Kórnekti jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Álibek Asqarov oqyrman qaýymǵa buǵan deıin tamasha roman, hıkaıattarymen, móltek áńgimelerimen ǵana emes, týǵan jerimizdiń qaıtalanbas tabıǵaty týraly, sondaı-aq planetamyzdyń baz-bir tańǵajaıyp óńirleri jaıynda, ıaǵnı safarı janrynda jazylǵan tanymdyq máni zor týyndylarymen de tanymal qalamger. Onyń «Kókkól», «Muztaý», «Shabanbaı», «Shanaǵaty», «Qazyǵurt», «Aspantaý», «Tarǵyl taýlar, buıra belder», «Aıýdyń óti qaıda?», «Qaıyrymdy Úmit múıisine saıahat», «Qoıǵa shapqan qara aıý», «Buǵy qýyp, aıý alǵan», «Saha-Iаkýtııa: Aq qar, kók muz eline sapar» atalatyn shyǵarmalaryn oqyrman jaqsy biledi. Jurtshylyq jazýshy Álibek Asqarovty búginde «tabıǵat jyrshysy» dep qabyldaıdy jáne onyń qalamynan árdaıym tek tushymdy dúnıeler kútip júredi.
Qalamger «Sańǵal taýlar, saýmal belder, saǵal jondar» degen atpen qazaqtyń О́r Altaıynyń, asqar Altaıynyń, asqaq Altaıynyń bizge málim emes bolyp kelgen tústik jaq betkeıi jónindegi kezekti joljazbasyn usynypty. Ony astanalyq «Folıant» baspasy san túrli fotomen kórkemdep, qyzdyń jıǵan júgindeı etip, oqyrman ıgiligine aınaldyrypty.
Jalpy, Asqarovtyń orta mektepten keıingi alǵash oqyǵan bilim uıasy — Almatydaǵy Kórkemsýret ýchılıshesi, onyń meńgergen alǵashqy mamandyǵy da sol – sýretshilik óner. Jazýshynyń shyǵarmashylyq jolyna úńilgender onda sýretshilik pen sýretkerliktiń birimen-biri sheber jymdasyp jatqanyn, olardyń birin-biri jaqsy tolyqtyryp turatynyn ańǵarary anyq. Onyń osy shyǵarmasyn jazý barysynda ózi týraly eleýsiz ǵana aıta ketken: «Men sýretshimin ǵoı, áıteýir tabıǵat kórkin qyzyqtaýdan jalyqqan jan emespin. Bul jóninde mende toıym joq, qanaǵatsyzbyn. Tipti eshkimge uqsamaǵan ashqaraqpyn, saıahattap, qyzyqtap, taý men tasta qańǵyryp júre bergim keledi», deıtin pikirine shúbásiz senesiń.
Qalamgerdiń bul jolǵy sapary О́r Altaıymyzdyń budan buryn óziniń joly túspegen Mońǵolııa jaq bettegi kúngeıine arnalypty. Árıne, jyrtqyshtarynan bastap túrli ań-qustary mol, sondaı-aq tylsym tabıǵatynyń adamǵa tosynnan tartar syılary jeterlik Altaı qashanda tákappar, qashanda susty. Ol eki aıaqty pendeniń óz qoınaýynda jalǵyz-jarym júrgen erkeligin kótere bermeıdi. Sondyqtan jaz maýsymynyń ózinde de saparǵa shyǵý barysynda kıer kıim, isher asyńnyń saı bolýynan bastap, saparlas serikteriń de meılinshe tájirıbeli, jerdiń syryn jaqsy biletin jandar bolýy shart. Kóp jyl boıy Qatonqaraǵaı ulttyq tabıǵı parkiniń bas dırektory bolyp istegen Eren Jumaǵulov pen osy sapardy uıymdastyrýǵa arnaıy bólingen birneshe tájirıbeli ınspektorlar men ormanshylardyń jolbasshy retindegi eńbekterin aıryqsha atap ótken jón. Olar der kezinde oryndy aqyl-keńes, baǵyt-baǵdar berýimen qatar, ıesiz óńirde qajet bolar eskertýlerimen, tabıǵatqa qatysty qyzyqty da mazmundy áńgimelerimen de qalamgerge jaqsy kómek kórsetipti.
Altaı baýyrynda ósken, buǵan deıin de tabıǵattyń qyr-syryn «qara sózben jyrlap» úırengen qalamger Asqarovtyń tili o bastan-aq shýaqty da kórkem. Shyǵarmada, máselen, «Shyǵys kókjıekten qyzara bórtip, tań endi ǵana araılap atyp kele jatyr. Dúnıe býaldyr saǵymǵa oranǵan aqjeleń shaq. Taý bıiginde qazir jazdyń ortasy emes, kóktem endi ǵana shyǵyp kele jatqandaı. Aýada keńsirik jarǵan áldebir hosh ıis ańqıdy. Áldeqaıdan sańyraý qurdyń qurqyldaǵan qumyqqan daýysy estiledi. Endi bir tustan úkiniń entikken úhili shyqty» degen sııaqty tamasha tabıǵat sýretteri molynan ushyrasady.
Bul joljazbaǵa tek Altaı tabıǵatyn sýretteýge ǵana arnalǵan týyndy eken dep qaramaǵan jón. Onda qalamgerdiń jergilikti tabıǵı ortada júrip jatqan oń jáne teris ózgeristerge qosa, jahandyq klımattyń osy óńirge de tıgizip jatqan yqpaly men elimizdegi ana tilimizdiń qazirgi ahýalyna qatysty da úzik-úzik ózekti máseleler sóz bolady.
Árıne, shaǵyn maqalada joljazbanyń barlyq qyr-syryn, onda qamtylǵan jaıttardy tolyqtaı baıandap shyǵý shart ta emes, ári múmkin de emes ekenin kózi qaraqty oqyrman túsiner deımiz. Bizdiń maqsat – qalamgerdiń kezekti joljazbasyn qolǵa alǵan adamǵa teńiz sýynyń dámin tattyrǵandaı etip, onyń jalpy mazmunynan habardar etý ǵana.
Oıdy túıer bolsaq, Álibek Asqarov osy eńbegi arqyly qazirgi orys prozasynyń áldeqashan moıyndalǵan klassıgi Anatolıı Kımniń kitap epıgrafyna alynǵan «Tabıǵat fılosofııasy jantásilim eterdeı halde tur. Tabıǵatty sýretteýge qaıtadan oralaıyqshy! Tabıǵatty umytsaq, ózimizdi joǵaltqanymyz» degen júrekjardy sózine laıyqty ún qosqan deı alamyz.
Ábdimútál ÁLIBEKOV