DOPPEN DО́ŃGELEGEN DÚNIE

Gazetimizdiń ótken nómirinde Ispanııa Premer-mınıstriniń: “Ispanııa fınalǵa shyǵady. Túısigim aldamasa solaı bolady”, degen pikirin bergen edik. Jigit­teriniń alymdylyǵyna, shalymdy­lyǵyna sengen eken. Áıtpese, Krısh­tıaný Ronaldý sekildi myń­nan ozǵan tulpary bar Portýgalııa kimge báıge bergendeı edi. Bul týraly sál keıin... Al, Kúnshyǵys elinen kelgen Japonııa quramasy Paragvaıǵa jol berdi. Jeńisti qoldan bergisi kelgen joq. 90 mınýt jasyl alań­­da qarjysty. Teń tústi. 30 mınýt­tyq qosymsha ýaqyt ta jeńim­pazdardy anyqtaı alǵan joq. Penaltı boıynsha Paragvaı 5:3 esebimen alǵa shyqty. Bul – olar úshin rekordtyq kórsetkish bolyp tur. 1998 jáne 2002 jyl­dary 1/8 fınalǵa jetkenimen ári qaraı jarysty jalǵastyra almaǵan qurama óz tobynda birinshi oryn aldy da ortańqol qurama­larmen oınady. Alańda 120 mınýt boıy ter tógip, oıyn órnegi jóninen qarsy­lastarynan esh kem túspegen japon­dyqtarǵa árıne, qarsylasy­na jol berý ońaı bolǵan joq. Biraq, ekeýdiń bireýi jolaıryqta turdy emes pe?! Jeńis golyn soqqan Oskar Kardosonyń jas bala qusap qýanǵanyn túsinýge bolady. Al, qaqpaǵa dop daryta alma­ǵan japon Iýıchı Komanonyń jan kúızelisin de túsingiń keledi. Ol óz ultynan ıilip turyp keshirim surady. ­“Men dopty kóldeneń baǵana­nyń astynan urýdy kózdegen edim. Soqqym da jaman bolǵan joq. Amal ne, dop sál-pál joǵary ketti de josparlaǵan oıym júzege aspaı qaldy. Mańdaıshaǵa tıdi. Qalaı qınalǵanymdy aıtyp jetkize almaımyn. Maǵan aýyr, áriptes­teriniń obalyna qaldym. Múlt ketkenim úshin búkil japon jurty­nan keshirim suraımyn”. Qaqpashyny aldap, ádemi gol soqqysy kelgen japon júregi ezilip turyp, osylaı dep suhbat berdi. Japondar – namysty halyq. El basyna kún týyp, memleket daǵdarysqa ushyraǵanda, aldy taıaǵyna súıengen japon qarttary bolyp, bar baılyǵyn myqty urpaǵyna ustatypty. Shetelden bilim, ilim úırenip, memleketti aıaǵynan tik turǵyzýdy mindettegen eken. Japonııanyń álemge áıgili fırmalarynyń qazyǵyn sol bilimdi urpaq qaqqan. Al, úkimettiń, qarttardyń qaltasyn qaǵyp bergen aqshasyn oqýdan góri dýmandy keshterge kóbirek jumsaǵandary da elge kelipti. Portqa túsken soń ejelgi samýraı ǵurpy boıynsha tizerlep otyryp, keýdesin jalańashtap “men sizderdiń úmitterińizdi aqtaı almadym. Sondyqtan, tiri júrýge haqym joq” dep ózin-ózi qylyshqa jyqqan. Sol tekti samýraılardyń urpaǵy, bas bapker Takası Okada eshkim betine batyryp kiná art­pasa da óz qyzmetinen bas tartty. “Men bul jumystan budan ári jaqsy nátıjege jete almaǵan­dyqtan bas tartamyn”, – dep túıipti óz oıyn oǵlan. Al ıspandyqtar Portýgalııa­ny 1:0 esebimen jeńdi. Ekeýi de keremet qurama. Ekeýi de jeńiske laıyq. Biraq, ıspan­dyqtar iri shyqty. Olar birinshi taımnyń basynda aq qarsylas­tardyń qaqpasyn torýylǵa alǵan. Fernando Torers pen Davıd Vılıa teń oıynǵa esh kelispegen bolar edi. Havı men Inesta arqyly oıyn órbitken ıspandar óz kúshterine senimdileý boldy. Portýgaldar da kezek kútip qalǵan joq. Oıynnyń 43-i mınýtynda Tıagý Koentraonyń sol jaq qanattan bergen dobyn qaqpaǵa kirgizýge shaq qaldy. Ispandyqtardyń Krıshtıaný Ronaldýdy qatty baqylaýǵa alǵandyǵy baıqalyp turdy. Bir portýgal jurtynyń emes, álem fýtbolynyń kózaıymy óziniń aqalteke arǵymaqtaı qalpynan aıyrylyp qaldy. Qorǵaýshylar qatty qyspaqqa alyp, dop alyp júgirýine múmkindik bere qoımady. Torresti almastyrǵan Loren­to­nyń da gol soǵatyn zor múmkin­digi bolǵan. Biraq, baspen urǵan dopty Edýardo darytqan joq. Araǵa mınýt salyp Vılıanyń sol jaq qanattan ortaǵa quıylyp kelip urǵan doby shtanganyń dál túbinen ysqyryp ótken. Shabýyl­dy údetken ıspandar degenine jetti. Aıyp alańynda qorǵaý­shylardyń ortasynda qalǵan Inesta qaýsyrmalap kelip qalǵan Vılıaǵa burylyp qaramastan taba­nymen artqa qaraı pas shyǵaryp berdi. Birinshi soqqyny Edýardo qaıtarǵan, biraq sol serpilgen dopqa Vılıa birinshi bolyp jetip, qaqpaǵa kirgizip jiberdi. 1:0. Osydan keıin-aq ıspandyqtar­dyń rýhy kóterilip, delebeleri qozdy. Serhıo Ramos pen Vılıa­nyń esepti eseleıtin múmkindikteri boldy. Edýardo jarady. Oıyn sońynda júıkesi júndeı tútilgen Rıkardý Koshta Kandevılýdi uryp jyqqany úshin alańnan qýyldy. Sonymen, Krıshtıaný Ronaldý bastaǵan portýgaldar da eline qaıtty. Tóreshilerge baılanysty daý áli tolastaǵan joq. Oıynnyń ystyq-sýyǵy basylmaı jatyp, ıspandyq­tardy shırek fınalǵa ótkizgen Vılıanyń jeńis dobyn ofsaıdtan urǵandyǵy aıtylyp jatyr. Ol Inestodan pas alǵanda portýgal qorǵaýshysy Sımaý sál artta qalǵan. Álem chempıonatynda ­qazy­­lar osyndaı qatelikterimen tanylyp qalyp jatyr. Daý kóbeı­gen soń FIFA beıneqaıtalaýdy alyp tastaýdy usyndy. Biraq, bul jan alyp, jan berisken aıqastyń jalynyn basý ornyna otty kósegenmen birdeı bolyp tur. Baqtııar TAIJAN.

________________

ASTANA KÚNI QARSAŃYNDAǴY ShAHMAT DODASY Táýelsiz Qazaqstan tarıhynda tuńǵysh ret L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń sport kesheniniń bazasynda Ýkraınanyń Qazaqstandaǵy elshiliginiń bastamasymen dıplomatııalyq ókildikterdiń komandalary arasynda jedel shahmattan halyqaralyq týrnır ótti. Ol Ýkraınanyń Konstıtýsııasy kúnine jáne Ýkraına Joǵarǵy Radasynyń respýblıka táýelsizdigi týraly deklarasııanyń jarııalanǵanyna 20 jyl tolý qurmetine arnaldy. Týrnırdi uıymdastyrǵan Ýkraınanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Nıkolaı Selıvon jarysty ashyp, jınal­ǵandardy kele jatqan merekemen quttyqtap, Prezıdent Ákimshiligi, Parlament Senaty men Májilisine, sondaı-aq, Reseıdiń, AQSh-tyń, GFR-dyń, Qazaqstan SIM-niń dıplo­matııalyq ókilderine jáne týrnırdi ótkizgen Eýrazııa ýnıversıtetine alǵys bildirdi. Májilis komandasyn bul týrnırge palatanyń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Valerıı Vıshnıchenko bastap bardy. Jarysqa Qazaqstan shahmatynyń atyn shyǵarǵan halyqaralyq grossmeıster, respýblıkanyń birneshe márte chempıony, búginde Prezıdent Ákimshiliginiń jaýapty qyzmetkeri Dármen Sádýaqasov pen GFR-dyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Raıner Oıgen Shlageterdiń qatysýy aıryqsha kórinis berdi. Shahmat alańynda bári de jeńis úshin shynaıy “shaıqasqa” tústi. Jeńistiń bas tuǵyrynda Dármen Sádýaqasovtyń koman­dasy, odan keıin Eýrazııa ýnıversıteti turdy. Úshinshi júldeli oryndy depýtat Valerıı Vıshnıchenko men Parlamenttiń sharýashylyq basqarmasy ınjenerlik ortalyǵynyń ókili Marat Qojahmetov quramyna engen Parlament Májilisiniń komandasy ıelendi. “Egemen-aqparat”.

_______________

BYLǴARY QOLǴAP BÁSEKESI Osy aptanyń basynda Astanadaǵy “Dáýlet” sport kesheninde bokstan eresekter arasynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kýbogy jolyndaǵy halyqaralyq týrnır bastaldy. Boks federasııasynyń uıymdastyrýymen osymen ekinshi márte ótkizilip otyrǵan týrnırge kóptegen sport sańlaqtary keldi. Sonyń ishinde ataqty kásibı boksshy Maık Taıson da bar. Bul básekege “Temir Taıson” qurmetti qonaq retinde kelýdi jón kóripti. Atalmysh týrnırdiń ashylý saltanatynda Maık Taıson Qazaqstan boks federasııasynyń prezıdenti Tımýr Qulybaevpen birge, sharshy alańǵa shyqqan jigitterdiń alǵashqy jekpe-jekterin tamashalady. Osy kúni keshke taman bastalǵan jarysta 51 kg. salmaqtaǵy bıylǵy respýblıka chempıony Mıras Jaqypov qar­sylasyn júndeı tútip jeńse, 54 kg. salmaqta Temirbek Dıhanbaev pen Birjan Jaqypov básekelesterinen aılasyn asyra almady. Osydan keıin qyzyqtyń kókesi 64 kg. salmaqta ótken synda boldy. Onda elimizdiń eki boksshy­sy ózara kezdesip, sonyń bireýi jarys­ty ári qaraı jalǵastyra almaı san soǵyp qaldy. Mereı Aqshalov pen Danııar Eleýsinovtiń ara­synda ótken shıelenisti jekpe-jekte alǵash­qysy 7:6 esebimen jeńiske jetti. Odan ári osy salmaqta Ádilet Egizekov túrkimen Sharmurat Geldimuratovtyń eki aıaǵyn bir etikke tyǵyp, sulatyp salsa, osy salmaqtaǵy taǵy bir boksshymyz Almasbek Almasbaev ýkraındyq Bogdan Shelestıýkti rıngtiń tórt buryshyna tyǵyp, 10:0 esebimen utty. Týrnırde eń jeńil, ıaǵnı 48 kg. salmaqta kúsh synasqan Ilııas Súleımenov jankúıer­lerdi sheberligimen tánti etti. Ol Tannakýn Mýdıenselagti (Shrı-Lanka) 18:3 esebimen jeńdi. Sondaı-aq, osy kúni Jandos Momynov (57 kg.) reseılik Dmıtrıı Polıanskııden basym tússe, Samat Báshenov (60 kg.) mońǵol Zorıgbaatar Enhzorıkti 16:2, osy salmaqtaǵy Aıdar Ámirzaqov tájik Muhammed Mırzoa­lıevti 5:0 esebimen tize búktirdi. Týrnırdiń ekinshi kúni tańerteńgilik jekpe-jekterde 57 kg. salmaqtaǵy Dýman Álimov pen Mádı Sholaqov ádemi óner kórsetti deýge bola­dy. Osy kúni jerebe boıynsha taǵy da qos boksshy­myz ózara qolǵap túıistirdi. Jandos Momynov pen Muhıt Amantaevtyń arasyndaǵy aıqas alǵashqysynyń paıdasyna sheshildi. Kelesi jekpe-jekte Vasılıı Levıt grýzın Davıd Gogıshvılıdi 6:4 esebimen utsa, taǵy da qos sańlaǵymyz kúsh synasqan básekede Rústem Irgebaev Ermek Úsenovti 5:1 esebimen jeńdi. Odan keıin Dosjan Ospanov Ýkraınanyń kúmis júldegeri Aleksandr Trıfonovty, Rús­tem Sybaev sol eldiń taǵy bir ókili Aleksandr Streskııden aılasyn asyrsa, Serik Sápıev sı­­rııa­lyq Abdýl Moýen Azızerdi eki ret nok­daýn­ǵa jiberip jeńdi. Sonymen birge, osy kúni Dáýren Eleýsinov ýkraındyq boksshyny jeńse, Danabek Sýjanov jerebe boıynsha taǵy da otan­dasymyzben qolǵap túıistirip, Ádilbek Nııa­zymbetovti utty. Odan keıin Danııar Tóle­genov, Azamat Belgibaev, Erdos Jańabergenov, Marat Qııasov qarsylastaryna esh múmkindik bermedi. Keshe “Dáýlet” sport kesheninde birneshe seksııa boıynsha kerilgen sharshy alańdarda 40 jekpe-jek ótti. Elbasynyń kýbogy jolyndaǵy básekege bas bapker Myrzaǵalı Aıtjanovtyń jetekshiligimen ulttyq qurama úsh qurammen qatysýda. Qazir sharshy alańǵa myna boksshylar shyǵyp otyr. Birjan Jaqypov, Ilııas Súleımenov, Mardan Berikbaev, Temirtas Júsipov (48 kg.), Mıras Jaqypov, Habıbolla Ismaıl – Ahýnov, N.Júsipov (51 kg.), Danııar Tólegenov, Mirjan Raqymjanov, T.Dıqanbaev (54 kg.), Jandos Momynov, Dýman Álimov, Muhıt Amantaev (57 kg.), Aıdar Ámirzaqov, Samat Báshenov, Ǵanı Jaılaýov (60 kg.), Danııar Eleýsinov, Ádilet Egizekov, Almas Álibekov (64 kg.), Manat О́mirzaqov, Serik Sápıev, Rústem Sybaev (69 kg.), Danabek Sýjanov, Nurbolat Jarmanov, Hamza Baımatov, Dáýren Eleýsinov (75 kg.), Almat Serimov, Marat Qııasov, Erdos Jańabergenov, Azamat Belgibaev (81 kg.), Vasılıı Levıt, Danııar Ústembaev (91 kg.) jáne asa aýyr salmaqtaǵy Ivan Dychko, Dosjan Ospanov, Rústem Irgebaev, Rýslan Myrsataev, Ermek Úsenov. Dastan KENJALIN.