Jýyrda Aýstralııa memleketi álemde birinshi bolyp 16 jasqa tolmaǵan balalardyń áleýmettik jelini qoldanýyna tyıym salatyn zań qabyldady. Ádette qyryqpyshaq bolyp jatatyn el parlamenti bul joly atalǵan zań jobasynyń baǵyn baılaǵan joq. El bolashaǵynyń qamyn oılaǵan qujatty Aýstralııa parlamentiniń qos palatasy músheleriniń túgelge jýyǵy maquldady. Biraq Senatta qarsylardyń qarasy az bolmady.
Osylaısha, Aýstralııa parlamenti 16 jasqa tolmaǵan balalardyń áleýmettik jelilerdi paıdalanýyna shekteýler engizetin zań jobasyn qabyldap, mundaı táýekelge ári batyl qadamǵa barǵan álemdegi alǵashqy el atandy. Bastamashylardyń kózdegeni – balalardy áleýmettik jelilerden keletin zardaptan qorǵaý. Bul bir jaǵynan endi Aýstralııadaǵy áleýmettik jelini retteıtin álemdegi eń qatal zań bolmaq.
«Biz muny barlyq ata-ananyń qamyn oılap qolǵa aldyq. Olar da dál men sııaqty balalarymyzdyń ınternettegi qaýipsizdigine qatty alańdaıdy. Men eldegi otbasylar úkimettiń olarǵa barynsha qamqorlyq tanytyp otyrǵanyn bilse eken deımin», dedi el premer-mınıstri Entonı Albanez.
Qujat aldymen Parlamenttiń tómengi palatasy – О́kilder palatasynyń qaraýyna túsip, ondaǵy 115 depýtattyń 102-si qoldap, 13-i qarsy bolǵan. Artynsha bir kúnnen keıin Senattyń súzgisinen ótip, bul jolǵy daýys berýde joǵarǵy palata depýtattarynyń pikiri ekige jaryldy: jasóspirimderdiń jelige tirkelýine salynǵan tyıymdy 34-i jaqtasa, 19-y qarsy boldy.
Qalaı desek te, zańdy Senat maquldaǵanymen, keı tusyn qaıta túzetý úshin О́kilder palatasyna keri qaıtardy. Kóptegen talaby áli talqylanyp jatyr, biraq bir anyǵy – bul tyıym osy kezge deıin áleýmettik jeliden akkaýnt ashyp úlgergen jasóspirimderge qatysy joq. Al 16 jasqa deıingi balalardyń jańadan tirkelýine qatysty tyıym bárine ortaq. Tipti ata-anasy ruqsat bergen jaǵdaıda da.
Degenmen paıdalanýshylarǵa jańa zańdy buzǵany úshin aıyppul qarastyrylmaǵan. Áleýmettik jeliler bul normanyń saqtalýyn qadaǵalap, balalardyń qoljetimdiligin óz betinshe shekteýi kerek. Talaptardy buzǵany úshin sıfrlyq platformalarǵa 30,4 mln eýrodan asa aıyppul salynady. Iаǵnı jasóspirimniń jelige tirkelýine jol bergeni úshin sıfrlyq platforma basshylyǵy jazaǵa tartylady.
Bir qyzyǵy, áleýmettik jelilerdiń paıdalanýshylardan jeke basyn kýálandyratyn qujattardy, sonyń ishinde tólqujat nemese júrgizýshi kýáligin talap etýge tyıym salynady. Sondaı-aq platformalar memlekettik júıe arqyly sıfrlyq sáıkestendirýdi talap ete almaıdy. Jelige tirkelýshiniń jasy brıtandyq kompanııalardyń birimen kelisimshart arqyly júzege asyrylǵan tehnologııanyń kómegimen anyqtalady.
Aýstralııalyq zań shyǵarý júıesi boıynsha bul zań qabyldanǵan kúnnen bastap, 12 aıdan keıin kúshine enedi nemese qaıta qaralýǵa tıis. «Euronews» osy zań týraly maqalasynda kóptegen sarapshynyń áleýmettik jeliler kishkentaı balalardyń psıhıkalyq densaýlyǵyna qaýip tóndiretinimen keliskenimen, oǵan tolyqqandy tyıym salý anaý aıtqandaı tıimdi bola qoıatynymen kelispeı otyrǵanyn atap ótti. Olar tyıym salýdan góri árkim óz balasyn ınternettiń qaýpinen saqtanýǵa úıretkeni jón deıdi.
Qarsy tarap bul tyıym balalardy álemnen oqshaýlaıdy, olardy áleýmettik jelilerdiń paıdaly jaqtarynan ajyratady, balalardy jelidegi qarańǵylyqqa jeteleıdi degen ýájderin áli de alǵa tartyp otyr. Dese de táýelsiz zań shyǵarýshy Zoı Denıel zańnyń áleýmettik jeliniń jaǵymsyz jaqtaryna esh áser etpeıtinin aıtty.
«Bul zańnyń naqty maqsaty – áleýmettik jelilerdi qaýipsiz etý emes, úkimet bul baǵytta qur qarap otyrmaı, bir nárse jasap jatqanyn ata-analar men saılaýshylarǵa sezindirý. Úkimettiń bul zańnamany álemdegi aldyńǵy qatarly zań retinde jar salýynyń da ózindik sebebi bar. О́ıtkeni mundaı tyıymdy bizden basqa eshbir el qalap otyrǵan joq», deıdi Denıel.
Áleýmettik platformalar da únsiz qalmady. Olar eń quryǵanda qoldanýshylardyń jasy naqty qalaı anyqtalatyny belgili bolǵansha zań jobasyna daýys berýdi keıinge qaldyra turýdy surap otyr.
Áleýmettik jelimen «alysýdy» Qazaqstan da qolǵa ala bastady. Anyǵyn aıtqanda, áleýmettik jeli bizdiń elde de betimen ketti. Elimizdegi adam sanynan jelige tirkelgen akkaýnt kóp. Másele – jeli kontentteriniń urpaq sanasyn ýlap, tárbıesizdikke, qatygezdikke bastap bara jatqanynda. Bul jóninde Parlament te birneshe márte dabyl qaǵyp, depýtattar quzyrly organdarǵa saýal joldady. О́tken aıda Májilis depýtaty Juldyz Súleımenova Úkimet basshysynyń atyna saýal joldap, onda balalardyń sýısıd jasaýyna osy áleýmettik jeliniń ekspansııasy birden-bir túrtki bolyp otyrǵanyn jetkizdi.
«Keıingi ýaqytta elimizde oryn alǵan balalar sýısıdi búkil qoǵamdy dúr silkindirip, ata-analar men pedagogter arasynda úlken alańdaýshylyq týdyrdy. Bul qaıǵyly jaıttardy, ásirese áleýmettik jeliler men messendjerlerdiń balanyń psıhologııalyq densaýlyǵyna tıgizip otyrǵan zııandy áserin eskersek, máseleni sheshý kezek kúttirmeıdi. Parlament búgingi tańda zańnamalyq sharalardy qataıtyp keledi. Mysaly, sýısıd týraly Qylmystyq kodekste arnaıy jańa quramda 2 bap qabyldandy, sonymen qatar sýısıdti nasıhattaýdy boldyrmaýǵa «Mass-medıa týraly» zańda naqty retteý tetigi engizildi, buǵan qosa psıhologııalyq qyzmetti jetildirýge baılanysty normalar qabyldandy. Soǵan qaramastan atalǵan normalardy oryndaý deńgeıi áli de álsiz», dedi depýtat.
Sondaı-aq depýtat Bas prokýror Berik Asylovtyń sýısıdke aparatyn 15 myń saıt jáne siltemelerdiń kózi joıylǵanyn málimdegenin atap ótip, osyǵan baılanysty áli de bolsa vedomstvoaralyq jaýapkershilikti kúsheıtý qajet ekenin eskertti.
Bul saýalǵa jaýap bergen Premer-mınıstr Oljas Bektenov zańnama talaptarynyń saqtalýy turǵysynan BAQ pen ınternet-resýrstardy baqylaý jáne monıtorıng jasaý turaqty negizde júzege asyrylyp otyrǵanyn jetkizipti.
«Osy jyldyń basynan beri ınternet-keńistikte pornografııalyq materıaldardy, esirtki quraldaryn taratýǵa, sýısıdterdi nasıhattaýǵa, t.b. 10 myńǵa jýyq buzýshylyq anyqtaldy», deıdi Úkimet basshysy.
Sondaı-aq Oljas Abaıuly Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýyn iske asyrý jónindegi jalpyulttyq is-sharalar josparyn oryndaý maqsatynda sıfrlyq saýat, onyń ishinde sıfrlyq gıgıena daǵdylaryn damytý jáne jasandy ıntellektini qoldaný úshin barlyq negizgi pán boıynsha memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý standarttaryna jáne úlgilik oqý baǵdarlamalaryna ózgerister engizilip jatqanyn qosa ketipti. Úkimet basshysy jalpy qabyldanǵan sharalar balalardy zańsyz materıaldardan qorǵaý deńgeıin arttyrýǵa jáne sıfrlyq ortadaǵy qaýipterdiń aldyn alýǵa yqpal etetinin, al atalǵan baǵytta jumys jalǵasyp jatqanyn jáne Úkimettiń turaqty baqylaýyna alynǵanyn jetkizipti.