PARLAMENT KANIKÝLǴA ShYQTY

Keshe Parlament palatalarynyń birlesken otyrysy ótip, onda tórtinshi saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń úshinshi sessııasynyń jabylýy jáne parlamenttik kanıkýl týraly másele qaraldy. Úshinshi sessııa jumysynyń qorytyndysy men aldaǵy mindetter týraly Májilis Tóraǵasy, “Nur Otan” halyqtyq-demokratııalyq partııasy fraksııasynyń jetekshisi Oral Muhamedjanov baıandama jasady. Spıker osy sessııada Parla­ment qaraýynda barlyǵy 199 zań jobasy bolǵandyǵyn, onyń 51-i ót­ken sessııalardan aýysqandy­ǵyn, al 148-i aǵymdaǵy sessııadan kelip túskendigin atap kórsetti. Ná­tıjesinde eldiń quqyqtyq baza­sy 103 zańnamalyq aktimen to­lyq­qan. О́tken sessııada Parlament depýtattary adam quqyqtaryn qor­ǵaý jáne azamattyq qoǵamdy damytý máselelerine basa kóńil bólgeni belgili. Osy baǵytta azamattardyń jeke ómirine qol su­ǵylmaýshylyq quqyqtaryn qorǵaý men Qylmystyq is júrgizý ko­deksine sotqa deıingi jeńildetilgen is júrgizý máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlardy kózdeıtin jáne turmystyq zor­lyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl týraly zańdar qabyldandy. Son­daı-aq depýtattar bastamashy­ly­ǵy­men eńbek qatynastarynda gen­derlik teńdikti qamtamasyz etýge, qoǵamdyq ómirdiń barlyq salala­rynda áıel mártebesin kóterýge yqpal etetin zańdyq qujat ta ómir­ge joldama aldy. Terrorızmge qarsy is-qımyldyń quqyqtyq ne­gizderin jetildirý úshin “Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zań­na­ma­lyq aktilerine terrorızmge qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha óz­gerister men tolyqtyrýlar engizý týraly” Zań qabyldanyp otyr. Quqyqtyq júıeni odan ári damytý jáne sybaılas jemqorlyqqa qar­sy kúres máselelerine de úlken mán berilip, depýtattar birqatar mańyzdy quqyqtyq aktilerdi qa­byldady, dedi Májilis Tóraǵasy. Atap aıtqanda, “Atqarýshylyq is júrgizý jáne sot oryndaý­shy­larynyń mártebesi týraly” jáne “Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sot-saraptama qyzmeti týraly” zań­dar elde jekeshe sot oryn­da­ý­shy­lary ınstıtýtyn engizý ar­qy­ly sot aktilerin oryndaýdyń qolaıly ári tıimdi júıesin qurýǵa baǵyttalǵan. Bul zańdyq qujattar sot saraptamasynyń táýelsizdigi men obektıvtiligin qamtamasyz etýge qyzmet etetin bolady. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy birqatar zańdar da óz sheshimin tapqany belgili. O.Muhamedjanov “Halyq den­saýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly” Kodeks boıynsha ju­mys aıaqtalǵandyǵyn, ol kóp­te­gen máselelerdi tıimdi túrde she­shýge baǵyttalǵandyǵyn jetkizdi. Iаǵnı, pasıenttiń dáriger men me­dı­sınalyq uıymdy erkin tańdaý quqyǵyn iske asyrý, biryńǵaı tó­leý­shi fýnksııasynyń iske asyry­lýyna quqyqtyq negiz jasaý jáne te­gin medısınalyq kómektiń ke­pil­di kólemin jetildirý sııaqty je­tistikter zańdyq turǵyda sheshimin taýyp otyr. Budan basqa zańna­maǵa memlekettik áleýmettik qol­daý máseleleri boıynsha engizilgen túzetýlerdiń arqasynda bala týýǵa baılanysty járdemaqynyń jáne balany kútip-baǵýǵa beriletin aı saıynǵy tólemniń mólsheri ul­ǵaı­tylǵan. Múgedek bala tárbıelep otyrǵan ata-anaǵa memlekettik jár­demaqynyń jańa túri engizildi. “Memlekettik nagradalar týraly” Qazaqstan Respýblıkasynyń Za­ńy­na engizilgen ózgeristerge sáı­kes kóp balaly analardyń “Altyn alqamen” jáne “Kúmis alqamen” marapattalýy úshin bala týyp, ony tárbıelep ósirýge tıisti balalar sany burynǵydan góri azaıtyldy jáne olarǵa tólenetin memlekettik járdemaqynyń mólsheri kóbeı­til­di. Bıyl Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵy merekesi qarsańynda Májilis depýtattary, “Nur Otan” partııasy fraksııa­sy­nyń músheleri turǵyn úı qaty­nas­tary týraly zańnamaǵa túzetýler engizýge bastamashylyq jasady. Parlament depýtattary qazaq­standyq qamtý týraly zańdy ma­qul­dap, otandyq taýar óndirý­shi­ler­ge taǵy bir qomaqty qoldaý kór­setti. Spıker bul zań elimizdiń ulttyq kompanııalary men mem­lekettik organdary taýarlardy, ju­mystar men kórsetiletin qyz­met­terdi satyp alǵan kezde tıisti tapsyrysty birinshi kezekte otan­dyq kásiporyndarǵa berýin talap etetinin erekshe atady. Sonymen birge, depýtattar qorshaǵan ortany qorǵaý máselesin udaıy jiti na­zar­da ustap keledi. Uzaq ýaqyt boıy mu­naıǵa ilespe gazdy kádege jara­tý isi sheshimin tappaǵan problema bolyp kelgeni jasyryn emes. “Jer qoınaýy jáne jer qoınaý­yn paıdalaný týraly” zań joba­sy­na elimizde jumys isteıtin bar­lyq jer qoınaýyn paıdalaný­shy­lardyń ilespe gazdy qaıta óńdeýin mindetteıtin tujyrymdamalyq sıpattaǵy ózgerister engizilgendigi de nazardan tys qalmady. Oral Baı­ǵonysuly ótken sessııada álem­dik qarjy daǵdarysynyń saldaryn eńserýge baılanysty jumystar jalǵasyn tapqandyǵyna da toqtalyp ótti. “Bul baǵytta Par­lament “Eýrazııalyq ekonomı­ka­lyq qoǵamdastyqtyń Daǵdarys­qa qarsy qoryn qurý týraly shart­ty” ratıfıkasııalady. Bul shart­ta osy álemdik ekonomıka­lyq daǵdarys saldaryn birlese eńserýi, Qorǵa qatysatyn ári kiris deńgeıi tómen memleketterge tu­raq­tandyrýshy kredıtter berý, son­daı-aq memleketaralyq ınves­tısııalyq jobalardy qarjylan­dyrý máseleleri kózdelgen”, dedi Tóraǵa óz sózinde. Ulttyq qordyń aktıvterin jınaqtaý jáne álemdik ekonomıkadaǵy týrbýlenttik pro­sesterge tıimdi túrde qarsy is-qı­myl jasaý úshin Parlament “Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorynan 2010-2012 jyldarǵa ar­nalǵan kepildendirilgen trans­ferti týraly” Zańdy qabyldady. 2010 jyldan bastap bul qordan ke­pildik berilgen transfert qana tartylatyn bolady. Elimizde jalpy alǵanda 144 ınvestısııalyq joba iske asyrylyp jatyr, olardyń ishinde bıylǵy jyldyń ózi­nde 72 jobanyń tusaýkeseri bo­lyp ótti. Taıaýdaǵy úsh jyldyń ózinde 200 myńnan astam jańa jumys orny ashylatyn bolady. Ústimizdegi jyldan bastap Eýrazııa keńistigindegi ıntegrasııalyq prosesterdiń basty qozǵaýshysy N.Á.Nazarbaev usynǵan Kedendik odaq jumys isteı bastaıdy. Osy memleketaralyq birlestiktiń tıim­di jumys isteýi úshin Parlament shamamen 40 zańnamalyq akt qabyldady. Parlament depýtattarynyń bas­tamashylyǵymen Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevqa Tuń­ǵysh Prezıdent – Elbasy már­tebesin berý turǵysynan zańna­ma­ǵa tıisti ózgerister men tolyq­ty­rýlar engizildi. О́ıtkeni, halyq Nursultan Nazarbaevty Táýel­siz­diktiń bastaýynda turǵan, mem­le­ke­timizdiń qalyptasýy men tabys­ty damýyna baǵa jetpes úles qosyp kele jatqan Elbasy retinde tanıdy jáne solaı qurmetteıdi. Onyń ústine, Tuńǵysh Prezıdenti­miz N.Á. Nazarbaevtyń sarabdal da salıqaly saıasatynyń arqasynda el ishinde ǵana emes, álemdik deń­geıdegi tanymal tulǵaǵa aınalǵany bul kúnderi tórtkúl dúnıege aıan. Munyń aıqyn dáleli retinde bizdiń Elbasymyzdyń qurmetine jýyrda ǵana Túrkııanyń astanasy Ankarada oǵan eskertkish ornatyl­ǵanyn, al Iordanııanyń astanasy Ammanda basty kóshelerdiń birine onyń esiminiń berilgenin atap aıtsaq ta jetkilikti. Tuńǵysh Pre­zı­dent – Elbasy mártebesin zań­das­tyrý halqymyzdyń túpki múd­de­sine saı keledi ári ol Qazaq­stan­daǵy áleýmettik-ekonomıkalyq, qoǵamdyq-saıası reformalardyń, eldegi turaqtylyqtyń, ultaralyq, konfessııaaralyq kelisimniń baıan­dylyǵyn qamtamasyz etýge jáne jurtymyzdyń ál-aýqatyn odan ári arttyra túsýge baǵyttalady. Májilis Tóraǵasy osy rette Úkimetpen aradaǵy qarym-qaty­nasty da aınalyp ótpedi. Ásirese, zańnamalyq aktilerdiń sapasyna teris áserin tıgizip júrgen jeke­le­gen kemshilikterdi de tilge tıek ete ketti. Máselen, zańnamalyq akt jobasynyń normalarynan ve­domstvoaralyq kelispeýshilik fak­tileri jıi kezdesedi. Oǵan mem­lekettik organdardyń zań shyǵarý tehnıkasy qaǵıdalaryn tıisinshe saqtamaýy da keri áserin tıgizýde. “Kóptegen zań jobalarynyń túsindirme jazbasynda bolashaq zańnyń maqsattaryna, mindetteri­ne jáne negizgi qaǵıdalaryna, al eń bastysy onyń qoldanylý shart­tary men saldaryna tolymdy sıpattama áli de berilmeı kele ja­tyr. Qoldanylyp júrgen zańdarǵa jıi túzetý engizý de keleńsiz prak­tıkaǵa aınaldy, zań jobalaryn ázirleý jáne kelisý satysynda barlyq múddeli taraptar ózara neǵurlym muqııat, oılastyrylǵan jumys istese, budan qutylýǵa bolar edi”, dedi O.Muhamedjanov. Úkimet engizetin zań jobalarynyń memlekettik tildegi sapasynyń syn kótermeıtini de qupııa emes. Ásirese, halyqaralyq sharttardyń qazaq jáne orys tilderindegi mátinderiniń maǵynalyq jaǵynan sáıkes kelmeýi depýtattyq kor­pýs­tyń ádil synyna ushyrap júr. Taǵy belgili bolǵany, Májilis pen Senattyń jalpy otyrystarynda Premer-Mınıstrdiń, Úkimet músheleriniń, ózge de memlekettik organdar basshylarynyń atyna saı­laýshylardyń ózekti prob­le­ma­laryn sheshý jóninde barlyǵy 815 depýtattyq saýal joldandy. Úshin­shi sessııa barysynda “Nur Otan” halyqtyq-demokratııalyq partııa­sy fraksııasynyń qyzmeti de ba­rynsha jandana tústi. Áleýmettik, Ekonomıkalyq saıasat jónindegi, Qoǵamdyq birlestiktermen baıla­nys jónindegi keńester ókildi jáne atqarýshy bılik tarmaqtary men azamattyq qoǵam arasyndaǵy ózara is-qımyldy damytý baǵy­tyn­da aıtarlyqtaı jumys atqa­ryp keledi. Assambleıadan saılan­ǵan depýtattar buryn parlamenttik tájirıbesi bolmaǵanyna qara­mas­tan, zań jobalaryn talqylaý ba­ry­synda Assambleıalyqtar 620-ǵa jýyq naqty eskertpeleri men usy­nystaryn berdi. Sessııa bary­synda 18 úkimet saǵaty ótkizildi. Ásirese, Májilistiń qabyrǵasynda ótkizilgen “Memlekettik til – el birliginiń kepili” atty konferen­sııa erekshe ataldy. Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­tymaqtastyq uıymyna tóraǵa­lyq etý barysy da atalmaı qalǵan joq. “Bizdiń atalǵan uıymǵa tór­aǵalyq etýimiz táýelsiz Qazaq­stan­nyń tabystaryn obektıvti túrde taný bolyp qana qoımaı, bizge búkil Eýrazııa keńistiginde beı­bit­shilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa qatysty asa zor jaýapkershilik júkteıdi”, dedi Oral Baıǵonysuly, Almaty qalasynda QR Parlamenti men EQYU PA ótkizgen “EQYU-nyń eýrazııalyq ólshemi” atty Transazııalyq parlamenttik forým halyqaralyq dárejedegi aıtýly oqıǵa bolǵandyǵyn qýattaı túsip. Túrki Keńesin, Túrki tildes mem­leketterdiń parlamenttik assam­bleıa­syn qurý týraly ıdeıasynyń júzege asýy aıryqsha mańyzǵa ıe. Qazaqstannyń qazirgi tańda Shan­haı yntymaqtastyq uıymy sekildi bedeldi uıymǵa tóraǵalyq etip otyrǵany, sondaı-aq kelesi jyly Islam Konferensııasy Uıymy­nyń tizginin ustaıtyny da bizdiń elimizdiń halyqaralyq deńgeıdegi bedeliniń joǵary ekeniniń aıǵaǵy bolmaq. Osy rette spıker aldaǵy mindetterge de keńinen toqtalyp ótti. Osyǵan oraı taıaý ýaqytta Parlamentke “Arnaýly ekonomı­ka­lyq aımaqtar týraly”, “Indýs­trııa­lyq saıasat týraly”, “Inves­tısııalar týraly” Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly” jáne basqa da kóptegen zań jo­ba­la­­ry kelip túsedi dep kútilýde. “Ǵy­lym týraly” Zańnyń jańa re­dak­sııasy boıynsha sapaly jumys is­tep, ony ýaqtyly qabyldaý da alda­ǵy sessııada sheshimin tabýy tıis. Sózin qoryta kelip, Májilis Tóraǵasy birlesken jumystyń túpki nátıjesi barlyq qazaq­standyqtardyń turmys jaǵdaıyn sapalyq jańa deńgeıge kóterý bolýǵa tıis ekendigin erekshe atady. Aldaǵy sessııada da aýqymdy ister jáne kúrdeli máseleler kútip tur. Olardyń ishinde otandyq ekono­mı­kany ınnovasııalyq damý jo­ly­na qoıý úshin sapaly quqyqtyq baza jasaý. Artynan Parlament palatalarynyń birlesken otyry­sy Memlekettik ánurannyń shyr­qa­lýymen aıaqtaldy. Asqar TURAPBAIULY.