QAZAQ ASTYǴYNYŃ ADYMY

Jaqynda Kaspıı teńizi jaǵalaýynda ornalasqan Ámirabad portynda qazaq astyǵyn Iran arqyly jylyna 1 mln. tonnaǵa deıin jóneltýge múmkindik beretin termınal ashyldy.Ámirabad porty – Irannyń Ma­zandaran provınsııasynda ornalas­qan. Bul jerde astyqtan basqa buǵan deıin Irannyń ózge eldermen bir­lesken munaı termınaldary da ash­ylǵan. Qazir osy porttyń ekonomı­kalyq tıimdiligi jóninde dýaly aýyz sarapshylar kóp jerlerde aıtýda. Al Qazaqstan úshin onyń tıimdiligi sol, endigi kezekte biz Kaspıı teńizi arqy­ly Aqtaý portynan kemege tıelgen astyqty osy jerdegi termınalǵa áke­lip, ony ári qaraı Azııa men Afrıka elderine qınalmaı jetkizetin bola­myz. Buǵan deıin Qazaqstan Iranǵa О́z­bekstan men Túrkimenstan temir jol­dary arqyly bıdaıdy tasy­mal­daýda biraz qıyndyqtarǵa kezikkeni belgili. Sondyqtan Ámirabad portyn­da eki eldiń birlesken termınalynyń ashy­lýy – qazaq astyǵyn Azııa men Af­rı­ka elderine balama jol retinde jet­kizýdegi úlken jetistik deýge bolady. Osy jerde Ámirabad portynda birlesken termınaldyń ashylýyna Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sh­a­rýashylyǵy mınıstrligi, “QazAgro” ulttyq basqarýshy holdıngi” AQ, “Aq bıdaı termınal” AQ, Azyq-túlik kelisim-shart korporasııasy men Iran jaǵynan osy eldiń Saýda mınıstrliginiń kóp jumys istegenin atap ótý jón. Qazir “QazAgro” UBH” AQ bas­pasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, as­tyq eksportynyń ınfraqurylymyn jasaý jónindegi jumystar tolyǵymen aıaqtaldy deýge bolady. Bul jumys­tar­dyń bári osydan 4 – 5 jyl buryn bastalǵan bolatyn. Osy ýaqytta Aqtaý porty qaıta jaraqtandy­ry­lyp, Ázirbaıjannyń Baký qalasynda ar­naıy termınal salyndy. Búginde onyń 500 000 tonna astyqty jónel­týge múmkindigi bar. Aldaǵy kezde osy termınaldyń janynan basqa da ın­fraqurylymdar jasaý josparlanýda. Jalpy, qazir qazaq astyǵynyń eks­p­orttyq áleýetin arttyrý maqsatynda birneshe jumystar iske asyrylýda. Ja­qynda “QazAgro” UBH” AQ pen Irannyń “Behdıs Tejerad Alborz” kompanııasy quny 20 mln. dollardan asatyn ınvestısııalyq jobany aıaqtady. Al endi qaıta Ámirabad termı­nalyna keletin bolsaq, ony ashýdyń basy-qasynda júrgen “Aq bıdaı ter­mınal” AQ-tyń basqarma tóraǵasy Rafael Galıamovtyń aıtýynsha, Iran taraby osy porttan ashylǵan as­tyq dálizin álemdegi eń iri jo­balardyń birine teńep otyr. О́ıtkeni, Parsy eliniń strategııalyq mańyzdy jerinde ornalasqan bul port qazaq astyǵynyń álemdik rynokqa shy­ǵýyna múmkindik beredi. Onyń ústine, qazir Iran “Soltústik – Ońtústik” halyqaralyq kólik dálizine qaty­sý­shy elderdiń biri bolǵandyqtan, Ámirabad porty onyń quramdas bir bóligi retinde qazaq astyǵyn Azııadan basqa Eýropa elderine de jetkizetin kópir bolatyny sózsiz. Osy oraıda Azyq-túlik kelisim-shart korporasııasynyń basqarma tóraǵasynyń orynbasary Beıbithan Qabdrahmanovtyń pikirinshe, Qazaq­­stan Ámirabad termınalynyń arqa­synda “SVOP”, ıaǵnı ózara aıyr­bastaý operasııasyn jasaýdy kózdep otyr. Bul Qazaqstan astyǵyn Sol­tústik Iranǵa berip, onyń ornyna astyqty ońtústik porttardan sondaı kólemde eksporttaıtyn bolady. – Qazir Iran jylyna 14 mln. ton­nadaı altyn dándi tutynady eken. Bul eldiń halqynyń 50 paıyzy sol­tústikte turady. Iranda soltústikke ońtústikten tasymaldanatyn bıdaı­dyń ár tonnasy – 30 dollar. Sol se­bepten eki elge ózara aıyrbastaý ope­ra­sııasyn iske asyrý tıimdi, – deıdi ol. Osy jerde atap ótetin bir nárse, Parsy eliniń jekelegen kompanııa­lary da Qazaqstan bıdaıyn alýǵa múddelilik tanytýda. Mysaly, óz ónimin álemniń 50 eline shyǵaratyn “Zar Makaron” kompanııasy astyqty Kanada men Germanııadan góri, Qa­zaqstannan alǵan tıimdi dep sanaıdy. Osyǵan oraı atalmysh kompanııa ke­lesi jylǵa josparlanǵan 1 mln. ton­na astyqtyń 400 myńyn Qazaq­stan­nan alsaq dep nıet bildirýde. Al jal­py, bolashaqta Iran Qazaqstannan 2 mln. tonnaǵa deıin astyqty satyp alýdy kózdep otyr. Osy máseleni sheshý úshin Iran eldiń ońtústigindegi Imam Homeını portynda astyq termınalyn salýdy josparlaýda. Dastan KENJALIN, ASTANA – TEHRAN – ASTANA.