Italııanyń ońtústiginde ornalasqan Kastelmessano atty kishkentaı ǵana erekshe aýyl bar. Bul jer «Kitaphanalar eli» dep atalady, óıtkeni ár úıdiń qabyrǵasy kitap sórelerimen bezendirilgen.
Aýyl turǵyndary óz úıleriniń syrtqy bóligin shaǵyn kitaphanaǵa aınaldyryp, kez kelgen saıahatshyǵa kitap oqýǵa múmkindik beredi. Týrıster bul jerde kóne ádebıetter men sırek kezdesetin kitaptardy taba alady. Bastama alǵash 2010 jyly qolǵa alynǵan.
Jańbyrly ormannyń tylsymy
Meksıkanyń Iýkatan túbegindegi Hoffman ormany – tabıǵattyń ǵajaıyp qubylystarymen tanylǵan erekshe meken. Ǵalymdar bul ormannyń atmosferaǵa teris ıondardy bólip shyǵaratynyn,onyń jaýyn-shashynnyń jıi túsýine yqpal etetinin dáleldegen.
Teris ıondar aýada turaqty ylǵaldylyqty saqtap, tabıǵatqa ózindik klımattyq tepe-teńdik ornatady. Hoffman ormanynyń aǵashtary erekshe qurylymymen tańǵaldyrady: olardyń japyraqtary aýadaǵy ylǵaldy sińirip, ony qaıtadan býlandyrý arqyly aınalymǵa engizedi. Bul qubylys ormandaǵy turaqty ylǵaldylyqty saqtap qana qoımaı, jıi kempirqosaq shyǵady. Týrıster osyndaı tabıǵı sulýlyqty tamashalaýǵa kelse, jergilikti turǵyndar bul ormandy «jerdiń kózi» dep ataıdy. Olardyń aıtýynsha, orman jerdiń tirshilikti saqtap turatyn «janaryndaı» kórinedi.
Kóbeıetin tastar
Japonııanyń Oıshı taýlaryndaǵy tastar ár 10-15 jyl saıyn ekige bólinip, ishinen jańa tastar paıda bolady. Bul qubylys – tabıǵattyń áli ashylmaǵan jumbaqtarynyń biri.
Ǵalymdar bul erekshe tastardyń paıda bolýyn mıneraldardyń ózindik qurylymymen, jerastyndaǵy qysymnyń áserimen baılanystyrady. Zertteýshilerdiń pikirinshe, tastardyń «kóbeıý» úderisi jer qoınaýyndaǵy joǵary qysym men mıneraldardyń hımııalyq quramyna baılanysty júzege asady. Osy qubylysty zerttegen ǵalymdar jańa qurylys materıaldaryn jasaýǵa qajetti aqparat jınap jatyr. Olar tabıǵattyń erekshe mehanızmderin tehnologııaǵa engizýdi kózdeıtinin aıtady.
Daıyndaǵan –
Erlan KIIKBAI,
Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdenti