Túrikter Qostanaıdy qolaıly kórip tur

Túriktiń «Fımaks» kompanııa­sy Qazaqstanmen bıznes sala­syndaǵy yntymaqtastyq jumysyn Qostanaı oblysynan bastaýdy jón kóripti. Túrkııa delegasııasyn «Fımaks» kompanııasynyń basqarma múshesi Ihsan Iýmlý bas­tap keldi. Delegasııa óńir basshysy Nuraly Sádýaqasovpen kezdesti. Negizi bul kezdesýge bastamashy Qostanaı oblysynyń basshylyǵy bolǵan edi. Oblys ekonomıkasy qarjysy da, ozyq tehnologııasy da mol ınvestordy qajet etedi. Al ınvestorǵa Qazaqstandaǵy qolaıly aımaqtyń biri de Qostanaı sanalady. Mendeleev tablısasy elementteriniń bar­lyǵyn da qasıetti daladan tabasyz. Oblys óndirisin túrik ınvestorlaryna tanystyrǵan oblys ákiminiń orynbasary Sergeı Karplıýk sońǵy 5 jylda ekonomıkaǵa ınvestısııalyq qarjy quıýdyń arqasynda osy salada óndirilgen ónimniń jartysy óńdeý kásiporyndaryna tıesili bolyp otyrǵanyn jetkizdi. Al aýyl sharýashylyǵynda da Qostanaı elimizdegi tý ustaýshynyń biri. Astyq pen unnyń tórtten birin osy aımaqtyń dıqandary óndiredi. Un tartýdan respýblıkada Qos­tanaıdyń aldyna túsken óńir joq. Unnyń sapasy da syrtqy, ishki tutynýshylar tarapynan joǵary baǵasyn alǵan. 5 mıllıon gektar jerge egin egiledi, sonyń 4 mıllıon 700 myń gektaryna dándi daqyldar sebiledi. Jylyna 4,5-5 mıllıon tonnadaı astyq jınalady. Degenmen, óndiristi de, aýyl sharýashylyǵyn da órge bastyrý úshin ınnovasııalyq jobalardy júzege asyrý kerek. Onsyz qansha shıkizatqa baı bolsaq ta, dúnıejúzi naryǵyndaǵy básekede shań qaýyp qalýymyz múmkin. Ozyq tehnologııaǵa táýeldi ın­novasııalyq jobalar qar­jysyz jyljýy múmkin emes. Qarjy da, ozyq tehnologııa da ınvestordyń qolynda. Sondyqtan Qostanaı oblysynyń bir tańdaýy túriktiń naryqta 40 jyldan beri kele jatqan «Fımaks» fırmasyna túsken bolatyn. Egin sharýashylyǵy men mal sharýashylyǵy úshin birdeı qolaıly tehnıkalar shyǵaratyn bul kompanııanyń taýarlary álemniń 85 eline eksporttalady. Kompanııanyń eksporttaıtyn aýylsharýashylyq tehnıkalarynyń kólemi 600 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Túrik kásipkerleri, eń aldymen, óziniń taýaryn ótkizýdi aldyńǵy orynǵa qoıatynyn aıtty. Biraq «Fımaks» kompanııasy tek tehnıka shyǵarýmen ǵana aınalyspaıdy, naryqty tereń zertteıtin olar qyzmetin jan-jaqty damytyp otyr. Ihsan Iýmlý myrza muny «Áıelim maǵan sen qandaı tamaqqa salsa da dámin kirgize beretin áskók sekildisiń deıdi», degen ázilimen jetkizdi. Aıtsa aıtqandaı, kompanııa qus jáne mal sharýashylyǵynda et, sút baǵytyndaǵy taýarlyq óndiris keshenin jasaýdy, jańǵyrtýdy usyndy. Olar qus, mal ónimderin óńdeý men ótkizý satylarynyń da osy keshenge kiretinin aıtty. Osy oraıda Túrkııadaǵy iri qus fabrıkasynyń ıesi Reha Chelıkler óz tájirıbesimen bóli­sýge daıy­n ekenin aıtty. Túrkııa qus sharýashylyǵyn damytý jó­ninen Eýropada úshinshi oryndy ıelense, al dúnıejúzinde ozyq ondyqtan oryn alady. Mundaı ozyq tájirıbesi bar ınvestorǵa Qostanaıdyń qus sharýashylyǵy zárý desek artyq emes. Oblysta birneshe qus fabrıkalary bolǵa­nymen áli arbanyń júrisi mandyǵan joq. Keńes odaǵynan beri kele jatqan «Komsomol qus fabrıkasy» kásipornynyń qaıyrlap turǵanyna biraz jyl boldy. Túrikter eńbek ónimdiligin arttyrý, adam resýrs­taryn damytý, ozyq marketıng pen ónimdi tıimdi satý jáne keń maǵynadaǵy logıstıkany jaqsartý maqsatynda zamanaýı menedjment boıynsha kómektesýge daıyn ekendigin de jetkizdi. Túrik aǵaıyndar Qostanaı oblysynyń bıznes júrgizýge qolaıly-qolaısyzdyǵyn bilgisi keldi. Olar Eýropaǵa qaraǵanda Qazaqstanda gaz ben elektr energııasy arzan dep esepteıdi. Negizi ınvestısııa salýǵa osy turǵydan keletindigin de jasyrmady. – Gaz ben elektr energııasy sizderge arzan kórinedi. Al respýb­lıka ishindegi ólshemmen alǵanda tym sizder oılaǵandaı emes bolýy da múmkin. Respýblıka boıyn­sha eń qymbat gaz ben elektr ener­gııasy Qostanaı oblysynda. Oblys elimizdiń soltústik óńirinde ornalasqan, munda qys 214 kúnge sozylady. Muny da qaperge alyńyzdar. Memorandýmǵa qol qoıý basty maqsat emes, áńgime sizdermen yntymaqty jumy­symyzdyń júrýinde, – dedi oblys ákimi Nuraly Sádýaqasov. Túrkııa delegasııasy oblysta 5 kún bolyp, qus sharýashylyǵymen aınalysatyn «Jas Kanat» jáne jumysy toqtap turǵan «Komsomol qus fabrıkasy» kásiporyndaryn, «Agromash Holdıng» zaýytyn, taǵy birqatar aýylsharýashylyq kásiporyndaryn, sút fermalaryn, sút zaýyttaryn aralap kórgennen keıin jýrnalıster úshin baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Onda bıznes jáne oblystyń ınvestısııalyq áleýeti týraly áserlerimen bólisti. – Qazaqstan – óte baı el. Ár­qaısysynda keminde 10 myń gektar jeri bar bıznesmendermen kezdestik. Túrkııada on myń gektar jeri bar birde-bir bıznesmen joq. Sizderdiń ekonomıkalyq kóterilýlerińizge barlyq jaǵdaı bar. Qostanaı bizdiń ınvestısııa quıýǵa degen yqylasymyzdy oıatty, – dedi «Fımaks» kompanııasynyń basqarma múshesi Ihsan Iýmlý. Túrik kásipkerleri Qo­s­ta­naıdaǵy qus fabrıkalarynyń jumysy jaman emestigin, biraq álde de jetildire túsetin tustary bar ekendigin aıtty. Sonymen qatar, ózderi aralaǵan kásiporyndarda menejdment turǵysynda prob­lemalardyń bar ekendigin de tilge tıek etti. Mysaly, on myńdaǵan gektar jerleri bar, myńdaǵan maly bar iri sharýashylyqtardyń tıimsiz ekendigin jasyrmady. Ihsan Iýmlýdyń aıtýynsha, Túrkııada basqarýǵa da, kásibı baǵytyn ózgertýge de jeńil orta jáne shaǵyn sharýashylyqtar ústem eken. Qazir dúnıejúzilik daǵdarysqa Túrkııa ekonomıkasynyń tótep berýine orta jáne shaǵyn sharýashylyqtar qazyq bolyp tursa kerek. Shildede «Fımaks» kompanııasy Qostanaıǵa óz tehnıkalarynyń kór­mesin ákeledi. Odan keıin qostanaılyq kásipkerler Túrkııaǵa baryp, ozyq tehnologııamen jáne bıznespen tanysady. Memorandým da, ınvestısııa quıý da sodan keıin sheshiletin bolady. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI.