Basty boryshymyz – Táýelsizdikti qorǵaý

Qasym-Jomart Kemel­uly­nyń «Osy suhbatty sizder­diń basylymdaryńyzǵa berý arqyly elimizdegi jýrnalıs­tıkanyń tiregi sanalatyn qazaq tilindegi medıaǵa qoldaý kórsetkim keldi» degeni de túı­sigi bar janǵa kóp jaıttan habar berse kerek.

Jalpy, «Judyryq betke tıgenge deıin» demokratııa saqtalatyn sátte turmyz ǵoı... Kez kelgen ult qıyn-qystaý kún­derde ǵana emes, óziniń búkil júrip ótetin jolynda passıonar, memleketshil tulǵalardyń sońynan eredi.

Búgin álem ózgergen. Qalaı bolǵanda da jahandanýdyń kó­shinen qalyp, esik-terezemizdi tas búrkep, qymtap, shekaramyzdy shegendep, qaqpamyzǵa som temir ilip qoıatyn dáýir emes, álbette. Barmasaq, kelme­sek – el jarylady, almasaq, ber­mesek – dem tarylady. Álem­­dik saıası kóshtiń mozaı­ka­syna óz boıaý-bolmysy­myz­dy, jaratylys pen tabıǵa­ty­myz­dy kóshirip aparǵyń keledi.

Álemniń saıası kartasynda batys pen shyǵys, ońtústik pen soltústik qaqpaqylda­syp, qapsyra qushaqtap qabyrǵań­dy bir-birden sanap jatqan osynaý almaǵaıyp shaqta qazaq qoǵamyndaǵy árbir ju­myr basty, sergek sanaly pen­deniń birinshi boryshy – Táýelsizdikti qorǵaý. Ersili-qar­syly aǵystarǵa, meńzeý men emeýringe, eldik murattarǵa qurylǵan búgingi suhbattyń negizgi leıtmotıvi – osy. Aı­naldyrǵan tórt-bes jyldyń bederinde Qazaq eli alaǵaı da bulaǵaı sátterdi bastan ót­ker­di. Júıeli reformalarǵa qu­ryl­ǵan oń ózgerister az emes.

Qoǵamda kóp máselerdi «Qańtarǵa deıin jáne keıin» dep qarastyratyn jaǵdaı qalyptasyp qaldy. Qoǵam tek sol Qańtar oqıǵasynan keıin ǵana tirilgen sekildi áser qal­dyrady. Oǵan deıin eshkim ıt aýzyna aǵash tyǵyp otyrǵan joq qoı... Árıne, qasiretti «Qańtar oqıǵasy» bıliktiń ushar basynan aýyldyq bólimshege deıin, altyn sandyqtyń ústinde otyrǵan olıgarhtan kúrkede kúneltip júrgen janǵa deıin, qarttarymyzdyń ámııanynan sábıdiń jórgegine deıin, Dýbaıdaǵy sán-saltanattyń ortasynda kofe iship otyrǵan alpaýyttan 5 myń metr tereńde ken qazyp júrgen kenshige deıin jaǵdaıdy qaıta qarap, «korrektırovka» engizýdi kún tártibine qoıdy. Alaıda 2019 jylǵy Prezıdent saılaýynan keıingi Qasym-Jomart Toqaevtyń jarııalaǵan kezeń-kezeńimen (úsh kezeńnen tu­ra­tyn) júzege asyrylýǵa tıis reformalyq paketter túr­li ahýaldarǵa qara­mastan júıe­li túrde júzege asyrylyp jat­qanyn erekshe atap aıtqym keledi.

Kórer kóz, túısiner sezim bolsa, Prezıdenttiń qoǵamnyń, Parlament pen Úkimettiń, jergilikti atqarýshy bıliktiń aldyna qoıǵan mindetteri boıynsha az jumys istelgen joq. Parlament tórindegi Joldaýlar, Ulttyq quryltaı minberindegi tujyrymdama­lar, kásibı forýmdardaǵy sala­lyq tapsyrmalar, partııalyq platformalardaǵy mindetter – bári-bári bir jipke baılanǵan júıeli jobalar.

Árıne, keıbir máselelerde jekelegen ýákiletti organdar syr berdi. Jaýyrdy jaba toqıtyn emes, Úkimettiń bir­tutas qarqyndy jumysyna úılese almaı, nátıjesinde zardaby halyqqa tıgen jaǵ­daı­lar boldy. Eń bastysy — mem­­lekettik qurylymdy qu­rap otyrǵan negizgi júıeniń yr­ǵaq­ty jumysy syr bergen joq. Prezıdent Úkimetke qatysty baǵasynda bul máse­leni jasyryp-jappaı, baryn bar, joǵyn joq dep atap kórsetipti. Emeýrinnen túsin­genim, aldaǵy kúnderi óte­tin Úkimettiń qory­tyndy jıy­nynda naqty dıagnozy qoıy­latyn da sekildi.

Prezıdent halyqpen qoıan-qoltyq jumys istep jatqan Parlamenttiń kásibı qyzmetin, qoǵamnyń tamyryn tap basatyn sapaly zańdardy shyǵarý­daǵy eseli eńbegin óte joǵary baǵalaǵanyna dán rıza boldym. Bárin kózimmen kórip, janymmen sezinip, boıymyzdan ótkizip, júrekke jetkizip, bel ortasynda júrmiz ǵoı. Túrli qarjylyq toptar men kózge kórinbeıtin lobbısterdiń qarsylyqtaryna qaramastan árbir taǵdyrsheshti norma úshin jan aıamaı kúresip jatqan, syn saǵatta ot pen sý­dyń ortasynda júrgen árip­testerimniń jankeshti eńbegi erlikke para-par der edim.

Janarbek ÁShIMJAN,

Májilis depýtaty