Búginde «Samuryq-Qazyna» qory ǵylymı zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystarǵa kóp kóńil bólip jatyr. Sebebi ǵylymı zertteýler júrgizýdiń arqasynda óndiristik tapsyrmalardy oryndaýda túrli tehnologııalyq ári ınnovasııalyq sheshimder paıda bolady. Al olardy óndiriske engizýdiń tek ekonomıka turǵysynan ǵana emes, ekologııalyq ta paıdasy zor.
Sol sebepti, ulttyq ál-aýqat qorynyń quramyndaǵy kompanııalar «Samǵaý» ǵylymı-tehnologııalyq bastamalar ortalyǵymen birlesip aýqymdy jumystar júrgizip jatyr. Ǵylymı jobalardy zertteý, irikteý, olardy óndiriske engizý úshin qarjylandyrý jumystary túptep qolǵa alyndy. Sonyń biri – «Qarajanbasmunaı» kompanııasynyń jer qoınaýyn qaýipsiz ári ekologııalyq barlaýǵa arnalǵan jobasy. Onda arnaıy tehnologııalar men mashınalyq oqytý algorıtmderi qoldanylady. Jobanyń jalpy quny – 2 643,2 mln teńge.
Osy ýaqytqa deıin atqarylǵan jumystardyń nátıjeleri mynadaı:
Kaspıı teńiziniń jaǵalaý aımaǵynda jáne qurlyqta jarylyssyz ımpýlstik kózderdi paıdalaný arqyly seısmıkalyq barlaý jumystary júrgizildi; 2001-2005 jyldardaǵy seısmıkalyq derekter qaıta óńdeldi; Jarylyssyz ımpýlstik kózder arqyly alynǵan 2D jáne 3D seısmıkalyq derekterge taldaý jasaldy; Seısmıkalyq derekterdi óńdeý jáne taldaý, geologııalyq úlgi qurý, sondaı-aq synaq ýchaskesindegi boljanǵan munaı qorlaryn esepteý jumystary atqaryldy.Impýlstik seısmıkalyq barlaý jobasy qosymsha munaı qorlarynyń baryn naqtylaýǵa jáne «Qarajanbasmunaı» ken ornynyń resýrstyq bazasyn arttyrýǵa, sonyń arqasynda qosymsha 2 mln tonna munaıdy óndirýge múmkindik beredi. Jobanyń 5 jyl ishindegi ekonomıkalyq tıimdiligi 187,8 mlrd teńge dep baǵalanyp otyr. Bıyl joba aıaqtalǵannan keıin onyń nátıjeleri boıynsha Kaspıı teńiziniń tranzıttik ekologııalyq aımaǵynda bul tehnologııany qoldaný aıasyn keńeıtý máselesi qaralady.
Tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystar aıasynda «Qarajanbasmunaı» júzege asyryp jatqan taǵy bir joba – munaı óndirisi salasynda eksplýatasııalyq sıpattamalary joǵary, tereńdikke arnalǵan ınnovasııalyq sorǵylardy ázirleý jobasy. Otandyq ǵalymdarmen birlesip júktemesi joǵary ken oryndarynda jabdyqtardyń turaqty ári úzdiksiz jumys isteýin qamtamasyz etetin burandaly shtangaly tereńdik sorǵysy daıyndaldy. Ony óndiriske engizý nátıjesinde jóndeý jumystaryn júrgizý jıiligi 30%-ǵa qysqaryp, jabdyqtyń turalap qalýy men qyzmet kórsetý shyǵyndary azaıady jáne munaı óndirý kólemi artady. Jobanyń jalpy quny – 177 mln teńge, 5 jyl ishindegi ekonomıkalyq tıimdiligi 4,645 mlrd teńgege jetedi dep josparlanǵan.
Al «Qazgermunaı» BK» uıymynda gazdy daıyndaý jáne óńdeý boıynsha keshendi ınnovasııalyq tehnıkalyq sheshimdi ázirleýge arnalǵan ǵylymı-zertteý jumysy júzege asyrylyp jatyr. Jalpy quny – 86,0 mln teńge. Atalǵan joba aıasynda:
Gazdy óńdeý sapasy men onyń tıimdiligine áser etetin negizgi parametrler anyqtalyp, zertteý júrgizildi; Qondyrǵynyń ónimdiligin arttyrý maqsatynda jabdyqty aýystyrý jáne jańǵyrtý boıynsha usynystar ázirlendi; Shıki gaz quramynan ylǵaldy joıý úshin ozyq tehnologııalar usynylyp, sońǵy ónimniń tazalyǵy men turaqtylyǵy qamtamasyz etildi; Gazdy daıyndaý jáne óńdeý úderisterin ońtaılandyrýǵa baǵyttalǵan keshendi tehnıkalyq sheshim ázirlendi.Osylaısha, Qyzylorda oblysyndaǵy «Aqshabulaq» ken ornynda ilespe gazdy óńdeý tereńdigin arttyrý maqsatynda, jeńil kómirsýtek jáne propan-býtannyń keń fraksııalaryn tıimdi bólip alý arqyly ilespe gazdy óńdeý tehnologııasy ázirlendi. Jobany júzege asyrý ilespe gaz kólemin 33%-ǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Al onyń 5 jyl ishindegi ekonomıkalyq tıimdiligi 3,1 mlrd teńge dep baǵalanyp otyr. Bul joba jergilikti óndiristi damytyp, ımportty almastyrý máselesin de sheshýge yqpal etedi.
«Samǵaý» ortalyǵynyń bastamasy aıasynda «Qazaqstan temir joly» uıymy da «Samruk Innovation Hub» alańynda óndiristik tapsyrmalarǵa arnalǵan tehnologııalyq sheshimderdi izdeý jáne irikteý jumystaryn júrgizip jatyr. Mysaly:
Temirjol kóligi úshin úılesimdi konvergentti sheshim jasaýda kásibı radıobaılanystyń ártúrli standartyn ıntegrasııalaý; Oqshaýlanǵan túıispelerdegi relstiń magnıttelýin baqylaý; Mashınısterdi kedergiler týraly eskertý úshin temirjol ótkeliniń jaı-kúıi týraly habarlaý júıesin ázirleý jáne ózge de jobalar josparlanǵan.Konkýrstyq irikteý nátıjesi boıynsha eń tıimdi sheshimder «Qazaqstan temir joly» tarapynan qarjylandyrylyp, óndiristik úderisterge engiziledi.
Bul ǵylymı jobalardyń mańyzy zor. Sebebi olar kásiporyndar óndirisin ońtaılandyrýǵa, tıimdi sheshimder tabýǵa, kórsetkishterdi jaqsartyp, shyǵyndardy azaıtýǵa, ekologııany qorǵaýǵa, tabys pen ekonomıkalyq tıimdilikti arttyrýǵa yqpal etedi. Sondyqtan «Samuryq-Qazyna» toby bul baǵytta jobalardy belsendi túrde júrgizip, ǵylym men óndiristiń baılanysyn nyǵaıtý jumystaryn ári qaraı jalǵastyrýdy josparlap otyr.
Jansaıa Qapasqyzy