«Aqyldy qala» bastamashyl tobynyń músheleri jaqynda «Aqyldy qala: tehnologııalardyń qalalar men azamattardyń qaýipsizdigine áseri» atty jıynda bas qosty. Qatysýshylardyń aıtýynsha, úlken qalalarda álemdik ekonomıkanyń 70%-y shoǵyrlanǵan. Bul kórsetkish neǵurlym artar bolsa, iri salalardy basqarý soǵurlym qıyndaıdy. Bul elimizdegi iri megapolıs Almatyǵa da qatysty. «Med365» kompanııasynyń ókili Dmıtrıı Mymrıkovtyń aıtýynsha, «Aqyldy» qalanyń» ortalyqtandyrylǵan júıke júıesi – symsyz keń jolaqty jelilerge biriktirilgen kóptegen sensory men beınekamerasy bar ınfraqurylym. Bul baǵyt Almatyda damyp keledi.
«Almatyny «smart city» mártebesine jeteleıtin ázirlemelerdi qala turǵyndary kún saıyn paıdalanady. Mysaly, «Onai» avtomatty tólem júıesin adamdar tabysty qoldanyp júr. Jer ústi men jer asty kóligindegi tólemderdiń 97% -y osy kartamen júrgiziledi. Ár avtobýsta GPS-trekerler ornatylǵan. Biz qandaı da bir kólik quralynyń qaıda ekenin jáne onyń marshrýtqa shyqqanyn kórip otyrmyz. Bul derekter ahýaldyq ortalyqqa júkteledi, taldanady. Osynyń bári qoǵamdyq kólik qyzmetiniń salasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi, ıaǵnı azamattardyń ómir súrý sapasyn arttyrady», deıdi sarapshy.
Demek, Almatymyzdyń el kóleminde smart-qalalardy damytýdyń flagmany bolarlyqtaı áleýeti bar. Dmıtrıı Mymrıkovtyń sózinshe, kompanııa tehnologııalarynyń «aqyldy qalalardyń jobalarymen» ıntegrasııalaný úderisi jalǵasyp jatyr. Mundaı tásil qala turǵyndarynyń ómir súrý sapasy men qaýipsizdik deńgeıin arttyrady.
«CITIX» kompanııasynyń azyq-túlikti damytý jónindegi dırektory Raýl Lındt ýrbandalýdyń ósýimen halyq tyǵyz ornalasqan qalalar men olardaǵy kólik aǵyndaryn tıimdi basqarý qabileti jyl saıyn ózekti bolatynyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, ýrbandalýdyń betalysy jańa problemalardyń betin ashty.
«Freedom Insurance» saqtandyrý kompanııasy AQ basqarma tóraǵasy Azamat Kerimbaevtyń aıtýynsha, quqyq qorǵaý organdary densaýlyqqa zııan nemese ólim-jitim jaǵdaıy bar jol kólik oqıǵalaryn ǵana tirkeıtin kórinedi.
«Almatyda 2023 jyly 17 myń jol kólik oqıǵasy tirkelgen. Al saqtandyrý kompanııalarynyń óz statıstıkasy bar. Olardyń esebi boıynsha jyl saıyn 100 myńnan kem bolmaıdy. Jol kólik oqıǵalaryna qatysýshylardyń nemese kýá bolǵandardyń barlyǵynyń jumys ýaqytynyń 3-4 saǵaty jolda ótedi. Bul týraly resmı derekterde aıtyla bermeıdi. Mysaly, 2018 jyly Almatydaǵy keptelister kún saıyn 600 mln teńge ekonomıkalyq shyǵyn keltiredi dep esepteldi», deıdi Azamat Kerimbaev.
Sarapshynyń aıtýynsha, shyǵyndardy bólý degen uǵym bar. Al barlyq saqtandyrý oqıǵalarynyń 30-40%-y – 100 aılyq eseptik kórsetkishke deıin zalal keltiretin jaǵdaılar.
«Bizdiń avtoparkimizde 5 mln kólik bar. Jyl saıyn onyń 200 myńy (4%-y) jol kólik oqıǵasynyń dámin tatady. Osy 200 myń kólik quralynyń 98 myńy ǵana saqtandyrý kompanııalarynan saqtandyrý ótemaqysyn alady. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, avtokólik júrgizýshileri jyl saıyn 180 mlrd teńgeni kóligin jóndetýge jumsaıdy. Al Ulttyq bank saıtynda saqtandyrýshylar mindetti saqtandyrý aıasynda jyl saıyn 50 mlrd teńge tóleıtini aıtylǵan. 180 mlrd teńgeniń 50 mlrd teńgesi ǵana saqtandyrýmen jabylady. Bankterdiń avtokólik ıelerin keshendi avtomobıldik saqtandyrý jarnasyn satyp alýǵa májbúrleýiniń arqasynda ǵana avtoparkimizdiń az ǵana bóligi erikti avtosaqtandyrý sheńberinde saqtandyrylǵan», deıdi Azamat Kerimbaev.
Árıne, saqtandyrý máselesi, ony sıfrlyq turǵydan tıimdi usyný «aqyldy qala» tujyrymdamasynyń bir parasy ǵana. Qazirgi ýaqytta Almatyny damytýdyń ekinshi kezeńi aıaqtalýǵa taıady. Qalany damytý baǵdarlamasynyń resmı qujatyna sáıkes, aqyldy qalalar sanatyna kóshý 3 jyldan 7 jylǵa deıin sozylady. Nátıjesi megapolıster deńgeıindegi sıfrlyq sheshimderdi engizý úshin strategııalyq kózqarastyń júıeliligine qarap anyqtalady.
ALMATY