Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev elimizge saparmen kelgen BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrıshpen Almaty qalasynda kelissóz júrgizip, óz rızashylyǵyn bildirdi. Memleket basshysy BUU Bas Assambleıasynyń 80-sessııasy qarsańyndaǵy tyǵyz jumys kestesine qaramastan, mártebeli meımannyń Almatyǵa arnaıy kelgenin atap ótti.
Aımaqqa ortaq aıtýly jetistik
Bul sapardyń elimiz úshin máni zor ári Uıymnyń ornyqty damý kún tártibine beıildigin kórsetedi. Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, Ortalyq Azııada ornyqty damý maqsattaryna arnalǵan alǵashqy ortalyqtyń ashylýy – búkil aımaq úshin aıtýly jetistik.
– Osy bastamany qoldaǵanyńyz úshin Sizge jáne Sizdiń ujymyńyzǵa ózimniń, sondaı-aq Qazaqstan halqynyń atynan alǵys aıtamyn. Sizdiń der kezinde qolǵa alǵan ári keleshekti oılaǵan UN80 bastamańyzdy joǵary baǵalaımyn. Qazaqstan uıymdy reformalaý jolyndaǵy is-áreketterińizdi tolyq qoldaıdy. Osy rette elimizdiń Uıym qyzmetiniń negizinde jatqan mýltılateralızm, dıplomatııa jáne yntymaqtastyq qaǵıdattaryna árdaıym beıil ekenin taǵy da rastaımyn, – dedi Prezıdent.
Antonıý Gýterrısh qonaqjaılyq tanytqany úshin iltıpatyn jetkizip, Qazaqstannyń halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa jáne ornyqty damý maqsattaryn ilgeriletýge qosqan úlesine erekshe toqtaldy.
– Qazaqstan – beıbitshilik pen dıalog sımvoly, halyqtar arasyndaǵy altyn kópir ári kóptegen jaǵdaıda ádil mámileger ekenin kórsetip keledi. Buǵan osydan ondaǵan jyl buryn ıadrolyq qarýdan bas tartý týraly tarıhı sheshim negiz qalady. Bul shyn máninde búkil álem úshin ónegeli is boldy. О́rkenıetterdiń qaqtyǵysy týraly sóz qozǵalǵanda, Qazaqstan óz tájirıbesi arqyly túrli din jáne mádenıet ókilderi arasynda dıalog pen yntymaqtastyq ornatý múmkin ekenin dáleldedi. Bul Sizdiń bastamalaryńyzdan anyq baıqalady. Sizder árdaıym álemdi aýyzbirshilik pen baýyrlastyqqa úndep kelesizder, – dedi Bas hatshy.
Kezdesýde BUU-nyń Ortalyq Azııa men Aýǵanstanǵa arnalǵan ornyqty damý maqsattary jónindegi óńirlik ortalyǵy qyzmetiniń keleshegi, Birikken Ulttar Uıymyn reformalaý máselesi, halyqaralyq jáne óńirlik kún tártibi, sondaı-aq basqa da ózekti taqyryptar talqylandy.
Yntymaqtastyqtyń mańyzdy kezeńi
Sonymen qatar Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev pen BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh Almaty qalasyndaǵy BUU óńirlik ortalyǵyna baryp, Qazaqstan Úkimeti men Uıym arasynda BUU-nyń Ortalyq Azııa men Aýǵanstanǵa arnalǵan ornyqty damý maqsattary jónindegi óńirlik ortalyǵyn qurý týraly kelisimge qol qoıý rásimine qatysty.
Qasym-Jomart Toqaev eń áýeli osy aıtýly is-sharaǵa qatysqany úshin BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrıshke rızashylyǵyn bildirdi.
Prezıdent búgingi is-sharanyń Qazaqstan ǵana emes, Birikken Ulttar Uıymy úshin de eleýli sıpatqa ıe ekenin atap ótti. Bul oqıǵa dúnıejúzilik kartada óte salmaqty aktorǵa aınalyp kele jatqan Ortalyq Azııanyń mańyzy jóninde halyqaralyq qoǵamdastyqqa aıqyn belgi bergenin jetkizdi.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, qol qoıylǵan kelisim arqyly Ortalyq Azııa men Aýǵanstan úshin ornyqty damý maqsattary jónindegi óńirlik ortalyqtyń qurylýy resmı túrde bekitildi. Bul – Qazaqstan men BUU arasyndaǵy uzaqmerzimdi jáne jemisti yntymaqtastyqtyń mańyzdy kezeńi.
– Geosaıası dúrbeleńder men qaqtyǵystar beleń alyp, klımattyq ózgerister kúrdelengen jáne azyq-túlik qaýipsizdigine qater tóngen shaqta Birikken Ulttar Uıymy álemdegi qaýipsizdik pen turaqtylyqty saqtaýda basty ról atqarýǵa tıis. Qazaqstan úshin BUU halyqaralyq tártiptiń balamasyz ári basty tiregi bolyp qala beredi. Elimiz Uıymǵa kirgen sátten bastap, 33 jyl boıy halyqaralyq qoǵamdastyqtyń jaýapty, belsendi ári beıbitsúıgish múshesi ekenin jan-jaqty tanytyp keledi, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, Almaty qalasynda BUU óńirlik ortalyǵynyń ashylýy aımaqtyń strategııalyq mańyzy artyp kele jatqanyn kórsetedi.
– Búginde Ortalyq Azııa birligi bekem jáne tatý kórshilik pen ortaq progress qaǵıdattaryna beıil óńir ekenin pash etip keledi. Aımaq elderi saıası jáne áleýmettik reformalar júrgizip, ekonomıkany ártaraptandyrý boıynsha batyl sharalar qabyldap jatyr. Adam kapıtalyn damytýǵa kúsh salyp, anaǵurlym ınklıýzıvti ınstıtýttar qurýdy qolǵa aldy. Biz halyqaralyq ózekti máselelerdi sheshýge belsendi aralasatyn mámileger retinde Ortalyq Azııanyń áleýetin ashýǵa jáne jahandyq arenada konstrýktıvti ári keleshekti kózdegen kún tártibin dáıekti túrde ilgeriletýge umtylamyz. Osy oraıda Almaty qalasynda BUU óńirlik ortalyǵyn ashý ýaqtyly jáne strategııalyq turǵydan mańyzdy qadam bolyp otyr, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent Ortalyq aımaqtaǵy elder ekonomıkasynyń ornyqtylyǵy men qarqynyn kúsheıtýge, óńirlik ınnovasııany damytýǵa jáne yntymaqtastyqty tereńdetýge baǵyttalǵan úılesimdi is-qımyldar katalızatory bolady dep paıymdaıdy.
– Atalǵan Ortalyqtyń quzyreti men fýnksııalary aımaqtaǵy nemese odan tysqary jerlerdegi basqa uıymdardyń qyzmetin qaıtalamaıdy. Kerisinshe, Ortalyq aımaq halqynyń naqty suranysyna nazar aýdarýdyń arqasynda qabyldanyp jatqan sharalardy tolyqtyryp, onyń mán-mazmunyn arttyra túsedi. Aral teńizindegi ekologııalyq daǵdarys pen Kaspıı teńiziniń tartylýy sııaqty Ortalyq Azııa problemalary barshaǵa belgili. Bul túıtkilderdiń tıimdi sheshimin tabý úshin óńirlik yqpaldastyqty nyǵaıtyp, oǵan Birikken Ulttar Uıymyn belsendi túrde tartý qajet. Osy rette Qazaqstan kelesi jyldyń sáýir aıynda Astanada BUU agenttikterimen birge О́ńirlik ekologııalyq sammıt ótkizedi, – dedi Memleket basshysy.
Beıbitshilikke úndeıtin el
Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, Aýǵanstannyń beıbit ómiri men ornyqty damýy aımaqtaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etý turǵysynan aıryqsha mańyzǵa ıe.
– Qazaqstan gýmanıtarlyq kómek kórsetýge, bilim baǵdarlamalaryn júzege asyrýǵa, saýda-sattyqty jandandyrýǵa jáne azyq-túlik qaýipsizdigine qatysty bastamalar arqyly aýǵan halqyna qoldaý kórsetýdi jalǵastyrady. Eki el arasyndaǵy saýda kólemi udaıy ósip keledi. Biz Aýǵanstannyń beıbit tirshiligi men damýy qatar júrýi kerek dep sanaımyz. Adamnyń qadir-qasıeti men halyqaralyq quqyq bir-birimen tyǵyz baılanysty. Olardy qamtamasyz etýge kúsh jumyldyrmaıynsha, turaqtylyqqa qol jetkizý múmkin emes, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy Qazaqstan Ornyqty damý maqsattaryn óziniń ulttyq strategııasynyń basymdyqtary retinde qarastyratynyn aıtty.
– Jetistikterimiz kóp. Alaıda biz ekonomıkalyq damýdy jedeldetýge jáne azamattarymyzdyń quqyqtyq qajettilikterin óteýge qatysty josparlarymyzdy qalaıda iske asyrýymyz kerek. Maqsatymyz – jan-jaqty ekonomıkalyq reforma júrgizý, zań men tártip ústemdigine negizdelgen qoǵam qurý isinde Qazaqstannyń aımaqtaǵy jetekshi rólin saqtap qalý. Biz adamnyń negizgi quqyqtaryn qamtamasyz etetin, joǵary ekologııalyq standarttardy saqtaıtyn Ádiletti memleket qurǵymyz keledi. Sıfrlandyrý men jasandy ıntellektini odan ári damytýǵa basa mán beremiz. Sondaı-aq Qazaqstandy halyqaralyq júk tasymaly boıynsha eýrazııalyq habqa aınaldyrý úshin ártaraptandyrylǵan kólik ınfraqurylymyn qalyptastyrýǵa kúsh salamyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent ortaq ıgilikke qol jetkizý úshin úkimetti, azamattyq qoǵamdy jáne jeke sektordy birlese jumys isteýge shaqyrdy. Tek sonyń arqasynda Ortalyq Azııa shyn máninde turaqtylyqtyń, múmkindikter men ornyqty ósimniń mekeni retinde damı alady.
Memleket basshysy sózin qorytyndylaı kele, osyndaı qıly kezeńde joǵary dıplomatııa men kóshbasshylyq úlgisin kórsetip kele jatqan BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrıshke alǵys aıtty. Prezıdent elimizdiń Uıym Bas hatshysynyń bastamalaryna aldaǵy ýaqytta da qoldaý bildiretinin jetkizdi.
Antonıý Gýterrısh barlyq qatysýshyǵa yqylas tanytyp, atalǵan Ortalyqty ashý arqyly Ornyqty damý maqsattaryna qol jetkizý jolynda óńir úshin jańa kezeńniń bastalǵanyn aıtty.
– Bul ortaq basymdyqtar men birlesken sheshimderge negizdelgen Ortalyq Azııadaǵy yntymaqtastyqtyń jańa dáýirin bildiredi. Atalǵan Ortalyq aımaq kóshbasshylary arasyndaǵy berik baılanystardyń jan-jaqty ekonomıkalyq ıntegrasııaǵa qalaı ulasatynyn kórsetetindeı áleýetke ıe. Men Prezıdent Toqaevtyń sarabdal saıasaty men kóshbasshylyǵyn joǵary baǵalaımyn. Onyń bastamalary álemdik tártipte róli artyp kele jatqan Ortalyq Azııanyń jańa kelbetin qalyptastyrýǵa yqpal etýde, – dedi Bas hatshy.
Sondaı-aq Antonıý Gýterrısh Túrikmenstanda ótetin teńizge shyǵar joly joq damýshy elderge arnalǵan BUU-nyń úshinshi konferensııasy qarsańynda Almatyǵa kelgenine qýanyshty ekenin jetkizdi.
– Ortalyq osyndaı memleketter úshin is-qımyl baǵdarlamasyn júzege asyrýda jańashyl tásil usyna alady. Búginde Qazaqstan teńizge shyǵa almaıtyn el sanatyna jatpaıdy. Biz muny senimdi túrde aıta alamyz. Avtokólik jáne temirjol dálizderi, talshyqty-optıkalyq jelileri arqasynda Qazaqstan jahandyq saýda júıesiniń, álemdik logıstıkanyń, kólik jáne telekommýnıkasııanyń ortalyǵyna aınaldy. Sizderdiń elderińiz shyn máninde Shyǵys pen Batys, Soltústik pen Ońtústik arasyndaǵy kópir bolyp otyr, – dedi Antonıý Gýterrısh.
Bas hatshy sóziniń sońynda Qazaqstannyń ishki saıası baǵdary men syrtqy saıasatyna joǵary baǵa berdi.
– Qazaqstanǵa shyn júrekten tántimin. Men úshin Qazaqstan –danalyqtyń sımvoly, halyqtar arasyna dáneker bolyp, beıbitshilikke úndeıtin el. Bul – túrli etnos pen din ókilderi bas qosyp, ortaq keleshekke aparatyn joldy birge izdeıtin meken. Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdan bas tartqanyn eshqashan umytpaımyn. Osy sheshimniń nátıjesinde Sizderdiń elderińiz beıbitshilik pen qarýsyzdanýdyń sımvolyna aınaldy. Búginde bul óte ózekti. Elimiz árdaıym parasattylyq tanytqan ári sol bıiginde qalady. О́kinishke qaraı qazirgi álemge osyndaı baıypty ustanym jetpeı tur, – dedi Antonıý Gýterrısh.