Májilis spıkeri Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen palatanyń jalpy otyrysy ótip, onyń kún tártibinde ekologııalyq máseleler, kásibı parasattylyqqa testileý týraly zań jobasy men oǵan ilespe túzetýler qaralyp, Qazaqstan men AQSh, Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy úkimetaralyq odaqtastyq qatynastardy retteıtin sharttardy ratıfıkasııalaýdy qamtamasyz etetin zań jobalary qaraldy. Sondaı-aq Májilis komıtetteri jańa zań jobalaryn jumysqa qabyldady.
О́z taýarlarymyzdyń tizilimi
Aldymen «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine taýarlardyń shyǵarylǵan elin aıqyndaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy jóninde Ekologııa máseleleri jáne tabıǵatty paıdalaný komıtetiniń múshesi Dúısenbaı Turǵanov baıandady. Depýtat baıandamasynan uqqanymyz endi elimizden shyqqan taýarlardyń tizilimi jasalmaq. Iаǵnı Májilis taýarlardyń shyǵarylǵan elin aıqyndaý máseleleri boıynsha túzetýlerdi birinshi oqylymda maquldady.
Zań jobasy otandyq taýar óndirýshilerdi jáne olar óndiretin taýarlardy sáıkestendirýdiń ońtaıly júıesin qurýǵa baǵyttalǵan. Bul keıin memlekettik qoldaý kórsetýdiń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Negizgi ózgeristiń biri – otandyq taýar óndirýshilerdiń tizilimin qurýdy retteý. Bul jańa memlekettik aqparattyq júıede otandyq óndirýshiler men olar óndiretin taýarlar týraly aqparat bolady. Tizilim qoldanystaǵy «CT-KZ» nysanyndaǵy sertıfıkattar men ındýstrııalyq sertıfıkatty aýystyrýǵa arnalǵan. О́ndirýshiler tizilimge engizýge ótinimderdi jeke kabıneti arqyly bere alady.
– Qazirgi ýaqytta sertıfıkattaý úderisi joǵary deńgeıdegi adamı faktor yqpalyna ıe jáne memlekettik aqparattyq júıelermen, óndirýshilerdiń biryńǵaı derekqorymen ıntegrasııalanbaǵan. Bul kemshilikter sertıfıkattaý prosedýralarynyń obektıvtiligi men ashyqtyǵyna qaýip tóndiredi. Jańa tizilim tolyqqandy aqparattyq júıe bolady jáne ol qajetti qujattardy saraptama júrgizý úshin basqa memlekettik aqparattyq júıelermen ıntegrasııalanady, – dedi depýtat.
Salalyq memlekettik organdar men birlestikterdi tarta otyryp, О́nerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń kóshpeli komıssııasy óndiristi sıfrlyq tekserýden jáne baǵalaýdan keıin óndirýshini tizilimge engizý nemese engizbeý týraly sheshim qabyldaıdy. Osylaısha, «jalǵan óndirýshilerdiń» nemese qazaqstandyq emes óndirýshilerdiń memlekettik qoldaý sharalaryn alýyna tosqaýyl qoıý josparlanyp otyr.
Qysqasy, óndirýshiler «Qazaqstanda jasalǵan» brendimen satýǵa daıyn ónimdi ımporttamaı, naqty taýar óndiretinin dáleldeýi kerek. Al tizilimge engizilgen kásiporyndar retteletin satyp alýǵa qatysý múmkindigine ıe bolady. «CT-KZ» nysanyndaǵy sertıfıkattar men ındýstrııalyq sertıfıkattar 2026 jylǵy 1 qańtaryna deıin qoldanysta qalady. Sondaı-aq zań jobasynda alǵash ret Qazaqstannan shyqqan taýarlar men qazaqstandyq óndirýshilerdiń zańdy anyqtamalary qarastyrylǵan.
Degenmen depýtat Nartaı Sabılıanov zań jobasyn talqylaý kezinde keıbir máselelermen kelispeıtinin jetkizdi.
– «ST-KZ» jáne ındýstrııalyq sertıfıkattar bastapqyda otandyq óndirýshilerdi naqty qoldaý úshin quryldy. Onyń negizinde memlekettik satyp alýǵa qatysý kezinde preferensııalar beriledi, jeńildikter men sýbsıdııalar alýǵa múmkindik jasalady. Alaıda is júzinde kórsetip otyrǵandaı, qazir sertıfıkattaý júıesi onyń senimdiligine nuqsan keltiretin eleýli buzýshylyqtar men kemshilikterge tap bolyp otyr. Jalǵan óndiristerdi tirkeý jaǵdaılary kezdesedi. Mysaly, Atyraýda «Isataı men Mahambet» eskertkishiniń ornalasqan jerine óndiris bar dep sertıfıkat berilgen. Taldyqorǵanda sertıfıkat alǵan sýbsent óndiris ornynyń mekenjaıy retinde monsha kesheni kórsetilgen, – dedi N.Sabılıanov.
Sondaı-aq ol derekterdi asyra silteý jáne burmalaý faktileriniń bolǵanyn jasyrmady.
– Importtyq taýarlarǵa, ıaǵnı lateks qolǵaptary, LG teledıdary, jasandy kógaldandyrý men basqa da taýarlarǵa Qazaqstanda jasalǵan degen sertıfıkattar berilgen. О́ndiris ornyna qoıylatyn qarapaıym talaptar men ónim sapasynyń standarttaryn saqtamaý jaǵdaılary da kezdesedi. Mysaly, Almatyda sút ónimderi sanıtarlyq talaptarǵa saı kelmeıtin turǵyn úıde óndirilip kelgen, – deıdi ol.
Halyq qalaýlysy keltirgen málimetke súıensek, 2023 jyly Bas prokýratýra 206 buzýshylyqty anyqtady. Sonymen qatar ýákiletti organ júrgizgen 42 tekserýdiń qorytyndysy boıynsha 40-tan asa ákimshilik is qozǵalǵan.
Sondaı-aq taýarlardyń shyqqan elin anyqtaý máseleleri boıynsha túzetýler aıasynda depýtattar kvazımemlekettik sektor, tabıǵı monopolııalar sýbektileri, sondaı-aq jer qoınaýyn paıdalanýshylar úshin qatty paıdaly qazbalardy óndirý boıynsha jańa mindettemeler engizýdi usynyp otyr. Atap aıtqanda, Jer qoınaýyn paıdalanýshylar úshin lısenzııalaý sharttaryn qatty paıdaly qazbalardy óndirý boıynsha ishki qundylyqty damytý baǵdarlamalaryn iske asyrý jónindegi mindettemelermen tolyqtyrý usynylady. Sondaı-aq salany damytýǵa baǵyttalǵan kelisimderdi josparlaý jáne jasasý rásimderin júzege asyrý qarastyrylǵan. Mundaı kompanııalar aqparattyq júıede belgili bir taýarlardy satyp alýǵa qajettilikterin ornalastyrýǵa mindetti bolady. Iаǵnı osy tetik arqyly kvazımemlekettik sektordaǵy kompanııalarǵa, tabıǵı monopolııalar sýbektilerine, jer qoınaýyn paıdalanýshylarǵa taýar jetkizgisi keletin shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileri olardyń satyp alýlaryna basymdyqpen qatysý arqyly óz ónimderin jetkize alady. Talaptar jasalǵan kúnine qaramastan, qatty paıdaly qazbalardy óndirýge arnalǵan barlyq qoldanystaǵy kelisimshart pen lısenzııalarǵa qoldanylady.
Áskerı daıyndyq jandana túspek
Jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Túrkııa Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy ósimdikter karantıni jáne olardy qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qaraldy. Ol boıynsha Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Ermek Kenjehanuly baıandady.
Baıandamada aıtylǵandaı Qazaqstan men Túrkııa ósimdikter karantıni men olardy qorǵaý týraly ortaq kelisimge kelgen. Otyrysta Májilis eki el arasyndaǵy kelisimdi ratıfıkasııalady. Kelisimniń maqsaty – fıtosanıtarlyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne eki memlekettiń aýmaǵynda karantındik zııandy organızmderdiń ákelinýi men taralýyn boldyrmaý úshin ósimdikter karantıni men olardy qorǵaý salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty damytý.
Sonymen qatar Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Ermurat Bapı «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine rezervtegi qyzmet máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy jóninde baıandady.
Qazaqstanda 2025 jyldan bastap rezervtik qyzmet engiziledi. Májilis rezervtegi qyzmet máseleleri boıynsha zańdy ekinshi oqylymda qabyldady. Bul ásker quramyn tolyqtyrýdyń qosymsha ádisi bolmaq.
Sondaı-aq qajetti áskerı mamandyqtar boıynsha rezervtik kúshterdi daıyndaýǵa, rezervshilerdiń tikeleı áskerı bólimderge kelýine baılanysty áskerı bólimderdiń daıarlyq merzimin qysqartýǵa, jaýyngerlik daıyndyqty arttyrýǵa múmkindik beredi. Zańda oqý nemese jıyn kezeńinde áskerı qyzmetshi mártebesin alatyn jańa «áskerı rezervshi» uǵymy engiziledi. Rezervtik qyzmetti engizý 2025 jylǵa josparlanǵan. Osylaısha, ásker daıyndyǵyn jetildirý jalǵasady. Al rezervshiler qyzmetke erikti túrde shaqyrylady.
Zamandy tolǵandyrǵan saýal
«Amanat» partııasy fraksııasynyń jetekshisi Elnur Beısenbaev Premer-mınıstr Oljas Bektenovke jergilikti jerlerdegi kommýnaldyq menshikti basqarý máseleleri týraly joldaǵan depýtattyq saýalyn joldady.
– Osydan bir jyl buryn elimizdi alapat sý tasqyny alǵanyn bilesizder. Sol ýaqytta jergilikti ákimdikterde ne bir tehnıka, tipti qarapaıym qural-saımandardyń bolmaǵanyna kýá boldyq. Sonyń saldarynan tasqynnyń aldyn alý jumystary álsiz uıymdastyryldy. Qanshama eldi meken sý astynda qaldy. Osy oqıǵadan soń biz Úkimetke jergilikti atqarýshy organnyń kommýnaldyq-sharýashylyq saıasatyn retke keltirý boıynsha naqty usynystarymyzdy joldadyq, – dedi depýtat E.Beısenbaev.
«Amanat» fraksııasynyń taǵy bir múshesi Edil Jańbyrshın Premer-mınıstr Oljas Bektenovke, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Ermek Saǵymbaevqa LGBT nasıhatyna tyıym salý sharalary boıynsha depýtattyq saýal joldady. Ol keshe ǵana prezıdenttik qyzmetine kirisken Donald Tramptyń Amerıkada budan bylaı er jáne áıel degen eki ǵana jynys bolatynyn shegelep bekitkenin aıtyp, AQSh Prezıdentiniń sheshimi Májilis depýtattarynyń LGBT-ǵa qarsy ustanymymen ushtasatynyn jetkizdi.
– LGBT-ny nasıhattaýǵa tyıym salýdy kózdeıtin arnaıy zań normalaryn da ázirledik. Alaıda osy áreketterimizge keıbir sheneýnikter batys elderi ókilderiniń «demokratııany shektep jatyrsyńdar», «adam quqyǵyn taptap jatyrsyńdar» degen ustanymdaryn jeleý qylyp, qarsylyq bildirdi. Tipti LGBT ókilderi jáne olardyń sybaılastary depýtat áriptesterime jáne olardyń otbasylaryna áleýmettik jelide, buqaralyq aqparat quraldarynda jappaı aqparattyq shabýyldar uıymdastyrdy, – degen E.Jańbyrshın óz usynysyn jetkizdi.
Iаǵnı Úkimetke E-petition.kz memlekettik platformasynda 2 aptada 50 myń qol jınaǵan LGBT nasıhatyna qarsy jarııalanǵan petısııanyń talaptaryn tolyq qanaǵattandyrý kerektigin aıtty.
Sondaı-aq Respublica partııasy fraksııasynyń jetekshisi Aıdarbek Qojanazarov Premer-mınıstr Oljas Bektenovke aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna salynatyn salyq máseleleri jóninde depýtattyq saýalyn baǵyttady.
– О́tken jyldyń aıaǵynda forýmda Prezıdent sharýalardyń qoldanatyn tehnıkalaryn jańartý kerek dep naqty tapsyrma berdi. Alaıda eki apta ótken soń sharýalar memlekettik kirister komıtetinen 2021–2024 jyldar aralyǵynda salyq tóleý isi boıynsha zań buzýshylyqtar bar degen habarlamalar alady. Bul eskertý júzdegen sharýa men lızıngtik kompanııalardyń moınyna 32 mlrd teńge qosymsha salyq júktep otyr, – dedi A.Qojanazarov.
Onyń aıtýynsha, Salyq kodeksiniń 645-babynyń 9-tarmaǵynyń 1-tarmaqshasyna sáıkes, Qazaqstan aýmaǵyna syrtqy saýda qyzmeti aıasynda taýarlardy tasymaldaý boıynsha tólemderge salyq salynbaıdy.
Sonymen qatar depýtat Janarbek Áshimjanov Premer-mınıstr Oljas Bektenovke otandyq kınematografııanyń búgingi jaı-kúıin, keleńsiz tustaryn jipke tizip, depýtattyq saýalyn joldady.