DONOR QANY ADAMǴA О́MIR SYILAIDY

Almatyda Respýblıkalyq qan ortalyǵy men Qazaqstan Donorlar qaýymdastyǵynyń uıymdastyrýymen Dúnıejúzilik donor kúnine oraı “Adamzatqa jańa qan kerek” devızimen úlken shara ótti. Búkil aǵzadaǵy zat almasý júıe­sin rettep otyratyn qannyń at­qara­tyn róli orasan zor. О́ıtkeni, onsyz adamnyń ómir súrýi múmkin emes. Sondyqtan da, álemde aqy­syz qan ótkizetin donorlar qashan­da úlken qurmetke ıe. Olardyń qany eń taza, ári qaýipsiz dep esep­te­ledi. Alaıda, dúnıe júzi halqy­nyń basym bóligi osyndaı qaýipsiz qanǵa qol jetkizýge múmkindikteri bolmaı otyr. Máse­len, jyl saıyn 81 mıl­lonǵa jýyq donor qan tap­syrsa, onyń 39 paıyzy jańadan órkendep, damyp kele jatqan memleketter kórinedi. DDU-nyń Eýropalyq aımaqtyq bıýrosynyń málimeti boıynsha, jyl saıyn júktilik jáne bosaný kezinde 500 myńǵa jýyq áıel ómir­men qoshtasady eken. Al eger 2 sa­ǵattyń ishinde kómek kórsetilmese, kóp mólsherde qan joǵaltqan den­saýlyǵy jaqsy áıelden de aıy­ry­lyp qalý da op-ońaı. Demek, qaý­ip­siz qanǵa tolyq qol jetkizer bol­saq, qanshama ananyń ómirin saq­taýǵa múmkindik týar edi. Mine, osy máseleni áriden oılaǵan Dúnıe­júzilik densaýlyq saqtaý uıymy, halyqaralyq Qyzyl krest jáne Qyzyl aı qoǵamy federasııasy, halyqaralyq qan donorlyǵy men halyqaralyq qan quıý uıymdary birigip, qannyń AVO top júıesin alǵash ashqan ǵalym, Nobel syı­ly­ǵynyń ıegeri Karl Landshteı­ner­diń týǵan kúnine oraı 14 maý­symdy Dúnıejúzilik donor kúni dep belgilep, sheshim qabyldaǵan. Sodan beri jyl saıyn ártúrli de­vızde atalyp ótiletin sharaǵa erikti donorlar óz úlesterin qosýdy dástúrge aınaldyrǵan. Búgingi jaǵdaıǵa kelsek, Qazaq­standa 1990 jyldan beri donor sany 2,5 ese tómendep ketken. 2008 jylǵy kórsetkish boıynsha 1000 adamǵa shaqqanda 17 donordan, 2009 jyly 18-den kelgen. Al DDU-nyń kórsetkishi 45 paıyz bolsa, AQSh-ta – 109,9, Danııada – 67,2, Ger­ma­nııada – 52,6, Reseıde – 25, Uly­brıtanııada – 42,5, Fransııada – 38, Iranda – 21,2. Qazaqstanda do­norlyqtyń azaıyp, qury­lymy­nyń ózgerýi – elimizdegi áleýmettik ekonomıkalyq jaǵdaıdyń tómen­de­ýi jáne donorlyqty uıymdasty­rý­dy aldyn ala júıeli túrde jos­par­lamaýǵa baılanysty. Sondyqtan da donorlyqtyń tómen kórsetkishi qannyń túrli komponentteriniń jetispeýshiligine ákelip soqty. Qan ortalyqtaryn tolyq kompıýter­len­dirý máseleleri jetkilikti she­shil­medi. Al bul transfýzııalyq te­rapııada adamdardy qaýipsiz, sapaly qanmen qamsyzdandyrýda mańyzy zor. Qan qyzmetindegi birikken ınformasııa­lyq júıeniń respýblı­­ka kóleminde bolmaýy da óz saldaryn tıgizýde. Qan ótkizýdiń aǵzaǵa da paıdasy zor. Almatydaǵy respýblıkalyq qan ortalyǵyna kúnine 50-60 adam qan tapsyrýǵa keledi. Donor kúni munda kelýshilerdiń sany 200-ge jetip jyǵyldy. Olar ótkizetin qan naýqastarǵa jetkilikti. Degenmen, aq qan, gemofılııa sııaqty dert­terge qarsy qymbat dári-dármek jasaýǵa ázirshe qannyń qory jetki­liksiz bolyp tur. Qan túıirshikteri bizge jet­kilikti. Biraq, qan preparattaryn shy­ǵarý úshin elimiz boıynsha donorlardyń sanyn kóbeıtý qajet bolyp otyr, – deıdi Qazaqstan Do­norlar qaýymdastyǵynyń pre­zıdenti G.Sársenbına. – Respýblı­kada myń adamǵa shaqqanda 18 adam donor, al dúnıejúzilik standarttar boıynsha, myń adamnyń elýi donor bolýy tıis. Sonda ǵana qan jáne qan preparattaryna degen muqtaj­dy tolyǵymen óteı alamyz. Bizde qan tapsyrǵandardyń eńbek dema­lysyna bir kún qosylady. Jáne túski as ishýge esepti kórsetkishtiń shegi tólenedi. Ol shamamen 350 teńge. Gúlzeınep SÁDIRQYZY.