QASIETTI ShAŃYRAǴYMYZ

Biz – qazaq­stan­dyqtarmyz! Kóp ulttar men ulystardyń qut­ty mekeni Qazaqstan bıyl Eý­ro­padaǵy qaýipsizdik jáne yntymaq­tastyq uıymyna tóraǵalyq etse, be­deldi halyqaralyq uıymǵa tóra­ǵalyq etý jaıyndaǵy sheshimdi múshe memleketter biraýyzdan qoldady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaq­stan­nyń jańa múmkindikteri” Jol­daý­ynda ultaralyq kelisimdi nyǵaıtý, ınves­tısııa tartý, eńbek ónimdiligin artty­rý, taǵy basqa máseleler jan-jaqty aıtylǵan. Qundy qujatta ekonomı­kany ártaraptandyrý, saýat­ty saýda saıasatyn qalyptas­tyrý men daǵdarys kezeńinde durys sheshim qa­byl­daý arqyly qazaq­standyq­tar­dyń ómir súrý deńgeıin jaqsartý, eń­bek­pen qamtý máseleleri qaras­tyryl­ǵanyn kóremiz. Osy­laısha álem­dik deńgeıdegi aıtýly kóshbas­shy, kóregen saıasat­ker, mámileger Elbasynyń bastama­symen ómirge kel­gen óreli isterdi kúndelikti ómiri­mizden kórip, oǵan ózindik úles qosyp kelemiz. Kóp ulttar men ulystardyń qut­ty mekeni Qazaqstan bıyl Eý­ro­padaǵy qaýipsizdik jáne yntymaq­tastyq uıymyna tóraǵalyq etse, be­deldi halyqaralyq uıymǵa tóra­ǵalyq etý jaıyndaǵy sheshimdi múshe memleketter biraýyzdan qoldady. Bul Prezıdent bedeliniń arqasynda múmkin bolǵany aqıqat. Olaı deıtinim, mundaı qurmetti quqyq TMD elderiniń ǵana emes, musylman, túrki tildes jáne azııalyq elderdiń arasynan da alǵash ret Qazaqstanǵa berilýi tegin emestigin túsinemiz. Buǵan qalaı maqtanbaısyń, qalaısha mereılenbeısiń. Táýelsizdik almaǵan tusta endi ondaǵan jyldardan keıin osyndaı bedeldi bıikke, qurmet pen abyroıǵa qol jetkizemiz dep oıla­maǵan edik. Osy tamasha tabysy­myz­ǵa kári tarıhtyń laıyqty baǵasyn beretin kezi keledi dep oılaımyn. Men jer jánnaty Jetisý óńi­rinde týyp-óstim. Ata-anam 1944 jyly osy óńirge jer aýdarylǵan Ahyska tú­rikteriniń qatarynan bolyp taby­lady. Eriksiz jer aýdarylǵandar úshin Qazaqstan ata­jurttaı bolyp ketti. Shyndyǵynda Túrkistandy búkil túrki jurtynyń altyn besigi, o basta ósip-óngen jeri, tuma bastaýy dep eseptesek, Qazaq­stan bizdiń de atajur­tymyz. Osy ja­ǵynan alyp qaraǵanda, bizdi tarıhı Otanymyzǵa qaıta oraldyq dep te esepteýimizge bolady. Qazaqstannyń táýelsizdigin alǵash­qy­lardyń biri bolyp Túrkııa memleketi tanýynyń sebebin osyndaı tamyry tereń týystyqtan, qadym zaman­dar­dan beri jalǵasqan baýyrlastyq bastaýy­nan izdegen jón shyǵar... Biz búgin jatjurtta, bóten ól­kede emes, ózimizdiń jerimizde turyp ja­tyrmyz dep esepteımiz. Jáne ol úshin ózimizdi baqytty sezinemiz. Aramyzdy jaqyndastyratyn tarıh­tyń osyndaı tamasha dereginiń baryna maqtanamyz. Táýelsizdigi­mizdiń ótken jyldarynda elimizde ultaralyq janjal, kúrdeli másele týyndaǵan joq. Jelókpe jastardyń arasynda bolatyn turmystyq jan­jaldardy esepke almaýǵa da bolady. Mundaı usaq-túıek keıde bir otbasynda da kezdesedi. Elbasynyń bilgir basshylyǵynyń arqasynda ózimizdi erkin sezinemiz, balalarymyz da alańsyz ósip, egemen eldiń ulany retinde qalyptasyp, rýhanı jaǵy­nan kemeldenip keledi. Qazaqstan halqy Assambleıa­synyń ótken jylǵy sessııasyna qatysý qurmetine ıe boldym. Sonda myna bir aqıqatqa kózim jetti. Ol Elbasynyń qarapaıymdylyǵy men kishipeıil­diligi. Máselen, qaı eldiń azamaty Memleket basshy­syna emin-erkin jaqyndap, óziniń oı-pikirin ashyq bildiredi. Al, Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń kez kelgen múshesi Pre­zıdentpen jylyna bir­neshe dúrkin kezdesip, ózderin tol­ǵandyrǵan máse­lelerin aıta alady. Qajet degen su­raq­taryn qoıady. Sol kezdegi dastar­qan basynda árkim ózderin tolǵan­dyrǵan máseleleri jaıynda aıtyp jatty. Bárin muqııat tyńdaǵan Nur­sultan Ábishuly qoıylǵan suraqtarǵa júıeli jaýap berdi. Bir ǵana jıyn­nyń basynda kóptegen ózekti máse­le­ler sheshimin tapsa, munyń ózi Assam­bleıanyń artyqshylyǵy degen jón. Almaty qalalyq túrik etnomá­denı birlestigi meni kúni keshe ózde­riniń basshysy etip saılady. Onsyz da mádenı ortalyqtyń ómirine ba­rynsha aralasyp júrmin ǵoı degenimde: “Joq, biz sizdi qalaı­myz”, degen tańdaýyn aıtty. Buǵan deıin Ahyska túrikteriniń res­pýblıkalyq ortalyǵyn úlken aǵam Zııatdın Kasanov basqaryp kelse, jaqynda ol osy uıymǵa basshy bolyp qaıta saılandy. Memlekettik til – barshamyzdyń mereıimiz, ulttyń jany ekeni daý­syz. Osyǵan oraı túrik etnomádenı birlestiginiń janynan memlekettik tildi oqyp-úırený jónindegi komıtet quraıyq degen usynysymdy qandas­tarym jyly qabyldady. О́ıtkeni, Qazaqstanda turatyn etnostardyń kópshiligi memlekettik tildi bile bermeıdi. Mundaı komıtet ázirshe esh jerde jumys istemeıdi. Son­dyqtan da biz basqa ortalyqtarǵa úlgi kórseteıik, halqy darhan, qonaqjaı elde ómir súrip, eńbek etip jatqannan keıin bárimiz qazaq tilin bilýge tıis ekendigimizdi bildireıik degen tujyrym jasadyq. Til úırený eresekterge qıyndaý. О́ıtkeni, biz keńestik júıede tár­bıe­lendik. Al, jas urpaq memlekettik tildi mindetti túrde bilýi kerek. Olar­dyń memlekettik tildi oıdaǵy­daı meńgerýi úshin biz qoldan kelgen­niń bárin jasap, qajet bolyp jatsa qosymsha kýrstar ashamyz. Qazirgi kezde biz osy baǵytta jumys jasap, Alla taǵala múmkindik berip turǵan kezde qandastarymyzdyń basqa da qajetterimen qatar, osyndaı máse­lelerin sheshýge de kúsh salmaqpyz. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen búginde kásibı bilikti, tájirıbeli komanda qury­lyp, jumys isteýde. Nátıjesinde, búkil álemdi jaılaǵan qarjy daǵdarysynan da kóp qınalmaı shyǵýǵa qol jetki­zilýde. Keńester Odaǵy taraǵannan keıin qıyn jaǵdaıda qaldyq. Barlyq jaǵynan turalaǵan ekonomıkany belgili bir dárejede jandandyryp, tamyryna qan júgirtý múmkin emes­teı kórin­gen. Búginde demokratııalyq jańarý­lar júzege asyp, júıe ózgerdi. Mu­nyń bárin bir kúnde júzege asyrý da múmkin emes. Oǵan eń aldymen halyqty daıyndaý kerek boldy. Sáý­letti qala bir kúnniń ishinde salyn­baı­dy. Osynyń bárin eskere kelgen­de men óz maqsatymyzǵa bir­tindep jaqyndap kelemiz dep senim­men aıta ala­myn. О́ıtkeni, maqsa­tymyz aı­qyn, táýelsiz Qazaqsta­nymyz gúld­e­nip, árbir otbasynyń úıinde mol­shylyq, baqytty tirlik bolsa degen maqsatpen alǵa umty­lýdamyz. Onyń alǵashqy nátıjesi anyq baıqalady. Oblystyq máslıhat depýtaty retinde men saılaýshylarmen jıi kez­desemin. Kezdesýlerde halyq El­basynyń esimin alǵys sezimimen aı­tady. Ákimderdiń esep berýlerinde de osyndaı kóńil-kúı qalyptasqanyn kóremiz. О́ıtkeni, búginde ár aýylda jol salynyp, sý qubyrlary tar­ty­lyp, kógildir otyn kelip jetýde. She­shilmegen kúrdeli máseleler joq dese de bolady. Sonyń biri “Jol kar­tasynyń” negizindegi qarjynyń daǵ­darys salqynynyń aldyn alýǵa jum­salǵany, jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik bergeni bolyp tabylady. Elbasynyń árbir Joldaýy eli­mizge jańa ózgeris alyp keldi, jańa qadamdarǵa, damýǵa bastady. Elbasy Joldaýynan keıin aýyl sharýa­shylyǵy men mádenıet, medısına, quqyq qorǵaý, taǵy basqa salalardy damytýda qanshama ıgi­likti isterdiń atqarylǵanyn jaqsy bilemiz. Bul Joldaýdy da taǵat­syz­dana kúttik. О́ıtkeni, Prezıdenttiń árbir Jol­daýy bir ǵana ózekti jáıt­ti emes, barlyq salanyń tolǵaǵy jet­ken máselelerin qamtýymen qundy. Barmasań, kelmeseń jat bolasyń degen. Búgingi saýda-sattyq, ekono­mı­kalyq baılanystaǵy qarym-qatynas arqyly el ekonomıkasy nyǵaıyp, ınnovasııa arqyly eńbek ónimdiliginiń shuǵyl artýy kózdelgen. Osy oraıda Kedendik odaqtyń bolashaǵy jarqyn, múmkindikteri de mol deýge bolady. Bıznesmen retinde aıtarym, atalǵan Odaq óndiretin taýarlar úshin úlken rynok ashyp berip otyr. Iаǵnı, bizge búginde ta­­ýar­larymyzdy jalǵyz Qazaqstannyń ǵana emes, 150 mıllıon turǵyny bar Reseı Federasııasynyń aýmaǵynda da erkin satýǵa múmkindik mol. Árıne, ózara báseke bolady. Biraq ol qatań bolǵanymen baǵaly. Soǵan oraı kásipkerler endigi jerde ónimniń sapasyn jaqsartý úshin izdenispen jumys isteı bastaıdy. Nátıjesinde halyq dúken sórele­rinen neǵurlym qoljetimdi baǵamen joǵary sapaly ónim alady. Eń aldymen tutyný­shynyń talǵamyn zertteý, múddesin qorǵaý kerektigin túsinýdemiz. Astana – elimizdiń júregi, barsha jaqsylyqtardy taratýshy ortalyq, Elbasynyń kóregendik jobasy. Men Selınogradqa buryn da barǵanmyn. Provınsııalyq dárejedegi kishken­taı ǵana qalanyń búgin tanymastaı ózgerip, jasaryp, jaınap ketken­digine tańqalamyn. Qaqaǵan qys kúninde barǵannyń ózinde onda sal­ta­nat qurǵan kóterińki kóńil-kúı, sáýletti mádenı oryndar adamnyń jan-júregin jylytady. Shet elderge barǵanda maǵan “Qa­zaqstanda bıznes júrgizýge jaǵ­daı bar ma?” degen suraq jıi qoı­y­lady. Olarǵa tájirıbem men ómi­rimnen mysal keltiremin. Maǵan bız­­nes júrgizýge kim kedergi jasaı­dy. Máselen, ózim aýyl sharýashy­ly­ǵy, qonaq úı bıznesi, jyljymaı­tyn múlik, taǵy basqa kóp salaly bıznespen aınalysýdamyn. “Kasanov Investgrýpp” kompa­nııasyna 40-tan astam fırma kiredi. Shet elderden 2 mlrd. dollar ınves­tısııa tartý arqyly Talǵar aýda­nynda “Altynsaı” jobasymen tur­ǵyn úı keshenin salýdy qolǵa alyp, onyń jospar-negizdemesi jasaldy. Osy aýdanda avtovokzal qurylysy bas­talady. Kompanııada 3000-nan astam adam jumyspen qamtylǵan. Qury­lysqa qajetti kirpish, esik-tereze, aǵash buıymdaryn ózimiz jasaımyz. Iri áriptesterimizben tikeleı baılanystamyz. Jetisý óńiriniń halqyna qyzmet kórsetý – negizgi maqsatymyz. Máselen, Eńbekshiqazaq aýdanynda sharap, Qarasaı aýdanynda kirpish zaýyttary jumys isteýde. Almaty qalasynda gıpermarket saýda ortalyǵy shahar halqynyń joǵary suranysyn qanaǵattandyrýda. Elbasynyń “Tegimiz – túrik, dinimiz – Islam ekenin umytpaýy­myz kerek. Ol úshin qasıetti kitap – Quran Kárimdi nasıhattaýdy esten shyǵarmaýymyz kerek”, degenin esimnen shyǵarmaımyn. Osylaısha halyqty Islam dinin qurmettep, bıik adamgershilik qasıetterge baý­lıtyn Allanyń úıin salýǵa da de­meý­shilik tanytyp kelemin. Ile aý­danynyń Aqshı, Jańaarqa, Qosózen, Qarasaı aýdanynyń Jarmuhambet aýyldarynda, Almaty qalasynyń Medeý aýdanynda kúmbezderi kók tiregen ımandylyq úıleriniń qu­rylysyn bastap, el ıgiligine aınalýyna úlesimdi qospaqpyn. Ázirshe elimiz bıznestiń kómegine muqtaj bolyp otyr, endeshe, ondaı kómek kórsetýge mindettimiz. Osy oraıda tasqyn apatynan zardap shekken qyzylaǵashtyqtarǵa 4 mln. teńgeniń azyq-túlik, kıim-keshek, taǵy basqa turmysqa qajetti kómegin kórsetti. Sonymen qatar, oblys bas­shysymen keńesip, túrik jáne ázir­baıjan etnomádenı birlestikterimen birlese 9 mıllıon teńgege Qyzyl­aǵash aýylynyń turǵyndaryna monsha salyp bereıik dep sheshtik. Merdigerlik uıymdardy belgilep, qurylysty bastaýǵa daıyndyq jasaýdamyz. Múmkin bul kómegimiz teńizge qosylǵan tamshydaı bolar. Árıne, buǵan qosymsha qurylys materıaldaryn jetkizip, qamyqqan halyqtyń aýyrtpalyǵyn az bolsa da jeńildetýdi oılastyrdyq. Jyldar ótken soń mundaı kómektiń keregi de bolmaı qalýy múmkin degendi taǵy bir qaıtalaǵym keledi. О́zimizdiń muq­taj adamdarǵa bolysý múmkin­digine ıe bolǵanymyz úshin maq­tanamyz. Al, endi sondaı múmkindik jasap, kásip­kerlerge shynaıy qoldaý bildirip, elimizdi jarqyn kúnderge bastaǵan Elbasymyz barda mundaı baqytymyz eselene túsetini anyq. Aspanymyz ashyq, bolashaǵymyz berik bolsyn. Barys jyly baqyt pen tabys ákelsin. Ýseın KASANOV, Almaty oblystyq máslıhatynyń depýtaty, kásipker. Almaty oblysy.