Elaralyq kelisim taýar aınalymyn arttyrady

Qazaqstan-О́zbekstan taýar aınalymy nege tómendep ketti?

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men О́zbekstan Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy «Ortalyq Azııa» halyqara­lyq ónerkásiptik kooperasııa ortalyǵy­nyń qyzmetin retteý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy jóninde Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqalıev baıandady.

Májilis ratıfıkasııalaǵan Qazaqstan men О́zbekstan úkimetteri arasyndaǵy «Ortalyq Azııa» halyqaralyq ónerká­siptik kooperasııa ortalyǵynyń qyzmetin retteý týraly kelisim boıynsha Qazaqstan men О́zbekstan ónerkásiptik kooperasııa ortalyǵyn qurady. Bul týraly A.Shaqqalıev málimdedi.

– Ortalyq Qazaqstan tarapynan «Atameken» jáne О́zbekstan tarapynan «Gúlistan» baqylaý beketterine jaqyn ornalasqan. Onda óndiristik alań­dar, saqtaý qoımalary, sondaı-aq kólik ınfraqurylymy bolady. Bul júk tasymaldaýdyń logıstıkalyq shyǵyn­daryn azaıtýǵa, jetkizý tizbegindegi qatysý­shylar sanyn qysqartýǵa, tutynýshy úshin ónimniń sońǵy qunyn tómendetýge, tasymaldyń jyldamdyǵyn arttyrýǵa, sondaı-aq «Soltústik-Ońtústik» dálizi aıasynda óndiristik kooperasııany damytýǵa múmkindik beredi, – dedi mınıstr.

Sala basshysynyń aıtýynsha, atalǵan ortalyqtyń mindetteri – mem­leket­aralyq kooperatıvtik qatynas­tardy damytýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý, taraptardyń shaǵyn jáne orta óner­kásiptik kásiporyndaryn halyqaralyq qun tizbegine biriktirý, ortalyq aýmaǵynda qurylǵan ónerkásiptik kásiporyn­dar­dyń básekege qabilettiligin arttyrý. Halyqaralyq ónerkásiptik yntymaqtas­tyq ortalyǵy árqaısysy 500 sharshy metr aýmaqty alatyn, óz memleketiniń quzyrynda bolatyn qazaqstandyq jáne ózbekstandyq bólikterden turady. Nysannyń ornalasqan jeri baqylaý-ótkizý beketteri mańyndaǵy elderdiń shekaralas aımaqtary bolyp anyqtaldy.

Zań jobasyn talqylaý barysynda depýtat Ashat Raqymjanov mınıstrge eki el arasyndaǵy saýda-sattyqtyń keıingi jyldary keri ketip bara jatqanyn aıtyp, mınıstrlik bul olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa nendeı áreket jasap jatqanyn surady.

– Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy taýar aınalymy tómendep bara jatqany baıqalady. Máselen, 2022 jyly qos el arasyndaǵy taýar aınalymy 5 mlrd teńgeni qurasa, 2023 jyly 4 mlrd dollardan sál asty. Bul úrdis byltyr da qaıtalandy. Sol sebepti eki el Memleket basshylarynyń tapsyrmasymen taýar aınalymyn 10 mlrd dollarǵa deıin arttyrý mindeti qoıylǵan. Bul – meılinshe mańyzdy ári kúrdeli tapsyrma. Men bul kelisimdi qoldaımyn. Degenmen Qazaqstan-О́zbekstan taýar aınalymynyń tómendep ketýine qandaı jaǵdaı áser etti? – dep surady Ashat Raqymjanov mınıstrden.

A.Shaqqalıevtyń aıtýynsha, 2023 jáne 2024 jylǵy taýar aınalymy shamalas, ıaǵnı 4-4,1 mlrd dollardy quraǵan.

– Eki el arasyndaǵy taýar aınalymyn 10 mlrd dollarǵa jetkizý jónin­degi aýqymdy tapsyrmany oryndaý maqsatynda 7 mlrd dollar mejesindegi jospar bekitilip, oǵan eki eldiń vıse-premerleri qol qoıǵan. Ol jospar boıynsha 4,5 mlrd dollarǵa shaqtalǵan 34 joba qarastyrylǵan. Sondaı-aq jekelegen salalar boıynsha da jasalǵan budan ózge qosymsha josparymyz bar. Al 2022 jylǵa qaraǵanda taýar aınalymynyń túsip ketýiniń negizgi sebepterine kelsek, jaǵdaıǵa eń aldymen shıkizat baǵasynyń turaqsyzdyǵy áser etti. Aıtalyq, astyq, taý-ken, konsentrat ónimderiniń kólemi azaımaǵanymen, másele olardyń qunynyń quldyraýynda bolyp tur. Osy kelisim aıasynda da taýar kólemi artyp, qosymsha kooperasııalyq baılanystar arta túsedi degen úmittemiz, – dedi A.Shaqqalıev.

Sondaı-aq depýtat Muqash Eskendirov byltyr Qyrǵyzstanmen qabyl­danǵan dál osyndaı kelisimniń sońy sıyr­quıym­shaqtanyp ketkenin aıtty. Iаǵnı ortalyq qurýǵa ınvestor tabý isi Jambyl oblysy ákimdigine tapsyrylǵan. Depýtattyń aıtýynsha, ol jobaǵa búginge deıin birde-bir ınvestor qyzyǵýshylyq tanytpapty. Iаǵnı bul kelisimde kórsetilgen mindetter óz nátıjesin bermegen. Al mınıstr osydan bir kún buryn ǵana Jambyl oblysy ákimimen sóılesip, ınvestor tabylǵanyn aıtyp aqtalǵandaı boldy. Biraq osy joba jónindegi komıssııanyń múshesi bola tura M.Eskendirov bul jaǵymdy jańalyqtan qalaısha beıhabar qalǵanyna tańǵaldy.

Topyraqty da qorǵaý kerek

Elimizde topyraqty qorǵaý jónindegi talaptar kúsheıtiletin boldy. Bul týraly Tómengi palata depýtattarynyń qaraýyna engizilgen «Topyraqty qorǵaý týraly» zań jobasy men oǵan ilespe qujat boıynsha baıandama jasaǵan Májilistegi Agrarlyq máseleler komıtetiniń tóraǵasy Serik Egizbaev baıandady.

– Zań jobalaryn Parlament depýtattary Memleket basshysynyń segizin­shi saı­lanǵan Parlamenttiń birinshi sessııa­synyń ashylýynda bergen tapsyrmasyn oryndaý boıynsha ázirledi. Zań jobasynyń negizgi maqsaty – topyraqty tıimdi saqtaýdyń quqyqtyq negizderin qurý, topyraqtyń qunarlyǵyn arttyrý, jerdiń tozýyn boldyrmaý, – dedi S.Egizbaev.

Onyń aıtýynsha, ilespe zań jobasy qoldanystaǵy zańnamany negizgi zań jobasynyń normalaryna sáıkes keltirý maqsatynda ázirlengen.

– Ol «Jer kodeksi» men «Agroóner­kásip­tik keshendi jáne aýyldy aýmaqtardy da­mytýdy memlekettik retteý týraly» zań­ǵa jerdiń kadastrlyq qunyn anyq­taý­dyń naqty tetikterin belgileýge baǵyt­tal­ǵan ózgeristerdi eskerip otyr, – dedi depýtat.

Qutqarýshylardyń mártebesi kóterilmek

«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine azamattyq qorǵaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy týraly baıandaǵan Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Shyńǵys Árinov elimizde aza­mattyq qorǵaý qyzmetkerleriniń már­tebesi kóteriletinin málimdedi.

Jalpy, usynylyp otyrǵan normalar azamattyq qorǵaý organdary qyzmet­ker­leriniń áleýmettik mártebesin arttyrý­­ǵa, adam kóp jınalatyn nysandardy paı­dalanýǵa qabyldaý kezindegi órt qaýip­sizdigin baqylaýdy jańartýǵa baǵyt­talǵan. Sondaı-aq qaýipti óndiristik nysandardy jańartý jáne tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrýdyń jıyntyq jos­paryn azamattyq qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organmen kelisý, seısmıkalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý normalary qarastyrylǵan.

Jobada azamattyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń mártebesin jáne azamattyq qorǵaý organdarynda qyzmet etý tártibin quqyqtyq deńgeıde belgileý usynyldy. Tótenshe jaǵdaılar qyzmetkerlerine kóterme jáne turǵyn úı járdemaqysy tólenetin boldy.

Osy zań jobasy arqyly memlekettiń qurylys saıasatyna da ózgeris engizilmek. Iаǵnı tótenshe jaǵdaılar organdary­nyń keli­siminsiz toǵyz qabattan joǵary ǵıma­rattar paıdalanýǵa jáne arnaıy tehnıkalyq sharttardy ázirleýge budan bylaı jol berilmeıdi.

Birinshi oqylymda maquldanǵan aza­mat­­tyq qorǵaý salasyndaǵy zań jobasynda Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń qaýipti óndiristik nysandardy jańartý jáne tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrýdyń jıyntyq josparyn bekitý jónindegi ókilettikterin aıqyndaý usynylady.

Sonymen qatar elimizde dalalyq órt sóndirý qyzmeti qurylatyn boldy. Zań jobasy aıasynda memlekettik organ­dardyń órtke qarsy qyzmetteri men qura­lymdary úshin «salalyq órtke qarsy qyz­met» anyqtamasy engiziledi. Qorǵanys, ult­tyq qaýipsizdik, orman sharýashylyǵy jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organdaryn­da qurylatyn mundaı qyzmetter memle­kettik organdarǵa vedomstvolyq baǵy­­nysty obektilerdegi órtterdi són­dirý kezin­de memlekettik órtke qarsy qyz­met or­gandarymen ózara is-qımyl jasaıdy.

Seısmıkalyq qaýipsizdik máseleleri azamattyq qorǵaý týraly jańa zańǵa engiziledi. Osylaısha, tótenshe jaǵdaılar mınıstrligine seısmıkalyq, sel jáne kóshkin qaýipsizdigin qamtamasyz etýde qala qurylysy jobalaryn kelisý boıynsha fýnksııa beriledi.

Otyrys sońynda depýtattyq saýal­darǵa kezek keldi. Saýaldyń alǵashqysy biraz ýaqyttan beri jyrǵa aınalyp kele jatqan salyq júıesin jónge keltirýden bastaldy. Depýtat Berik Beısenǵalıev Premer-mınıstr Oljas Bektenovke elimizdegi salyq júıesin turaqtandyrý týraly saýalyn joldady. Al depýtat Serik Egizbaev Úkimet basshysy Oljas Bektenov pen Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenovke aýyl sharýashylyǵyn sýbsıdııalaý boıynsha sharýalardyń qaryzyn tóleý týraly depýtattyq saýalyn joldady. «Amanat» partııasy fraksııasynyń múshesi Murat Ergeshbaev Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınniń nazaryna Kúrish sharýashylyǵy ınstıtýtyn damytý baǵytyndaǵy ózekti máselelerdi jetkizdi.