Taýar óndirýde básekege tótep berýimiz qajet

Agrarshylardy qoldaý eki ese artady

Otyrysta qaralǵan sýbsıdııa qar­jy­syna qatysty talqylaýdan keıin Májilis Úkimetke aýyl sharýashylyǵyn memlekettik qoldaý deńgeıin 8,5%-ǵa deıin kóterýdi usyndy. Iаǵnı Májilis depýtattary «Aýyl sharýashylyǵyn sýbsıdııalaýǵa bólingen memlekettik qarajatty paıdalaný tıimdiligi týraly» Joǵary aýdıtorlyq palata esebin nazarǵa ala otyryp, birqatar baǵytty atap ótti. Depýtattar Úkimetke EAEO elderiniń kelisilgen agroónerkásiptik saıasat sharalaryn iske asyrý jónindegi mindettemelerin saqtaý boıynsha dáıekti jumys júrgizýdi, Qazaqstandaǵy aýyl sharýashylyǵyn memlekettik qoldaý deńgeıin Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa Keńesiniń sheshimimen bekitilgen ádisnamaǵa sáıkes 8,5% kólemine deıin jetkizýdi usyndy.

– Qazirgi ýaqytta azyq-túlik nary­ǵynda básekelestik kúsheıip keledi. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jaǵdaıynda otandyq óndirýshiler birinshi kezekte Reseı jáne Belarýs, О́zbekstan men Tájikstannyń agrobıznesimen básekelesedi, bul árıne birtutas ekonomıkalyq odaqtyń qaǵıdattaryna qaıshy keledi. Memleket basshysy úshinshi elderdiń naryǵyna birlesip shyǵý úshin kúshimizdi biriktirýimiz kerek dep beker aıtqan joq.

Biz memlekettik qoldaýdyń kólemi men tetikterin negizgi saýda seriktesterimen sáıkestendirýimiz kerek. Qazaqstandaǵy aýyl sharýashylyǵyn memlekettik qoldaý deńgeıi EAEK komıssııanyń ádisi boıynsha ruqsat etilgen 8,5 paıyzdyń tek 5 pa­ıyzyn quraıdy.

Iаǵnı Úkimettiń memlekettik qoldaý deńgeıin tolyq arttyrýǵa quqyǵy bar. Máselen, Belarýsta memlekettik qoldaý Qazaqstanǵa qaraǵanda eki ese joǵary. Reseıde de jaǵdaı sondaı, sonymen qatar olar eksporttaýshylarǵa kóliktik sýbsıdııalardy belsendi paıdalanady. Munyń barlyǵy otandyq taýar óndirýshiler úshin birdeı emes básekelestik jaǵdaılar týǵyzady, – dedi osy másele boıynsha qosymsha baıandama jasaǵan Agrarlyq máseleler komıtetiniń tóraǵasy Serik Egizbaev.

Sonymen qatar depýtattar aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jańartý kórsetkishin jylyna 8-10%-ǵa jetkizý maqsatymen jeńildetilgen nesıelendirý men lızıngti qarjylandyrý kólemin ulǵaıtý, aýyl sharýashylyǵy mashınasyn jasaý salasynda óndirister ashý jáne olardyń jergilikti deńgeıde iske asyrylýyn arttyrý máselelerin qarastyrýdy atap ótti.

Aýylsharýashylyǵy mınıstrli­gine bólinetin sýbsıdııalardy nysanaly ındıkatorlarǵa qol jetkizýge baǵyt­taı otyryp, agroónerkásiptik keshen­di damytýdy strategııalyq jospar­laýdy jetildirý jónindegi sharalar qabyl­daý da usynyldy. Sondaı-aq jergi­likti atqarýshy organdardyń salany sýbsıdııalaý, sýbsıdııalar boıyn­sha tólemderdi kidirtýge jol ber­meı, bıýdjet qarajatynyń paıdalany­lýyn monıtorıngileý jáne baqylaý jónindegi qyzmetin úılestirýdi kúsheıtý qajettigi nazarǵa alyndy. Oǵan qosa sýbsıdııa alýshylar qarsy mindettemeleri retinde aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń ozyq, ekologııa turǵysynan qaýipsiz jáne ınnovasııalyq agrotehnologııalardy qoldaný arqy­ly qam­tamasyz etiletin naqty kórsetkish­terge qol jetkizýge tıis.

Oblystyq ákimdikterge ártúrli sýbsıdııalar boıynsha tólem merzimderiniń buzylýyna jol bermeı, agroónerkásiptik keshen salasyndaǵy is-sharalardy qarjylandyrýdy bıýdjettik josparlaý sapasyn arttyrý, sýbsıdııalaý baǵdarlamalaryna barlyq qatysýshy úshin aqparatqa jáne konsýltasııalarǵa qoljetimdilikti arttyrý jónindegi sharalardy qabyldaý usynyldy.

Sondaı-aq jalpy otyrysta Májilis qurylys salasyn jetildirý jáne turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý máseleleri boıynsha engiziletin túzetýlerdi birinshi oqylymda maquldady.

Qurylystaǵy úlestik qatysý tetikteri qaraldy

Osy máseleni qaraý barysynda úlestik qatysý sharttaryn elektrondy túrde jasaýǵa bolatyny da aıtyldy. Bul másele boıynsha, ıaǵnı «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qurylys salasyn jetildirý jáne turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy jaıly Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń múshesi Samat Musabaev baıan­dady.

Turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý salasyndaǵy zańnamany odan ári jetildirýge baǵyttalǵan túzetýler aıasynda turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý sharttaryn elektrondy formatta jasaý múmkindigi jáne basqa da sharalar qarastyrylǵan. Bul rette jergilikti atqarýshy organdar sharttardy biryńǵaı aqparattyq júıe arqyly esepke alýǵa mindetti bolady. Budan bólek, qurylys kompanııalaryna qoıylatyn talaptar onyń turǵyn úı qurylysy naryǵyndaǵy jumys tájirıbesine sáıkes tómendetiledi. Bul norma qurylysshylardyń úlestik qatysý mehanızmderine qatysý múmkindigin keńeıtýdi kózdeıdi. Qarjylyq eseptilik­ti aqparattyq júıeler arqyly usyný mindetteledi. Sonymen qatar ınjınırıng kompanııalary úlestik turǵyn úı qurylysynyń barysy boıynsha monıtorıng nátıjeleri týraly esepti aı saıyn jergilikti atqarýshy organǵa aqparattyq júıeler arqyly usynýǵa mindetti bolmaq.

Memlekettik qyzmettegi keıbir máseleler

Májilis keıbir zańnamalyq aktilerdi Konstıtýsııa normalaryna sáıkes keltirý máseleleri boıynsha túzetýlerdi ekinshi oqylymda qabyldady. Ol normalar memlekettik qyzmet salasyndaǵy zańnamany qamtıdy. Konstıtýsııalyq Sot «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qyzmeti týraly» Zańdy memlekettik qyzmetke kir keltiretin tártiptik teris qylyq jasaǵany úshin jumystan bosatylǵan azamattardyń memle­kettik qyzmetke kirýine merzim­siz tyıym salýdy belgileý bóliginde Kons­tı­týsııaǵa qaıshy keledi dep tapty. Qoldanystaǵy normada memleket­tik qyzmet pen memlekettik basqarý múddelerine qarsy quqyq buzýshylyq­tar úshin tártiptik, ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilik sharalarynan týyndaıtyn quqyqtyq shekteýlerdiń mólsherlestigi joq.

Al kásiptik jaramsyzdyǵyna baılanysty jumystan bosatylǵan sýdıalar budan bylaı memlekettik qyzmetke ornalasa alady.

Konstıtýsııalyq Sot atqaratyn laýazymy kásiptik jaramsyzdyǵyna baılanysty sáıkes kelmeýi sııaqty teris sebepter boıynsha ókilettigin toqtatqan sýdıa ózge salalarda, onyń ishinde memlekettik qyzmette eńbek bostandyǵyna konstıtýsııalyq quqyqty iske asyra alady dep esepteıdi. Osyǵan baılanysty zań jobasy kórsetilgen negiz boıynsha ókilettigin toqtatqan sýdıa­larǵa ókilettigi toqtatylǵannan keıin birden ýaqytsha shekteýsiz memle­kettik qyzmetke kirý múmkindigin usynady.

– Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtý­sııalyq Sotynyń 2023 jylǵy 31 tamyz­daǵy № 27-NP normatıvtik qaýlysyn iske asyrý maqsatynda «Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshilerdiń mártebesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 38-baby 2-tarmaǵynyń 11) tarmaqshasy jáne «Quqyq qorǵaý qyzmeti týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 6-baby 2-tarmaǵynyń 9) tarmaqshasy konstıtýsııalyq emes dep tanyldy. Olarǵa qatarynan úsh jáne odan da kóp saǵat boıy dálelsiz sebeppen qyzmette bolmaǵany úshin áskerı qyzmetten bosatylǵan adamdardyń áskerı jáne quqyq qorǵaý qyzmetine kirýine merzimsiz tyıym salýdy alyp tastaý bóliginde túzetýler engizildi, – dedi kún tártibindegi osy másele boıynsha baıandama jasaǵan depýtat Snejana Imasheva.

Sonymen qatar qylmystyq quqyq buzýshylyq jasaǵan tulǵalar úshin arnaýly memlekettik organdarǵa qyzmetke qabyldaýdyń shekteý merzimin 6 jylǵa deıin, al ortasha aýyrlyqtaǵy qylmys jasaǵandar úshin 8 jylǵa deıin ulǵaıtý usynylyp otyr.

Bul rette memlekettik qyzmetke aýyr­lyǵy ortasha qylmystardyń keıbir sanattaryn (jeke adamǵa, otbasy men kámeletke tolmaǵandarǵa, adamzattyń beıbit­shiligi men qaýipsizdigine, memle­ket­tiń konstıtýsııalyq qurylysy men qaýipsizdiginiń negizderine, menshikke, qoǵamdyq qaýipsizdik pen qoǵamdyq tártipke, halyq densaýlyǵy men adam­gershilikke jáne t.b. qarsy) jasaǵan adamdar jiberilmeıdi. Buǵan qosa burynǵy memlekettik laýazymda jasaǵan tártiptik teris qylyqtary úshin jańa laýazymǵa ıe bolǵan memlekettik qyzmetshilerdi jaýapqa tartýǵa múmkindik beretin norma usynyldy.

Jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine aqparatqa qol jetkizý, qoǵamdyq qatysý, memlekettik nagradalar jáne artyq zańnamalyq regla­mentteýdi bolǵyzbaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty jańa redaksııada usynǵan jekelegen baptary jóninde Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń múshesi Erlan Saırov baıandady. Qysqasy, Májilis depýtattary atalǵan baıandamada aıtylǵan Senattyń engizgen ózgeristerimen kelisti.

Asa mańyzdy zań qabyldandy

Jalpy otyrysty qorytyndylaǵan Májilis tóraǵasy E.Qoshanov elimiz úshin óte mańyzdy zań qabyldaǵandaryn atap ótti.

– Búgingi Joǵary aýdıtorlyq Pala­tanyń esebi – Memleket basshysy qolǵa alǵan Konstıtýsııalyq refor­malardyń iske asýynyń naqty kórinisi. Osymen tórtinshi ret Joǵary aýdıtorlyq Palatanyń esebin tyńdap otyrmyz. Munda qoǵamdaǵy eń ózekti, eń túıtkildi máseleler talqylanady. Osyǵan deıin sý, jylý jáne kólik salasyndaǵy mańyzdy problemalardy qarap,  naqty problemalardyń bárin ashyq kórsettik, – degen palata spıkeri qazir osy baǵyttarda oń ózgerister baıqala bastaǵanyn jetkizdi.

Muny Májilis spıkeri Parlamentte jańarǵan Konstıtýsııanyń taǵy bir normasy iske asyrylyp jatqanymen baılanystyrdy.

– Búgin biz elimiz úshin mańyzdy taqyrypty talqyladyq. Agroónerkásip kesheni ekonomıkalyq ósimniń negizgi qozǵaýshy kúshine aınalýǵa tıis. Oǵan bizdiń áleýetimiz de, resýrsymyz da jetkilikti. Tek ony tıimdi paıdalanýymyz kerek.

Prezıdent aýyl turǵyndary­nyń ómiri men ál-aýqaty osy salanyń jaı-kúıine tikeleı baılanysty ekenin erek­­she atap ótti. Bul jaıttyń bári Qazaq­­stan halqynyń 40 paıyzyna qatysty. Son­dyq­tan Joǵary aýdıtorlyq palata­nyń búgingi esebi dál osy taqyrypqa arnalýy beker emes, – dedi E.Qoshanov.

Aýyl sharýashylyǵyna úlken serpin ákelý úshin birinshi kezekte, ǵylymdy damytýymyz kerektigin atap ótti. Sondaı-aq ol sýbsıdııalar fermerlerdiń shyǵy­nyn óteýge ǵana emes, tutastaı aýyl sharýashy­lyǵyn damytýǵa baǵyttalýy kerektigine toqtaldy.

Bul rette sýbsıdııa júıesi barynsha qarapaıym, ashyq, túsinikti ári turaqty bolýy shart. О́kinishtisi, keıingi 5 jyldyń ishinde sýbsıdııa erejesi 70 ret ózgergen eken. Sondyqtan osy máseleni eskerý kerek. Turaqtylyq bolýy qajet. Úkimet búgingi talqylaýdyń qorytyndysy boıynsha depýtattardyń usynymdarynyń barlyǵyn eskerýi qajet, – degen Erlan Jaqanuly depýtattar óz tarapynan kómek kórsetýge, sonyń ishinde zańnamany odan ári jaqsartý máselelerin zerdeleýge daıyn ekenin jetkizdi.