Qańtar oqıǵasynan keıin Memleket basshysynyń tapsyrmasymen shetelge zańsyz shyǵarylǵan aktıvterdi qaıtarý isi qolǵa alyndy. Búginde bul baǵyttaǵy jumystar jemisin berip, zańsyz aktıvterdi memleketke qaıtarý jumysy jandana túsken. Bul bastama Ádiletti Qazaqstan qalyptastyrý maqsatynda irgeli isterdiń biri bolyp otyr. Al osy jumysty zańdy ári júıeli, tabandy túrde atqarý úshin Parlament «Zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi memleketke qaıtarý týraly» zań qabyldap, oǵan Prezıdent qol qoıǵan.
Atalǵan zań normalaryna sáıkes qaıtarý tetikteri iri sybaılas jemqorlyq sýbektilerine jáne ákimshilik-bılik resýrstaryna (baılanystary, yqpaly) bir taban jaqyn, sybaılas olıgopolııalyq toptarǵa qoldanylady. Iаǵnı ıeligińdegi aktıvteriń zańda belgilengen shekti soma – 13 mln AEK-ten asatyn (44 mlrd 850 mln teńge nemese shamamen 100 mln dollar) bolsa, onda aktıvterdi qaıtarý jumystaryn júzege asyratyn arnaýly ýákiletti organnyń kúdigine qalasyń. Eger qaıtarýyń tıis kúmándi aktıvterińdi dáleldeı almasań, ony ne erikti túrde memleketke ótkizýiń kerek, eger ondaı «jomarttyqqa» bara almasań, ýákiletti organ zań tetikteri arqyly májbúrli túrde qaıtarady. Sondaı-aq jemqorlyq faktisimen isti bolyp, dúnıe-múlkiń tárkilenip, ol da osy zań aıasynda Qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý kompanııasyna beriledi. Al ol qyrýar qarajattyń bir bóligi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2022 jylǵy «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty Joldaýynda aıtylǵandaı jemqorlar sottalǵanda, olardyń zańsyz tapqan qarjysy memleketke ótip, túgeldeı mektep qurylysyna jumsalýǵa tıis. Prezıdent Joldaýda Úkimetke osy bastamany zań turǵysynan rásimdeý týraly sheshim qabyldaýy kerektigin tapsyrǵan.
Osy maqsatta elimizde «Qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý kompanııasy» JShS qurylǵan. Seriktestik balansyndaǵy aktıvter búginde zań aıasynda ıgerilip otyr. Kompanııanyń bas dırektory Qýanyshbek Muqash uıymdastyrýshylyq-quqyqtyq nysanyn JShS retinde tańdaý basqarý jáne aktıvterdi júzege asyrý prosesterinde barynsha ıkemdilik pen tıimdilikti qamtamasyz etýge múmkindik beretinin aıtty.
– Bul qaıtarylatyn aktıvterdiń ártúrli bolýymen baılanysty. Oǵan zergerlik buıymdardan bastap jumys istep turǵan kásiporyndarǵa deıingi obektiler kiredi. Árbir aktıvti tıimdi basqarý jáne júzege asyrý úshin jeke tásil qajet. Qurylǵan kúninen bastap basqarýshy kompanııanyń balansyna jalpy quny 89,9 mlrd teńge bolatyn 70 túrli aktıv – turǵyn jáne kommersııalyq jyljymaıtyn múlik, óndiristik bazalar, kompanııalardyń jarǵylyq kapıtalyndaǵy úlester, aıaqtalmaǵan qurylys nysandary, jer ýchaskeleri, avtokólikter, taýar-materıaldyq qundylyqtar, negizgi quraldar jáne 196 zergerlik buıym berildi, – deıdi Q.Muqash.
Onyń aıtýynsha, qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý kompanııasy Qazaqstan aýmaǵynda ornalasqan aktıvterdi «E-Qazyna» elektrondyq saýda alańy arqyly satady.
– Jalpy somasy 12,6 mlrd teńgeni quraıtyn 9 aktıv satyldy. Shetelde Birikken Arab Ámirlikterinde 2 avtokólik jáne Túrkııadaǵy 3 jyljymaıtyn múlik nysany 4,4 mlrd teńgege satyldy. Eger aktıvti ótkizý múmkin bolmasa, Basqarýshy kompanııa aktıvterdi basqarýdyń birneshe balama ádisterin qoldanady. Iаǵnı jyljymaıtyn múlikti múliktik jalǵa berýge de bolady. Mundaı ádisten túsken kiris 276,6 mln teńgeni qurady. Sonymen qatar Basqarýshy kompanııa «Dýman» qonaqúı keshenin, sondaı-aq «Jarkent Sý» JShS, «Tulpar» JShS jáne «Kóterme-bólshek saýda ortalyǵy» JShS-nyń 100% úlesterin derbes basqarady. Atalǵan kásiporyndardyń qyzmetinen túsken dıvıdendter (jalpy 229,4 mln teńge) toqsan saıyn Arnaıy memlekettik qorǵa aýdarylady, – deıdi Qýanysh Jaqsybekuly.
Jalpy, shilde aıynan bastap qazirgi ýaqytqa deıin Basqarýshy kompanııa Arnaıy memlekettik qorǵa 13,040 mlrd teńge kóleminde qarjy aýdarǵan eken. Iаǵnı Prezıdent tapsyrmasyn oryndaý aıasynda memleketke zańsyz jolmen alynǵan aktıvterdi qaıtarý esebinen áleýmettik mańyzy bar jobalardy júzege asyrý da jandanyp keledi.
Jýyrda Úkimet Petropavlda 280 oryndyq balabaqsha salý úshin Arnaýly memlekettik qordan 2 mlrd teńgeden asa qarajat bólý týraly sheshim qabyldady. Qazir onda bala sany 100% toly 3 balabaqsha qyzmet kórsetip otyr. Balabaqsha qurylysy mektepke deıingi uıymdardaǵy oryn tapshylyǵyn azaıtyp, balalarǵa sapaly bilim berýdiń qoljetimdiligin arttyrýǵa múmkindik bermek. Qazirgi ýaqytta Petropavlda mektepke deıingi uıymdarǵa ornalasýǵa shamamen 3 myń bala kezekte tur.
Buǵan deıin Úkimet Atyraý oblysyndaǵy Jamansor jáne Ulytaý óńirindegi Manadyr aýyldarynda mektepter, Astanada tirek-qımyl apparaty buzylǵan balalarǵa arnalǵan ońaltý ortalyǵy, Aqtóbe qalasynda erekshe balalarǵa arnalǵan arnaıy balabaqsha, Aqmola oblysynyń Zerendi aýylynda sport kesheni jáne Rıdder qalasynda kópsalaly aýrýhana kesheni qurylysyn aıaqtaýǵa arnalǵan jobalardy iske asyrý úshin qarajat bólý týraly sheshim qabyldaǵan.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Úkimet Aqmola oblysynyń Zerendi aýylynda quny 2,1 mlrd teńge bolatyn sport keshenin salyp bermek. Sondaı-aq Túrkistan oblysynyń Temirlan aýylynda 890 mln teńge somaǵa mýzyka mektebin salý jónindegi alǵashqy eki áleýmettik jobany iske asyrýǵa Arnaýly memlekettik qordan qarajat bólý týraly sheshim qabyldady.
Bul bastamalar turǵyndardy bilim berý jáne sporttyq qyzmettermen qamtýdy arttyrý úshin aýyldyq jerlerde áleýmettik ınfraqurylymdy damytýǵa baǵyttalǵan. Máselen, Aqmola oblysynyń Zerendi aýylynda aýdany 6 myń sharshy metrden asatyn, bir aýysymda 80 adamdy qabyldaıtyn sport keshenin salý josparlanyp otyr.
Túrkistan oblysynyń Temirlan aýlynda 300 oryndyq jańa óner mektebin salý josparlanyp otyrǵanyn joǵaryda aıttyq. 1974 jyly qabyrǵasy karkastan salynǵan qazirgi ǵımarat zamanaýı sanıtarlyq jáne órt qaýipsizdigi talaptaryna saı emes, kúrdeli jóndeýge tipti jaramaıdy. Soǵan qaramastan búgingi tańda keshen jumys istep tur. Munda 420-ǵa deıin bala oqyp, 45 muǵalim sabaq berip júr. Bul onyń qazirgi qabyldaý múmkindiginen eki esege artyq eken.
– Búgingi tańda Arnaýly memlekettik qorda 177 mlrd teńge jınaqtalǵan. Bul qarajattyń barlyǵy áleýmettik jáne ınfraqurylymdyq obektilerdi salýǵa, basqa da áleýmettik mańyzdy maqsattarǵa, sonyń ishinde densaýlyq saqtaý, bilim berý, buqaralyq sport jáne t.b. salalardaǵy jobalardy iske asyrýǵa baǵyttalady, – deıdi «Qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý kompanııasy» JShS bas dırektory Qýanyshbek Muqash.
Dese de kompanııa alǵash qurylǵandyqtan, tipti memlekettiń ózi mundaı aýqymdy iske birinshi ret betpe-bet kelip otyrǵandyqtan bul jumysty áli de shıratý kerek ekenin, ásirese sheteldik tájirıbeni de zertteý kerek ekenin kompanııa basshylyǵy jasyrmaıdy.
– Árıne, halyqaralyq tájirıbeden túıerimiz mol. Bıyl kúzde Astana qalasynda kompanııa Dúnıejúzilik bank jáne BUU-nyń Esirtki jáne qylmys jónindegi basqarmasy (BUU EQB) sııaqty uıymdarmen birlesip semınar uıymdastyrdy. Bul is-shara qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý jónindegi halyqaralyq tájirıbeni zerttep, engizý isi boıynsha jasalǵan mańyzdy qadam boldy. Semınar barysynda Dúnıejúzilik banktiń jetekshi sarapshylary – Lıza Bostvık, Vıtalıı Kasko, Germıona Krone jáne Gambaatar Jambala sóz sóılep, óz oılaryn ortaǵa saldy. Sondaı-aq BUU EQB-nyń Qazaqstandaǵy baǵdarlamalyq keńsesiniń ulttyq úılestirýshisi Ádilet Muqyshev te máseleni talqylaýǵa belsene atsalysty. Olar aktıvterdi basqarý strategııalaryn engizý tájirıbelerimen bólisip, halyqaralyq standarttardaǵy negizgi ózgeristerdi túsindirip, olardyń Qazaqstan jaǵdaıyna beıimdelý joldaryn talqylady, – deıdi seriktestiktiń bas dırektory.
Aıtýynsha, semınar jumysyna Qarjy mınıstrliginiń Aktıvterdi qaıtarý komıteti men Memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıtetiniń ókilderi de belsendi qatysqan. Munyń ózi qarastyrylyp otyrǵan máseleniń memlekettik organdar arasynda mańyzǵa ıe ekenin jáne onyń joǵary deńgeıde úılestirilip otyrǵanyn aıqyn ańǵartsa kerek. Qysqasy, bul semınar tek tájirıbe almasý alańy ǵana emes, kompanııanyń uzaq merzimdi strategııalaryn ázirleýge jasalǵan alǵashqy qadam bolsa kerek-ti.