Sonaý sekseninshi jyldary áıgili Baýyrjan batyr jaıly “Shýaqty kúnder” atty kitap jaryqqa shyqty. Pyshaqtyń qyryndaı ǵana kitapty qoldan-qolǵa júgirtip, el talasyp oqydy. Oqyǵannyń kózi ashylyp, jan-dúnıesi qaıta oıanǵandaı boldy. Qyzdaryn uzatqandar jasaýyna berdi. Kelini barlar syılyqqa berdi. Qyz ósirip otyrǵandar úıinde qurmettep ustap, tárbıe quralyna aınaldyrdy. Jurtty dúr silkindirgen ol kitapty kim jazdy degenge kelsek, ony Baýkeńniń kelini Zeınep Ahmetova jazǵan bolatyn.
Sodan otyz jyl ótkende el eleńdegen taǵy bir kitap dúnıege keldi. Ony da jurt talasyp oqyp, qyzdaryn uzatqandar jasaýyna berip, úılerinde bala tárbıesine kórnekti qural etip ustap jatyr. Bul kitapty da kópti kórgen azamat jazdy. Bul áke ósıetin hat úlgisinde jazyp, “Urpaǵyma hat” depti. Avtory – Talas óńiriniń ulany, otyz bes jyl adam janynyń arashashysy bolǵan hırýrg, Jambyl oblysynyń qurmetti azamaty Amantaı Birtanov.
Ol zamanynda Máskeýden shyqqan Chesterfıldiń “Ulyma hat” (Pısmo k syný) Arab patshasy Keıqaýys 63 jasynda uly Gılanshahqa 1082-1083 jyldary jazdyryp, tartý etken “Qabýsnama” kitaptaryn qyzyǵa oqyǵanyn aıtyp, ózi de “bolmasań da uqsap baq” degendeı ómirden kórgenderi men túıgenin hat túrinde urpaǵyna arnapty.
Eń ǵajaby, Amantaı Birtanov otyzǵa ilingeninen bastap, ómirdiń ár kúnine mán berip, ár sátinen ónege alyp, óz tolǵanysyn hatqa túsirip otyrǵan. Kópti kórgen degen osy bolar. О́mir uzaqtyǵymen emes, mazmundylyǵymen ólshenedi. Sol mańyzdy da mazmundy ómir jolynan joldanǵan bas aıaǵy on eki hat!
Birinshi-ekinshi hattarda arǵy-bergi ata tegin urpaqtaryna tanystyra kelip, Abaıdyń, Ahmet Baıtursynovtyń, Turar Rysqulovtan jáne basqa da ómiri ónegeli azamattardyń sózderin keltiredi. “Basqadan kem bolmas úshin biz bilimdi, baı, kúshti bolýymyz kerek. Bilimdi bolýǵa – oqý kerek. Baı bolýǵa – kásip kerek. Kúshti bolýǵa – birlik kerek. Sol kerekterdiń jolynda jumys isteý kerek”, – degen Ahmet Baıtursynovtyń ósıetinen bastaý alatyn bul oılar kúlli qazaq balalaryna arnalǵan desek te bolady.
Avtordyń óz baılamdary da jan tolqytatyndaı. “Anasy qyzyn adal jar, meıirimdi ana, aqyldy kelin bolýǵa daıyndasyn. Bala ákege qarap ósedi. Qyz sheshege qarap boı túzeıdi. Otbastaryńda tútinderiń túzý bolsyn. Esterińde bolsyn, qartaıǵanda ómirleriń, kerek deseń ólimderiń de jaqsy, jaman bolýy balalaryńa baılanysty. Sondyqtan ómirdegi eń basty tirlikteriń – bala ósirý, bala tárbıeleý”, – deıdi ol.
Úshinshi hatynda ákeniń birinshi paryzy – perzentine jaqsy at qoıý da, ekinshisi – ony aqyldy, meıirimdi etip tárbıeleý degen ata “Jaqsy áke bolmasa, balaǵa esh mektep, ınstıtýt jaqsy tárbıe bere almaıdy. Tárbıeshisi, muǵalimi balaǵa buzaqylyǵy úshin uryssa – renjime, qaıta óte oryndy de. Bala jastaıynan óziniń qateligin bilgeni durys. Ony qaıtalamaýǵa ádettensin. Sen de ózińdi qatal etip kórset. Imenip júrsin. Ákeniń sózi úıde – zań, tyńdalýy ári oryndalýy tıis. Úıdiń ıesi de, basshysy da áke ekenin balalar kishkentaıynan bilip, túsinip ósse, qatarynyń aldy bolady”,– deıdi.
Jalpy Amantaı aǵamyz osy kitabynda er-azamattyń qoǵamda ǵana emes, otbasynda da basy syıly bolýy qajettigin óz oqyrmanyna túsindirip baǵady.
“Otansúıgishtik ot basynan bastalady. Eseıgende elińe apar, aralat, kórset, aǵaıyndaryńmen tanystyr. Atańnyń-apańnyń beıitine quran baǵyshta. Bir jeńildep, sergip qalasyń. Sol jerdiń jýsanynan julyp alyp, úılerińe ala ketýdi umytpańdar. Sol jerde adyraspan degen shóp bar, onymen úılerińdi ystap, tútindetkenderiń de óte paıdaly, ony umytpaı, ala qaıtyńdar. Balalaryńa ata-tegin úıret, qazaqtyń tarıhyn, jaqsy ádet-ǵurpyn, salt-dástúrin bilsin. Sonda ǵana jaqsy azamat, jaqsy kelin bolady. О́mirdiń shyndyqtarynyń bárin bilmeıtinin túsingen adam ǵana bilýge umtylady. Esti adam ómir boıy ózin-ózi tárbıelep, bilmegenin ómir boıy úırenedi.”,– deıdi. Osy joldardy oqyp otyryp ózimniń týǵan jerimdi, jýsany men adyraspanyn saǵynyp, kózime jas keldi. Bıylǵy eńbek demalysymda qalaıda elge barýym kerek dep bar jan dúnıemmen tebirendim.
Osy hattarda qyz balaǵa arnalǵan “Qyzyńa meıirim-shapaǵat jasaǵyn, ne nárse qolyńa tússe, aldymen qyzyńa ber. Kúıeýiniń júzi de, sózi de taza, namysty, is biletin bolsyn. Kúıeýden kóp nárse talap etpe. Qyzyńnyń qádir, qurmetin kótere ber”, degen ákeniń, aǵanyń kórsete júrer ulaǵaty bar. Qyzǵaldaqtaı ǵana qyz ǵumyry tez aıaqtalyp, jat bosaǵadan attaǵan soń-aq onyń endigi ómiri barǵan jerine baılanysty. Oń jaqtan ketken aıaýly qyzyna búginde kez kelgen áke men aǵa qamqorlyq jasaı bermeıdi. Tipti, kúıeý balaǵa qamqorlyq jasamaq túgili solardan dámetip otyratynyna maqtanatyn ata-analar paıda boldy. Tipti, úsh uly bolsa da qyzynyń shańyraǵyna baryp turatyndar shyqty. Sondaǵy syltaýlary “kelin syıǵyzbady”. Qyzdy qadirlegen osy eken dep, búkil shańyraqty solarǵa bıletip qoıatyn ata-ana da bar ekenin qalaı jasyramyz. Ákesiniń úıine kelip, jeńgeleri men analarynyń arasyna ot jaǵyp júretinder, sonyń kesirinen aǵalarynyń, inileriniń shańyraǵy shaıqalatyndar qanshama. Ár shańyraqta ene, kelin, qaıynsińli, qaıynbıke degender óz ornyn bilgeni durys ekenin, osy kitaptan erkektiń jazǵanyn oqyp, sondaı áıel qaýymy bolsa uıalatyn shyǵar. Kitap tárbıeniń úlken quraly degen osy bolar.
Osy ulaǵatty hattardyń ishinen avtordyń “Men ózimdi osy ómirdegi baqytty jandardyń birimin dep sanaımyn. Baqytty adam qandaı bolady dese, meni eske alyńdar. Oǵan men qalaı jettim?”, – degenge jaýabyn jurtqa aıtpaı ketpesem bolmas. “Jaqsyǵa teńesip jaqsy bolasyń”, – deıtin úlkender. Osyndaı baqytty adam jaıly bile otyryp, siz de baqytty bolyńyz, oqyrman. Sonymen Amantaı Birtanuly sol baqytqa jetkenin: “Ol – senderdiń analaryńnyń arqasy”, deıdi. “Onyń eńbegi ólsheýsiz. 40 jyldan astam birgemiz. О́mirde ne bolmady?! Baspanasyz kúnderimiz de, qarnymyz ashtaý, kıimimiz juqalaý kezeńder de, men orynsyz ony renjitip, jylatqan sátterimiz de boldy. Beısesh bárine shydady, bárine tózdi. Qıyndyqty jeńip osy baqytty kúnderimizge jettik”, – dep aǵynan jarylypty.
Búginde Amantaı Birtanovtyń súıgen jary, Erjan, Eljan, Esjandaı el tanyǵan azamattardyń anasy Beısekúl Kershaıyzqyzyna osy baqyttyń ońaılyqpen kelmegenin aıtyp otyr. Iá, jaqsy jardyń jaqsylyǵyn aıtyp otyr! Sol jaqsylyqty kóre bilgen, jarynyń asyldyǵyn tanı bilgen azamattan aınalmaımyz ba. Qaı áıeldiń baqytty bolǵysy kelmeıdi, qaı áıel otbasynyń uıytqysy bolǵysy kelmeıdi? Soǵan jol bastaǵan azamatty aıtsańyzshy! Shynymen ózin myqtymyn degen erkek bir qazaqtyń qyzyn baqytty etsin. Qyryq jyl birge turmaq túgili, qyrqynan shyqpaǵan balasymen tastap ketip jatqandar qanshama. Ekeýi otbasyn quryp, ómirdiń biraz qıyndyǵyn kórip, endi aqqa aýyzdary tıgende syrttan qyzyq izdep ketkender qanshama. Jasynan qosylǵan jaryn jol ortasyna kelgende jolbıkelerge aıyrbastap, toqal alyp, top jaryp júrgender de barshylyq. Sol qylyqtarymen ósip kele jatqan uldaryn jasytyp, qyzdaryn jylatyp, ómirlerin óksitip ketkenderin sol shirkinder bile me?!
“Úlgili, ónegeli, tárbıeli otbasynda áıel úı ıesi – erin pir tutady, aıtqanyn eki etpeı oryndaıdy. Úlkendi-kishileriniń bári baǵynady, sony tyńdaıdy, aqyldasady. Aqyldy, esti áıel barynsha soǵan yqpal etedi. О́zin de, balalaryn da solaı tárbıeleıdi. Ol eriniń kómekshisi, aqylshysy, tiregi. О́mirdegi eń janashyr jaqyny. Arman oılary, qýanyshtary men qaıǵy-qasiretteri bir, birin-biri adal, shynaıy súıetin, syılaıtyn, qurmetteıtin kisiler.
...Sondyqtan erli-zaıyptylar alǵashqy, tuńǵysh qurǵan uıasyn, otbasyn saqtaýy qajet. Sol úshin barlyq qıyndyqtarǵa, aýyrtpalyqtarǵa kónip, tózýi kerek. Adamnyń myqtylyǵy osynda!”, – deıdi hatta. Atasynan mundaı jol kórsetken hat alǵan kelin qandaı baqytty. Osyndaı hatty oqyǵannan keıin-aq óz shańyraǵyńdy qorǵaýǵa kóship, jaryńdy túsinýge tyrysatyn bolasyń.
“Erjan týylǵan soń ákem qaıtys boldy. Aýrý sheshem men bes qyz moıynymyzda qaldy”, – degen azamat osy hatynda ene men kelin arasyndaǵy qatynasqa “ene men kelin arasyndaǵy qarym-qatynas, syılastyq – úlken fılosofııa” ekenine toqtalyp, óziniń úsh ulynan kórgen kelinderine “Sender osy analaryń-eneleriń Beıseshti tolyq bilesińder me? Jaqsy túsinesińder me? Men osyny ádeıi jazyp otyrmyn”,– deıdi. “Urpaqtyń basty tárbıesi – áıel baqyty”. Atalary osy hatta kelinderine mindet júkteıdi. Ony táspideı tizip beredi. Esti kelin oıǵa túısin degen nıetpen osy oılardy aıta ketýdi de jón kórdik.
“Kelinderdiń mindeti:
– barǵan úıiniń urpaqtaryn kóbeıtip, 3-4 sábıli bolyp, jyly, ystyq adamı qarym-qatynas, syılastyq, qazaqtyń saltyn, ádet-ǵurpyn saqtap, mádenıettiligin kórsetedi, urpaqtaryna ana tilin jetik meńgertýge tyrysady;
– jas kelin óz úıinde úırengen dámdi astaryn daıyndaıdy;
– ádepti kelin úıde tar shalbar kımeı, uzyn kóılek-halat kıip, qoltyǵynyń júnin, kókiregin, jalbyraǵan shashyn jaýyp júredi:
– az sóılep, kóp tyńdaıdy;
– tyrnaǵyn ósirmeıdi;
– úıde, kóshede erlerge jol berip, aldynan ótpeıdi;
– úıde, qonaqta taǵamdy er adamnan keıin baryp ishedi;
– kórshilermen tatý turady, keshirimdi bolady, ersi sóılemeıdi;
– ózi joq adamnyń syrtynan sóz aıtpaıdy;
– týystardyń, joldastar men kórshilerdiń toı-jıynyna járdemdesip, qonaq kútýine kómektesedi;
– mamandyǵy boıynsha abyroıly eńbek etip, otbasynyń qarajat qoryna óz úlesin qosady;
– kúıeýiniń qyzmetine aralaspaıdy;
– kúıeýine aıtar sózin, aqylyn, ashý-ókpesin erimen ońasha qalǵanda aıtýǵa ádettenedi;
– barlyq ýaqytta, sharshasa da, úıde, qonaqta, jumysta qabaǵy ashyq, kóńildi júredi;
– ózi súıip qosylǵan jarynyń ata-anasyn, barlyq birge týǵan baýyrlaryn óz ata-anam, baýyrlarym dep qabyldap, solaı qarym-qatynas jasaýdy úırenedi; enesimen, qaıyn apa, qaıyn sińlilerimen syrlasyp, aqyldasyp júrse bári orynynda bolady. Kúıeýi burynǵydan da jaqsy kórip, qadirleıdi”,– deıdi.
“Sender osylaı ómir súrseńder, senderden týǵan qyz da ádepti, aqyldy bolady, úılerińe túsken kelin de osy dástúrdi jalǵastyrady”,– dep osy mindetterin kelin ataýly durys atqarsa aıaýly jar, ardaqty ana bolatynyn aıtady.
“Jetinshi hat” nemere qyzdary Jámıla men Mádınaǵa arnalypty. “Qazaq ultyndaı eshbir ult óz qyzdaryn qadirlemegen. Qazaq qyzyn tórge otyrǵyzǵan. Betine paranja jappaǵan. Erkeletip ósirgen. Barlyq urpaqtaryn “Ananyń aq sútin aqta!”,– dep tárbıelegen. Anadan qasıetti jer betinde tirshilik, tirlik joq. Ol – qasıetti, qudiretti jan. Ájeler, analar basynan aq jaýlyǵyn alyp kótergende, surapyl soǵys ta toqtaǵan”,– dep tebirenedi. О́ziniń qyzy bolmaǵanyn aıtyp, qyz balanyń tárbıesine jón aıtqanym qandaı bolar eken dep tolqyǵanymen, mamandyǵy dáriger bolǵan soń ba, keıbir on qyz ósirip otyrǵan ana tárizdes aqyl beredi.
Ol álemge áıgili akter Chaplınniń qyzyna jazǵan hattarynan úzindi keltire otyryp, oǵan óz paıymyn da qosady. “Kóshede kindigi ashyq, omyraýy tómen, etegi qysqa kıimmen júrgen qyzdardy kórgende aıaımyn. “Osylardyń ata-anasy bar ma eken?”,– degen oıda bolamyn. Biraq ata-ájeleri joq ekeni anyq. Aýyzdarynda saǵyz ben shemishke, qatty sóılep, jan-jaǵyna túkirip, qaǵazdaryn laqtyryp bara jatady”, – deıdi. “Kóp jorytqan pálege jolyǵady, kóp oınaǵan ot basady”, “Qyzdyń joly jińishke”, “Qyzǵa qyryq úıden tyıý”, – degen halyq danalyǵyn da nemere qyzdarynyń qulaǵyna quıýdy umytpaıdy. Búgingi boıjetkenderdiń jaqsy bolýyna barlyq jaǵdaı bar. Úlgili oqýǵa, jemisti eńbek etýge de, baraqatty otbasyn qurýǵa da múmkinshilik mol ekenin eske salǵan ol “Sender baqyttysyńdar! Sáýletti zamanda týdyńdar. Baqyttaryńdy baǵalaı bilińder, búgingi – qyz, erteńgi – jubaı, ana degen ardaqty attaryńdy qasıettep, qadirleı bilińder”, – deıdi .
Babalarymyz “Ákege qarap ul óser, sheshege qarap qyz óser” degen ǵoı. О́ıtkeni, qazaqtyń qyzy kámeletke tolǵanǵa deıin otbasy ómiriniń basty mindetterinen sabaq alǵan. Ol eriniń adal jary, ana bolý, otbasy beriktigin saqtaýshy qyzmetine, sharýashylyqtyń barlyq jaqtaryn ıgerip júrgizýge, qonaqty laıyqty qarsy alýǵa, týystaryn syılap qadirleýge daıyndalatyn. Kórgendi otbasylary qyz balany “qonaq” dep mápelep, qadirlep ósirgen. Qyz balanyń tárbıesine eń aldymen anasy jaýapty bolǵan. Sondyqtan qazaq “Sheshesine qarap qyzyn al”, – dep qyz balanyń tárbıesine asa úlken nazar aýdarǵanyn bárimiz otbasymyzdan kórip óstik.
“Uzatylǵan qyz barǵan jeri “meni baqytty etsin demeı, qaıtsem sol otbasyn baqytty etem” – dep umtylǵany durys”,– degen ataly sózdi aıtqan da osy Amantaı Birtanuly bolatyn. Ony men “О́mir týraly oılar” atty kitabynan oqyǵan edim.
Segizinshi hat qazaqtyń qanymen kele jatqan sóz ónerine arnalypty, barlyq ónerden sóz ónerin joǵary qoıady. “Sózdi ornymen sóıle. Orynsyz aıtqan sóz jaqsy bolsa da jaman kórinedi. Sóılegende oılanyp, asyqpaı, aldyńdaǵy kisiniń kózine qarap, jaqsy sóıleýge tyrys. Sypaıy, anyq sóıleýge ádetten. Bireý bir nárseni suramasa, jaýap bermegeısiń, al suraı qalsa – týrasyn aıtqyn. Yqylassyz tyńdaýshyǵa sóz aıtqannan góri, tynysh otyrǵan maqul. Dóreki sóılemeı, sypaıy, jaqsy sóz aıtsań, sen de jaqsy sóz estısiń”,– dep keńes beredi urpaqtaryna.
“Qaıǵyly janǵa qýanyshyńdy aıtpa. Eger ózińe syrttaı tóngen qaýip-qaterdi sezseń, odan jedel qutylýdyń qamyna kiris. Aınalańa kúmándana kóz tikpe. Basqalardan aqyldy bol, biraq ony sezdirme”, – degen ata sózi kimge bolsa da kerek sóz. “Jaqsy kisi sóz ónerin biletin, sheshen bolýǵa tıis. Halyq adamnyń qandaı dárejede ekenin sóılegen sózi arqyly biledi”, – deıdi. Esime, Abaıdyń “Kisige qarap sóz alma, sózine qarap kisini al”, – degeni túsedi, ertede grek elinde “Sheshendik” degen sabaq júrgen. Áli de batys elderinde sol dástúr saqtalǵan. Sheshen de sheber sóıleı bilgen adamǵa jurt qulaq túrip, sózine toqtaǵan. Qazaq sózge toqtaǵan halyq. Sondyqtan Amantaı Birtanulynyń urpaqtarymyzdy jastaıynan sóz sóıleı bilýge úıretkenimiz jón degeni aldaǵy ýaqytta qoǵam bolyp qolǵa alatyn is eken. “Sheshendik sabaǵyn” mektep baǵdarlamasyna engizse de artyq bolmas edi. Oryndy da, oıly sóıleı bilý úshin balalarǵa kóp kitap oqý kerektigin de qulaqtaryna quıa bereıik. Búginde jastar “kitapty kompıýterden oqyp alamyz”,– deıdi. Keregimizdi ınternetten tabamyz deıdi. Al, shyndyǵynda keregińdi kitaptan, kózińmen kórip, oqyp alǵanǵa jetpeıdi. Kózben oqyǵannan keıin ol esińde de jaqsy saqtalady. Keıbireýlerdiń kórý jady myqty bolady. Sol qasıetińdi kitap damytady. Ony bala kishkentaıynda bilmeýi múmkin. Sondyqtan oǵan ony ata-anasy tárbıelep, úıretkeni jón. Kitapty kóp oqyǵan azamattyń kórkem de oıly sóılemeýi múmkin emes.
“Jónsiz maqtaý mazaqtaýmen teń”,– deıdi ónegeli ata sózi. Shyndyǵynda búgingi qoǵamda birin-biri orynsyz maqtaýshylar kóbeıdi. Tipti keıbireýler meni maqtasa eken dep ishteı tilep turady. “Er jigittiń maqtanǵany ólimmen teń”,– dep tárbıelep edi bizdiń urpaqty. Amantaı Birtanuly “О́zińnen dushpanyń basym bolmasyn deseń, tórt shartty berik usta:
Árdaıym jalǵan sóıleme; Basshynyń aldynda birde-bir adamdy jamandama; Jarlyǵyna saı qyzmet iste; Onyń syryn jan adamǵa aıtpa”, – deıdi.
Osy tórt shartty oryndaǵandar óz maqsatyna jete alady degen ol “Eki nárseni oıyńnan shyǵarma, biri – basshynyń qahary, ekinshisi – babalardyń nasıhaty. Árbir adam bul eki nárseni esinen shyǵarsa, ózi qor bolady. Bireýdi orynsyz maqtama, sol sııaqty bireýdi qatty jamandama, ýaqyty kelgende basqasha aıta almaısyń”,– dep sońyna qaraı Eskendir Zulqarnaıynnyń “Barlyq dostarymnan paıda kórem, dushpandarymdy odan da kóbirek paıdalanamyn, óıtkeni jaman isterimdi dostarym jasyrady, jaqsylyǵymdy asyrady. Sondyqtan da óz kemshiligimdi bilmeı qalamyn. Al, men dushpanym aıtqan kemshiligimdi tez joıý úshin áreket jasaımyn”,– depti degen ulaǵatty sózderin eske salady.
Onynshy, on birinshi hattar bala kezden syrlas dosy Baltabaı Bekejanov pen stýdenttik shaqtan qımas dosy Saılaýbek Taýkeıulyna arnalypty. Bul hattardy oqyǵanǵa kimge bolsa da adam ómirinde uzaq jyldar boıy jany jalǵasyp turatyn asyl dostarynyń bolýy qajettigin uqtyrady desek, on ekinshi hat qurby-qurdastaryna, apa-jeńgelerine arnalǵan. “Búgingi apa, áje kim? Qazaq ulty, qazaq eliniń bolashaǵyn bir sát oılaısyńdar ma?,-dep tolǵanǵan azamat sol búgingi ájelerdiń mindetteri men paryzdaryn da jiktep, jiliktep berýmen qatar, olar týraly da ornyqty oı aıtady, jaqsysyna súıinip, jamanyna kúıinedi.
Amantaı Birtanulynyń bul hattary tek onyń ǵana urpaǵyna emes, ózin musylmanmyn degen adamnyń bárine arnalyp jazylǵan dep qabyl alsaq artyq bolmas. О́zi de hattaryn “Eı, Qudaıdyń quly! Kimniń úmbetisiń? Jan-jaǵyńa qarashy. Sen de ómirden ótetin kún týar. Jasaǵan jaqsylyqtaryń men jamandyqtaryń tarazy basyna salynar. Seniń rýhyńa Alladan raqym, paıǵambarymyzdan shapaǵat surap jalbarynatyn jan bar ma? Qaı balań, qaı nemereń Qudaıdyń razylyǵy úshin seniń rýhyńa quran baǵyshtap, qol jaıyp otyrady? Bar ma? Úırettiń be? Artyńa qandaı urpaq qaldyryp bara jatyrsyń? Jeti atasyn biletin, júreginde ımandylyq bar urpaq pa? Joq álde, bir kún qarny toıa tamaq ishkenine, araq iship, bótelke bosatqanyna máz bolyp júrgen urpaq pa?” – dep kimdi bolsa da oıǵa shaqyrady.
Qoryta aıtqanda Amantaı Birtanulynyń “Urpaǵyma haty” óz áýletine ǵana emes, kúlli qazaqtyń urpaǵyna joldaǵan amanaty desek te bolady.
Sáýle DOSJANOVA, jýrnalıst.