úshin kelemiz, sol súıispenshiligimiz barlyq álemdi qutqarýǵa qyzmet etetin bolsyn, dep túıindedi. Májilis depýtaty Vıktor Kııanskıı esteligimiz bizdi beıbit ómirdiń bastaýyna alyp keledi degendi aıtsa, belgili qalamger Prezıdent Ákimshiligi ishki saıasat bólimi meńgerýshisiniń orynbasary Álibek Asqarov bir kezderi qurylǵan qozǵalystyń basy-qasynda júrgen sátterin eske ala otyryp, fotokórmeniń elimiz táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda ótkizilgendigi soǵan qosylǵan úles dep baǵalaıtyndyǵymen bólisti. Jalpy, “Qazaqstan – ıadrolyq jarylystarǵa qarsy qozǵalystyń kóshbasshysy” ekspozısııasy birlikke shaqyratyn ortaq taqyryp jáne táýelsiz memlekettiń ıadrolyq qarýly derjava mártebesinen bas tartýy jaıynan syr shertedi.
Kórmege usynylǵan sýretter 20 jyl boıy jınaqtalǵan materıaldar kórinedi. Oǵan “Kazahstanskaıa pravda”, Reseıdiń “Novostı” aqparat agenttigi, AFP, QR Ulttyq ıadrolyq ortalyǵy, “Qazatomónerkásip” ulttyq kompanııasy jáne Sergeı Bondarenko, Bolatbek Otarbaev, Igor Býrgandınov, Iýrıı Bekker, Aleksandr Hotynsa, Vıktor Fedıýnın, Maqsut Jatabaev sııaqty belgili fototilshiler jumystary da qoıylypty.
Bı-Bolat SEITAQ, Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdenti.