Qazaqtyń áıgili jazýshysy, Sosıalıstik Eńbek eri Ǵabıt Músirepovtiń tańdaýly shyǵarmalarynyń qatarynda «Qazaq soldaty» romany da bar. Týyndynyń basty keıipkeri – Qaırosh Sartalıev bolǵanymen, prototıpi – Keńes Odaǵynyń batyry Qaıyrǵalı Smaǵulov.
Ol qazirgi Atyraý qalasynyń mańyndaǵy Tomarly aýylynda 1919 jyly ómirge kelgen. On jasynan Oral qalasyndaǵy balalar úıinde tárbıelenip, 7 jyldyq bilim alǵan. Keıin Gýrevtegi balyq konservi zaýytynda jumys istedi.
Al ásker qataryna 1939 jyly alynyp, qarý-jaraqty qoldanýdyń qyr-syryn meńgergen. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys bastalǵan 1941 jyldyń maýsymynan Soltústik Kavkaz maıdanyndaǵy 1339-atqyshtar polkiniń jaýyngerlerimen birge jaýǵa qarsy shyqqan. Sol kezde bul polk 18-armııanyń 318-atqyshtar dıvızııasyna qaraǵan.
Qazaq jaýyngeri Kerch túbegindegi urysta erlik kórsetti. Osy túbekte 20 desantshy 44 kún boıy bir qadam keıin sheginbepti. Ásirese, Qaıyrǵalı Smaǵulov Eltıgen eldi mekenin azat etý úshin jaýdyń 20-ǵa jýyq áskeriniń kózin joıǵan. Onyń bul erligi eskerildi. KSRO Joǵarǵy Keńesi tóralqasynyń 1943 jylǵy 13 qyrkúıektegi Jarlyǵymen Qaıyrǵalı Smaǵulovqa Keńes Odaǵynyń batyry ataǵy berildi.
Maıdan dalasyndaǵy erligi úshin batyr atanǵan qazaqqa qysqa merzimdik demalys berilgen. Aldymen Almatyda aıaldap, jazýshy Ǵabıt Músirepovpen kezdesipti. Tanymal qalamger batyrdyń balalyq shaǵynan syr tartyp, erligin pash etken «Qazaq soldaty» shyǵarmasyn jazdy.
Batyr elge 1946 jyly oraldy. Alataý etegindegi shahardan partııa mektebiniń kýrsyn bitirdi. Biraq batyrmyn dep keýdesin kermedi. Qazaqqa tán qarapaıymdylyǵymen, eńbekqorlyǵymen eldiń esinde qaldy. On jyl jergilikti pedagogıkalyq ınstıtýttyń azamattyq qorǵanys kafedrasynda dáris oqydy. Áleýmettik qamsyzdandyrý salasyna, №12 kásiiptik-tehnıkalyq ýchılıshege basshylyq etip, 1993 jyly ómirden ótti.
Atyraý jurtshylyǵy batyrdyń esimin umytqan joq. Oǵan 1989 jyly Atyraý qalasynyń qurmetti azamaty ataǵyn berdi. Jaıyq jaǵalaýyndaǵy kósheni batyr esimimen atady. Soǵan taıaý mańnan býlvar ashylyp, bıýsti ornatyldy. Kindigi kesilgen aýyldaǵy mektepti de batyr atymen ataý uıǵaryldy.
Jeńistiń 80 jyldyǵyna oraı Atyraý qalasynda turǵan úıiniń qabyrǵasyna memorıaldyq taqta ornatyldy. Taqtany ashý is-sharasyna Qaıyrǵalı Smaǵulovty kórgen aǵa býyn ókilderi men urpaǵy, áskerı bólim sarbazdary qatysty.
«Bul – maıdanda erlik pen tózimdiliktiń, qaısarlyqtyń úlgisin kórsetken batyrdyń rýhyna qurmet. Otannyń beıbit ómiri úshin keýdesin oqqa tosqan Qaıyrǵalı Smaǵulovtyń erligi eshqashan umytylmaıdy. Ol soǵystan keıingi jyldarda da týǵan jerdi túletýge aıanbaı ter tókti. Batyrdyń ómir joly – jas urpaq úshin otansúıgishtik pen qaısar rýhtyń úlgisi», dedi Atyraý qalasynyń ákimi Shákir Keıkın.
Qaıyrǵalı Smaǵulovtyń kózin kórgenderdiń qatarynda ardagerler keńesiniń tóraǵasy Murat О́teshov te bar. Batyrmen jasóspirim kezinde kezdesken.
«Ol óz erligi jaıynda sırek sóz qozǵaıtyn edi. Kóbine maıdanger joldastaryn tilge tıek etip, Otandy qorǵaýdyń mańyzyn basa aıtatyn. Únemi jastarǵa janashyrlyq tanytyp, olardyń boıyna patrıotızm, eńbeksúıgishtik syndy qundylyqtardy sińirýge umtyldy», dedi M.О́teshov.
Uly Uzaqtyń aıtýynsha, ákesi meıirimdi ári qarapaıym bolǵan. Balalaryn adal bolýǵa tárbıelegen.
Atyraý oblysy