Búgin, 2026 jylǵy 4 naýryzda, Astanada «Konstıtýsııa qoǵamdyq kelisim retinde: áleýmettik kepildikter teńgerimi men azamattardyń talap-tilegi» atty «SARAP» eksperttik klýbynyń otyrysy ótti. Is-sharany Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty uıymdastyrdy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Kezdesý respýblıkalyq referendýmǵa usynylatyn Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýsııasynyń jobasyn talqylaýǵa arnalǵan qoǵamdyq dıalog aıasynda uıymdastyryldy. Sarapshylar, qoǵam qaıratkerleri men áleýmettanýshylar usynylyp otyrǵan reformalardyń halyqtyń ádildik, qaýipsizdik jáne turaqtylyqqa qatysty suranystaryna qanshalyqty sáıkes keletinin talqylady.
Moderator – Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń Basqarma tóraǵasy Juldyzaı Ysqaqova jańa Konstıtýsııa jobasynda azamattardyń bilim alý, densaýlyq saqtaý quqyqtaryn, sondaı-aq ekonomıkalyq jáne mádenı kepildikterdi qamtıtyn áleýmettik normalardyń keńeıtilgen blogy qarastyrylǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, Instıtýttyń monıtorıngtik zertteýleriniń derekteri eldegi áleýmettik kóńil kúı deńgeıiniń turaqty ekenin kórsetedi: azamattardyń 80%-dan astamy óz ómirine kóńili tolatynyn bildirse, jartysynan kóbi onyń jaqsaratynyna úmit artady. Odan bólek, ekonomıkalyq qaýipsizdikke degen joǵary suranys saqtalyp otyr: halyqty baǵanyń ósýi, jınaq jasaý múmkindikteriniń shekteýligi jáne qaryz júktemesi alańdatady.
«Mundaı jaǵdaıda Konstıtýsııadaǵy áleýmettik normalar qoǵam úshin jaı ǵana abstraktili tujyrymdar emes, otbasynyń jáne kúndelikti ómirdiń turaqtylyǵyn qamtamasyz etetin mańyzdy tirek retinde qabyldanady. Sondyqtan Ata zań jobasyn talqylaǵanda naqty qoǵamdyq kóńil kúıdi eskerip, áleýmettik kepildikter men júıeniń ornyqtylyǵy arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaý asa mańyzdy», dedi Juldyzaı Ysqaqova.
Parlament Senaty janyndaǵy Inklıýzııa jónindegi keńestiń tóraǵasy Lázzat Qaltaeva erekshe qajettilikteri bar azamattardyń quqyqtaryn konstıtýsııalyq deńgeıde bekitý máselesin qozǵady.
Azamattardyń 90%-ǵa jýyǵy jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldaıdy
«Jańa Konstıtýsııa jobasynda Qazaqstannyń áleýmettik memleket ekeni bekitilgen. Adam, onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary eń joǵary qundylyqtar retinde aıqyndaldy. Bul áleýmettik saıasattyń jeke tulǵany qorǵaýǵa jáne onyń jan-jaqty damýyna jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalatynyn bildiredi. Osylaısha, áleýmettik sala qosalqy nemese ekinshi kezektegi baǵyt emes, memlekettik saıasattyń basym baǵyty retinde qarastyrylady»,dedi spıker.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Zań qyzmeti departamentiniń dırektory Serik Berkamalov eńbek quqyqtaryn qorǵaýdyń jańa standarttaryna erekshe toqtaldy. Onyń aıtýynsha, Jańa Konstıtýsııaǵa jańa qaǵıdattar engizilgen: halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý, eńbeksúıgishtik qundylyqtaryn bekitý, adam kapıtaly men bilim-ǵylymdy damytý. Áleýmettik saıasat tek mınımaldy qoldaýmen shektelmeı, azamattardyń ómir sapasyn shyn máninde jaqsartýdy kózdeıdi.
Densaýlyq saqtaý salasynyń sarapshysy Marat Mamaev usynylyp otyrǵan ózgerister densaýlyq saqtaý júıesiniń turaqtylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti.
«Konstıtýsııa jobasy memlekettiń áleýmettik bolmysyn ózgertpeıdi. Ol konstıtýsııalyq normany densaýlyq saqtaý júıesin qarjylandyrýdyń is júzinde qalyptasqan modeline sáıkestendiredi. Bul – neǵurlym ádil, turaqty jáne ınstıtýsıonaldyq turǵydan jetilgen júıege jasalǵan qadam. Áleýmettik memleket degenimiz «bári tegin bolady» degen ýáde emes. Bul – kepildendirilgen qoljetimdilik, ortaq qarjylandyrý jáne uzaq merzimdi turaqtylyq», dedi sarapshy.
Bilim berý máselelerine osy saladaǵy sarapshy, PhD Madına Tynybaeva toqtalyp, Konstıtýsııa jobasynda orta bilim alýǵa kepildik bekitilgenin atap ótti. Sonymen qatar «tegin bilim berý» degen tujyrym «azamattar tólemeıtin bilim berý» retinde naqtylanǵan. Bul halyqtyń qarjylyq júktemeden bosatylatynyn kórsetip, bilim berý qyzmetterine teń qoljetimdilik pen olardyń sapasyn qamtamasyz etýge basymdyq beriletinin aıqyndaıdy.
Ermurat Bapı: Álemde saıası ahýal ýshyqqan tusta jańa Konstıtýsııa jobasynyń mańyzy arta tústi
Ekonomıst, Tengenomika telegram-arnasynyń avtory Rýslan Sultanov óz sózinde ekonomıkalyq damý men áleýmettik kepildikterdiń ózara baılanysyna nazar aýdaryp, halyqtyń ál-aýqatynyń turaqty ósýi tikeleı adam kapıtalynyń damýyna baılanysty ekenin aıtty.
Otyrys barysynda qatysýshylar qoǵam úshin mańyzy zor qundylyqtar retinde ádilettilikti, áleýmettik qaýipsizdikti jáne konstıtýsııalyq kepildikterdi júzege asyrýdyń aıqyn tetikterin atap ótti.
Sarapshylardyń pikirinshe, qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtýǵa jáne áleýmettik kepildikter júıesiniń turaqtylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan reformalar – damý jolyndaǵy mindetti kezeń. Qatysýshylar mundaı ózgeristerdiń sátti bolýy táýekelderdi ýaqytyly baǵalaýǵa jáne quqyqtyq normalardy sapaly qoldanýǵa baılanysty degen qorytyndyǵa keldi.