Premer-mınıstr Oljas Bektenovtiń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda kreatıvti ındýstrııany damytý jáne mádenıet pen óner salalaryn sıfrlandyrý máselesi qaraldy. Onda salany damytý, el mádenıeti men ónerin tanytý sharasy talqylandy.
Prezıdent halyqqa Joldaýlarynda kreatıvti ındýstrııanyń el ekonomıkasyndaǵy mańyzyn birneshe ret atap ótti. Osy ýaqytta arnaıy jobalyq keńse jumys istedi. Salany damytý tujyrymdamasy qabyldandy, ony ınstıtýsıonaldyq turǵyda qalyptastyrý men bızneske qoldaý kórsetý baǵytynda aýqymdy jumystar atqaryldy.
«Búginde eldegi kreatıvti ındýstrııa 12 baǵyt boıynsha damyp, 43 ekonomıkalyq qyzmet túrin qamtıdy. Bul salaǵa zergerlik óner, kıno, anımasııa, sán ındýstrııasy, telebaǵdarlamalar, halyqtyq kásipshilik, IT men oıyn ázirleý sııaqty shyǵarmashylyqty kommersııalandyrýǵa bolatyn baǵyttar kiredi. Elde kreatıvti ındýstrııamen aınalysatyn, tirkelgen sýbektiler sany 45 597, al olardyń el ekonomıkasyndaǵy jalpy qosylǵan qun úlesi 1%-dy quraıdy», dedi Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva.
Mınıstrdiń aıtýynsha kreatıvti ındýstrııa sýbektileriniń 50%-dan astamy Almaty men Astanada shoǵyrlanǵan. Al onyń 70%-yn jeke kásipkerler quraıdy. Baǵyttar boıynsha eń kóp shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri «halyqtyq kásipshilik» baǵytyna tıesili – 12 660. Qolónershiler sany boıynsha kósh bastaǵan qalalar: Almaty – 1 976, Astana – 1 349, Shymkent – 1 254, Túrkistan oblysy – 969. Sonymen qatar JShS-lardyń 40%-y IT salasyna tıesili. Qazir eldegi kreatıvti sektorlarda 143 600 adam jumyspen qamtylǵan. Eń eńbek syıymdy salalar: IT, sáýlet óneri jáne sán, mádenı-demalys mekemeleri, kitaphanalar men mýzeıler, halyqtyq kásipshilik.
«О́tken jyldyń aqpanynan bastap kreatıvti kásipkerlerge arnalǵan qoldaý sharasy kesheni aıasynda bólshek salyqtyń arnaıy salyq rejimi engizildi. Júıe iske qosylǵan soń 1 jylda kreatıvti ındýstrııa sýbektiler sany 15%-ǵa artty, jumyspen qamtylǵandar sany 15%-ǵa ósti. Oǵan qosa, byltyr «Global Innovation Index» nátıjesinde «Kreatıvti taýarlar men qyzmetter» kórsetkishinde elimiz 93-orynnan 65-orynǵa kóterildi. «Ulttyq fılmder óndirisi» 60-orynnan 31-orynǵa joǵarylady. Osylaı, salyqtyq jeńildiktiń kreatıvti ekonomıka salasyna oń áser etkenin kórip otyrmyz. «Astana hab» rezıdentterine arnalǵan jeńildetilgen salyq rejimin, sondaı-aq IT salasy men kreatıvti ındýstrııalardyń ózara tyǵyz baılanysyn eskersek, salanyń bolashaǵy zor ekeni anyq», dedi A.Balaeva.
Qazir jańa Salyq kodeksi jobasy talqylanyp jatyr. Vedomstvo osyny eskerip, kreatıvti ındýstrııaǵa arnalǵan birqatar yntalandyrýshy salyqtyq sharalardy qarastyrýdy surady. «Bólshek salyq» – arnaıy salyq rejimin saqtaýmen birge, qosylǵan qun salyǵy men korporatıvtik tabys salyǵyna (KTS) jeńildetilgen stavkalar belgileýge qatysty shara.
Jyl basynda Prezıdent kreatıvti ındýstrııany qoldaýǵa baǵyttalǵan zańǵa qol qoıdy. Ol zańnamalyq ózgerister ınstıtýsıonaldyq negizderdi qalyptastyrý, ınfraqurylymdy damytý men basym salalardy qoldaý sharasy sekildi úsh negizgi baǵytqa shoǵyrlanǵan. Bul zań kreatıvti ındýstrııany qoldaý jáne damytý máseleleri boıynsha túzetýlerdi qamtıdy. Ýákiletti jáne jergilikti atqarýshy organ quzyretin keńeıtý, Úkimettiń kreatıvti ındýstrııany damytýǵa járdemdesetin zańdy tulǵany aıqyndaýy, memlekettik qoldaý men kreatıvti ındýstrııany yntalandyrý erejesin ázirleý men bekitý jónindegi ýákiletti organnyń quzyretin bekitý mańyzdy. Túzetýlerdiń ekinshi paketi ázirlenip, Májiliste qaralyp jatyr.
Kelesi zańnamalyq jańalyq – jergilikti atqarýshy organdy kreatıvti ındýstrııany damytý boıynsha quzyretpen qamtamasyz etý. Bul norma el óńirlerinde kreatıvti habtar qurý men damytý maqsatynda qabyldandy. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, kreatıvti ortalyqtar tek Astana men Almatyda emes, barlyq oblys ortalyqtary men iri qalalarda ashylýǵa tıis.
«Búginde respýblıka boıynsha 12 kreatıvti hab ashyldy. Olar – óńirlerdegi kreatıvti ındýstrııany damytýdyń negizgi ınfraqurylymy bolýǵa tıis. О́ńirlik ekojúıeniń ortalyǵyna aınalyp, talanttardy tartý men jumys isteýde mańyzdy ról atqarady. Bul júıege mektep oqýshylaryna arnalǵan qosymsha bilim berý ortalyqtary, kolledjder men joǵary oqý oryndary, sondaı-aq jekemenshik habtar men shyǵarmashylyq alańdar tartylady. О́ńirlerdegi kreatıvti ekojúıe tolyq qalyptasqannan keıin, aımaqtyq habtar Kreatıvti ındýstrııalardy damytý qorynyń jergilikti bólimshesi retinde jumys isteıdi. Olar kreatorlarǵa Qordyń barlyq qyzmetter paketin usynady, biryńǵaı ádisteme boıynsha jumys isteıdi. Qor resýrsy men ózge de hab múmkindikterin paıdalanady. Osylaısha, «eksterrıtorıaldyq» qaǵıdat iske asyrylady, ıaǵnı kreatıvti ındýstrııa sýbektileri eldiń qaı óńirinde bolsa da, birdeı deńgeıde qyzmet pen qoldaý ala alady», dedi A.Balaeva.
Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi aqparat, kreatıvti ındýstrııa men kitap isi salalaryn sıfrlandyrýdy tek bastamalar men júıeler aıasynda ǵana emes, IT salasyndaǵy jetekshi kompanııalarmen áriptestik negizinde de júzege asyrady.
Mádenıet jáne óner salasyn sıfrlyq transformasııalaý derekterdi taldaýdyń zamanaýı tehnologııalaryn, onyń ishinde jasandy ıntellektini engizý jáne úlken derekterdi óńdeý esebinen shyǵarmashylyq jobalardyń sátti shyǵýyn boljaýdy kózdeıdi. Bul rette kınoteatrdaǵy kassalyq túsim týraly burmalanǵan derekke jol bermeý men kiristi bólýdegi ashyqtyqtyń bolmaýyn joıý esebinen kóleńkeli aınalymǵa qarsy is-qımyl boıynsha shara qabyldanyp jatyr.
«Qazir Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi memlekettik qyzmettiń 21 túrin kórsetedi. Onyń 12-si tolyǵymen avtomattandyrylǵan. Byltyr 530 myńǵa jýyq memlekettik qyzmet jasaldy. Onyń 67%-y elektrondyq formatta kórsetildi. Mınıstrliktiń 46 bıznes-prosesine reınjınırıng júrgizdik», degen Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Mádıev, zamanaýı tehnologııa kreatıvti ındýstrııany túbegeıli transformasııalap, mádenıet pen ónerge jańa múmkindik ashyp, álemde tıimdilikti arttyrý quralynyń biri retinde, JI-di kreatıvti ındýstrııada paıdalaný trendi qarqyn alǵanyn aıtty.
Kreatıvti ındýstrııalarda generatıvtik JI naryǵy qarqyndy damyp jatyr. О́tken jyly onyń kólemi 3,1 mlrd dollarǵa baǵalandy, al 2030 jylǵa qaraı 12,6 mlrd dollarǵa deıin jetpek. Bul sıfrlyq tehnologııa men JI kreatıvti ekonomıkanyń ajyramas bóligine aınalyp jatqanyn rastaıdy.
«Búgingi aıtylǵandardy qorytyndylap, mınıstrlik óz usynysyn aıtady. Kınoóndiris prosesin, bılet satylymyn esepke alý men avtomattandyrý úshin «e-Kino» sıfrlyq platformasyn endirýdi jedeldetý qajet. Ony barlyq kınoteatr, konsert zalynyń jáne t.b. bılet servısimen ıntegrasııalaý kerek. Bılet satý kezinde derek avtomatty túrde memlekettik aqparattyq júıege túsýge tıis. Sondaı-aq kelýshige bılettiń satylýy memlekettik aqparattyq júıede tirkelgeni týraly bilý úshin bıletti QR kod arqyly qaıta tekserý múmkindigi berilý kerek. Mundaı rastaý bolmasa klıenttiń paıdasyna arttyrylǵan aıyppul qarastyrǵan jón. Mádenıet jáne óner salasyndaǵy sıfrlyq sheshimge memlekettik tapsyrys kezinde ınnovasııalyq tehnologııalardy (AI, Big Data) qoldanatyn IT-kompanııaǵa basymdyq bergen maqsatqa saı bolady» dedi J.Mádıev.
Byltyrǵy jyl qorytyndysynda kreatıvti taýar men qyzmettiń álemdik eksporty 250 mlrd dollardan asty. G20 Insights zertteý kompanııasynyń boljamyna sáıkes 2030 jylǵa qaraı kreatıvti ekonomıkanyń úlesi álemdik jalpy ishki ónimniń kem degende 10%-yn quraýǵa tıis. Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda kreatıvti ındýstrııany damytýdy qoldaý sharalarynyń toptamasyn ázirleýdi tapsyrdy. Tıisti zańnamalyq baza qabyldandy. Iske asqan shara nátıjesinde eldegi kreatıvti ekonomıka 2019 jyldan beri 3 eseden astam ósti.
«Alaıda onyń Jalpy ishki ónimge qosqan úlesi salystyrmaly túrde áli de tómen deńgeıde – 1% shamasynda. Sonymen qatar keıbir «shyǵarmashylyq» salalardyń ósý qarqyny jekelegen óndiristik sektorlarǵa qaraǵanda joǵary. Byltyr kompıýterlik oıyn ázirleý salasy jalpy qosylǵan qunǵa shamamen 460 mlrd teńge úles qosty. Otandyq kıno óndirisi byltyr 58%-ǵa ulǵaıdy. Kassalyq tabysy eń joǵary 10 fılmniń arasynda árbir ekinshi taspa otandyq óndiristiń týyndysy boldy. Sheteldik jáne otandyq kartınalardan túsetin alym shamamen teńesti. Bul kórermenniń ulttyq kontentke qyzyǵýshylyǵy artyp kele jatqanyn bildiredi. Sondyqtan quryltaıda Memleket basshysy túsirilip jatqan fılmder men serıaldarǵa erekshe mán berýdi tapsyrdy», dedi O.Bektenov.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha joba sanyn kóbeıtip, tek paıda túsirýdi ǵana maqsat etpeı, fılmderdiń sapasyna basa nazar aýdarý kerek. Al jaqsy kıno túsirý úshin kóp qarajat qajet. Mundaı qarajatty prokattan túsirýge bolady. Biraq qazirgi ýaqytta fılmnen túsetin paıdanyń kóbi kınoteatr ıelerinde qalady. Sondyqtan kıno túsirýshi men ony prokatqa shyǵarýshy múddesi tepe-teńdigin bekitý mańyzdy. Ol úshin túsken aqshanyń ashyqtyǵy men avtorlyq quqyqtyń saqtalýyn qamtamasyz etetin «e-Kino» platformasyn jedel iske qosý kerek.
Sondaı-aq «e-Arhiva» aqparattyq júıesin odan ári damytýǵa basa nazar aýdarǵan jón. Ol qujattardyń saqtalýyn qamtamasyz etip, arhıv jumysynyń tıimdiligin arttyrady. «e-Arhiva» deregin «Batyrlarǵa taǵzym» onlaın-platformasymen úılestirý jumysyn aıaqtaý qajet. Qolda bar tarıhı qujattyń bárin ulttyq sıfrlyq arhıv bazasynda saqtap, qoljetimdi etý lázim. «e-Kitaphana» júıesinde qazir klassıkadan bastap zamanaýı basylymǵa deıingi kitapty oqýǵa múmkindik bar. Aldaǵy ýaqytta olardyń sanyn kóbeıtip, qoldanystaǵy platformalarmen belsendi jumys isteý kerek.
«Qazir aýdıokitap óte tanymal. Otandyq avtorlardyń aýdıokitabyn jasap, ony túrli platformaǵa, ártúrli tilde ornalastyrý qajet. Osylaı ádebıetti óz elimizde ǵana emes, odan tys jerlerde de nasıhattaı alamyz. Sondaı-aq mýzeılerdi sıfrlandyrýǵa nazar aýdarǵan jón. Mádenıettiń búkil altyn qoryn sıfrlandyrý kerek. Mádenıet uıymdaryna bılet berýdiń biryńǵaı elektrondy júıesin engizgen durys. Mádenıet jáne Sıfrlandyrý mınıstrlikteri kreatıvti ındýstrııany ornyqty damytý, sondaı-aq búkil mádenıet pen óner salasyn sıfrlandyrý boıynsha naqty birlesken jumysty jolǵa qoıýy kerek», dedi Úkimet basshysy.
Sonymen qatar Premer-mınıstr birqatar máseleni atap ótti. Birinshi, Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi barlyq múddeli memlekettik organdarmen birge 1 shildege deıin «Kreatıvti ındýstrııany damytý qoryn» qurýy kerek. Onyń negizgi maqsattary ınvestısııa tartý, jobalardy qarjylandyrý, sondaı-aq otandyq shyǵarmashylyq ónimderdiń eksportyna járdemdesý bolýǵa tıis. Oǵan qosa óńirlik erekshelikterdi eskerip, shyǵarmashylyq jobalardy memlekettik qoldaýdyń naqty sharalaryn engizý qajet.
Ekinshi, Mádenıet, Ulttyq ekonomıka, Qarjy mınıstrlikteri men barlyq múddeli memlekettik organdar bıyl jyl sońyna deıin 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan kreatıvti salalardy odan ári damytý tujyrymdamasyn ázirleýge tıis.
Úshinshi, Aqmola, Almaty, Jetisý, Batys Qazaqstan, Jambyl, Qaraǵandy, Qostanaı, Pavlodar oblystarynyń ákimdikteri osy jyldyń sońyna deıin oblys ortalyqtarynda kreatıvti habtar qurýy kerek. Olardyń bazasynda kreatıvti ındýstrııa ókilderi jobalardy qarjylandyrý úshin ınvestorlarmen ózara is-qımyl jasaıtyn pármendi alańdar qurylýy lázim.