JULDYZDAR ShERÝI

Elordada ekshn-fılmderdiń I halyqaralyq festıvali ótti. Reseılik “Bazelevs” kınokompanııasynyń ne­gizin qalaýshy ári oǵan búginde jetekshilik etetin jerle­si­miz, tanymal kınorejısser Tımýr Bekmambetov pen amerıkalyq prodıýser Maık Sımpsonnyń astanaǵa alǵash taban tiregen kezinde týyndaǵan ıdeıany Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov júzege asyrýǵa kómektesti Kınematografııa tarıhynda birinshi ret ótkizilip otyrǵan­dyq­tan, juldyzdar sherýine as­tana­­lyqtar aıryqsha daıyndyq jasa­ǵany “Qazaqstan” ortalyq kon­sert zaly­nyń ásem bezendirilýi­nen ańǵary­lady. Kire beristegi masaty kilem­men bettegen qadam­darǵa jurt naza­ry tigýli. Áne, jalǵyz bir ózi-aq qa­sarysqan dush­panyn jaıpap jibe­rer­deı, qaba­ǵynan qar ush­qyndaǵan Gollı­výd­tyń atyshý­ly akterleriniń biri de biregeıi Dolf Lýndgrenniń qara­sy ózge­lerden oq boıy alǵa oza tús­ken. Onyń ómirlik tań­daýyn­daǵy asýlar munan da asqaq kóri­ner edi. Adamnyń boıyna úıip-tógip osyn­shama qabilet, qa­sıetti bere salady eken-aý. Shved topy­ra­ǵyna jurttyń erekshe súıispen­shilik sezimin oıatýǵa se­bep­shi Lýndgren ataǵy jeti til bilýi­men, fı­zık, hımık, ǵylym ma­gıstri bolýy­men álemge keń taraǵan. Kokýsınkaı karatesi boıyn­sha qara beldikti, Avstralııa, Eýropa chem­pıony. Bu­ǵan qosa ol – re­jıs­ser, prodıý­ser, ssenarıst syn­dy birneshe kásipti jete meń­gergen kınoóneriniń jaryq juldyzdary arasynan jasyndaı jarqyrap kóringen erekshe tulǵa. Elordadaǵy halyq­aralyq ekshn-fılmder festıvali­ne Gollıvýd juldyzy ózi túsirgen ári basty rólde oınaıtyn “Opas­naıa gast­rol” fılmin alyp keldi. Oqıǵa­synda dúnıe júzin dúr silkin­dirgen terro­rızm zardaby baıanda­lady. Amerıka pop-juldy­zynyń Más­keý­de kon­serti ótip jatady. Kórer­mender ara­synda Reseıdiń prezı­denti oty­ra­dy. Ar jaǵy,  árıne, bel­­gili saryn. Adam­zat bala­syna or­taq qasiret – ter­ro­rızm beıbit ómir súrip jat­qan jurttyń ómirine qanshalyq qaýip tóndire­tinin rejısser kór­kem beı­ne­ler arqyly qyzyqtyra órbitedi. Munan basqa aldyn ala kelisilgen baǵdarlama barysynda baıqaýdan tys AQSh, Eýropa, Azııa, TMD-ǵa múshe elder­diń jıyr­­madaı tolyq­metrajdy fılmi kórermen­men kózaıym bolmaq. Festıvaldik fılmder­diń deni bıyl túsirilgen tyń týyn­dylar bolǵandyqtan, ásirese, amerıkalyq fılm­derdiń alatyn úles salmaǵy ba­sym sezilýde. Bas­ty ról­der­de Djekı Chan, Nıko­las Keıdj, Mo­nıka Belýchchı, Brıýs Ýıllıs, Sıl­vestr Stallone, Djet Lı, Dolf Lýndgren, Erık Roberts oı­­naıtyn Amerı­ka­nyń “Karate-kıd”, “Ýche­nık cha­ro­deıa”, “Parochka polı­seı­­skıh”, “Neýder­jımye” sııaq­ty bıyl túsi­rilgen fılmderi alǵash ret qazaq ekra­ny­nan kópshilik­ke jol tartpaq. Tımýr jer­­lesi­mizdiń Reseı kıno­syna qyz­met etip júrse de álem­niń eń úzdik týyndy­laryn elor­daǵa shoǵyrlan­dyryp, kele­shekte qazaq kınosy­nyń dań­qyn álemge pash etýdegi osyndaı qadam­­daryna qa­laı rıza bolmassyz. Mártebeli qonaqtar­dyń ara­synan tek belgili re­jısserler men akterler, prodıý­serler tóbe kór­setip qoımaı, boks­tan álem chem­pıony Maık Taıson syndy sport sheberleriniń de kózge ottaı ba­sylýy qala kúni qurmetine ákim­diktiń jurtshylyqqa barynsha qyzyqty sharalar uıymdastyryp jatqanynan habar bergendeı. Qa­zaq­stan týraly, onyń búgingi gúldeı jaınap qulpyra túsken elordasy haqynda syr shertetin týyndy­lardy ár jyly úzbeı nasıhattap otyrýdy basty mindet sanaıtyn festıval osy joldaǵy alǵashqy qadamyn jasap úlgerdi. Buryn tek syrttaı atyna qanyq Gollıvýd akteri Hıları Sýongti, belgili prodıýser Harvı Vaınsh­teındi, trıýkterdi qoıýshy Iýen Vý Pındi qurmetpen qarsy alǵan qaýym kóńili asa kó­terińki. Olar­dan basqa Reseı kıno­synyń ataq­ty akterleri Dmıtrıı Pevsov, Andreı Panın, Olesıa Sýdzılov­skaıa jurt yqyla­syn júrek­pen sezinip, asa tolqýly. Festıval alǵash ret qolǵa alynyp otyrǵan­dyqtan, basqa baıqaýlar sııaqty oǵan jan-jaqtan synshy­lardy shaqyrýdy uıymdastyrýshy­lar keıinge shegergen eken. Ol da bir jaǵynan durys shyǵar. О́ıtkeni, merekelik kóńil kúımen qaýyshqan qonaqtardy az ýaqytta synap-mineý, bireýdi ozdyryp, al bireýdiń dele­besin qozdyryp jatqan jaras­pas ta. Astananyń úlken ekran­daryndaǵy ekshn janryn­daǵy jańa týyndylar kórsetilimi Harvı Vaınshteınniń “Shanhaı” fılmi­nen bastaldy. Fılmniń ssena­rııin ırandyq jaz­sa, túsir­gen – shvedtiń rejıs­seri, prodıýseri – ame­­­­rı­kalyq. Ta­rı­hı drama janryn­­daǵy “Shanhaı” fılmi­niń oqıǵasy boıynsha amerıkalyq (Djon Kıýsak) Shan­haıdaǵy ás­kerı oqıǵalarǵa kýá bolady. Bom­­bylaý kezinde dosy qaza taba­dy. Osy ólimniń kimderdiń qoly­men jasalǵanyn tabý úshin ol ózdi­ginen astyrtyn izdestirý jumys­taryn júrgizedi. Barlaý qyzmeti­niń ofıserimen (Ken Vatanabe), jer­gilikti gangster­men (Choý Iýn-Fat) jáne onyń jary Annamen (Gýn Lı) jolyǵyp, oǵan ǵashyq­tyq sy­ryn aqtarady. Alaıda bir­jola sezim­niń jolynda ketpeı, ózin sergeldeńge salyp qoıǵan dosy­nyń ólimi týra­ly ashy qasiretti oıynan shyǵar­maıdy. Barlyq oqıǵa osy Shan­haı­dyń ishinde órbıdi. Shanhaı­dyń HIH ǵasyr­daǵy tylsymy kıno ózegine tu­shym­dy tustar qosady. Aspanasty eliniń adamdarynyń ózi bul qala­ny ózi­mizdiki deýge asa qush­tarlyq tany­ta qoımaıdy. Sebe­bi, onyń negizin ár jaqtan kel­­gen shetel­dikter qalaǵan degen sózdiń jany bar. Biraq ta shahar kelbetine mun­da birde-bir adam shek keltir­meıdi. Ol –  kınematografıster naza­ryn ózine únemi aýdarýmen kele jat­qan qala. Kıno tarıhyna úńilsek, Shanhaı týraly buǵan deıin qan­shama úzdik týyndylar jaryq kórgenine kózimiz jete tú­se­di. Robert Florıdiń 1937 jy­ly túsirgen “Shanhaıdyń qyzy ” fılminen bastap, Po-Shı Loeng­tiń 1941 jylǵy “Qatygez Shan­haı”, rejısser Orson Ýelstiń 1947 jyl­ǵy “Shanhaıdan shyqqan arý”, Po-Shı Leongtiń 1992 jyl­ǵy “Shan­haı. Jıyrmasynshy jyl­dar”, Djon D. Lemondtyń “Shan­haı Lılı” sııaqty taǵy da basqa tolyp jatqan kar­tınalaryn túgel tizý múm­­­­kin de emes. Osy ataý­ǵa 1996 jyly Qazaq­stan tara­pynan re­jı­s­ser ári sse­na­rııst Alek­sandr Baranovtyń “Shan­­haı” fılmi kelip qosylǵany belgili. Biraq bul ol Shanhaı týraly emes, Almatynyń ma­ńyn­­daǵy aýylǵa qatysty edi. Festıval qar­sa­ńyn­­da jýrna­lısterge bergen suhbatynda Tı­mýr Bek­mambetov kı­no tarıhyn­da tuńǵysh ret ótip otyr­ǵan shara­nyń maqsat-múddesin aıqyn aıtyp berdi. “Qazaq­stan­ǵa mun­daı festı­val aýadaı qajet dep oı­laı­myn”, – dedi “Noch­­noı dozor” blok­bas­­teriniń, “Osobo opa­sen” fan­tas­­­tı­kalyq shym-shy­tyryq fılmi men jaqynda kógildir ekrannan kóp­shilikke taraǵan “Iro­nııa sýd­by...” fılmi­niń jal­ǵa­synyń av­tory baspasóz máslı­hatynda.  Kún­nen kúnge qaryshtap damyp kele jatqan jańa astanaǵa búkil álem­niń nazary tigilýi kerek. Ázir­ge, árıne, ony kóp adam­dar jete bile ber­­meıdi. Sondyqtan álemniń áıgi­li akterleri men óner adam­dary Astana týraly jetkilikti maǵ­lumat alýy úshin osyndaı aý­qym­­dy shara­ny qolǵa alýǵa týra keldi. Onyń sózine qaraǵanda, mundaı oı osy­dan jarty jyl buryn mazala­ǵan eken. Endi, mine, qala ákimdigi qol­daýymen sol jobanyń júzege asqa­ny qala kúni qar­sańynda jurt­shylyqqa tarıhı oqıǵalar syılap otyr. Maık Taı­son, Dolf Lýndgren­niń al­ǵash­qylardyń biri bolyp elordaǵa ushyp kelgeni el astanasynyń mereıin sol oqıǵa­larmen-aq edáýir ósirip tastaǵany anyq. Álemniń eń aıtýly, azýly kınematografısteri at basyn tirep jatqan jerdi kim-kimniń de jaqyn­nan bile túskisi keletini sózsiz. Ende­she, kınofes­tıval mindeti minsiz atqarylyp jatyr deýge negiz bar. Bıyl alda­ǵy ýaqytta qolǵa alyna­tyn jańa fılmderdiń ıdeıalary men sse­­narııleri ortaǵa salynbaq. Kelesi jylǵy premera­lar sara­lan­baq, jeti joba suryp­tal­maq. Tórt kún qatarynan tóri­mizde – kıno, tóbe­mizde – álemdik shyńdy baǵyn­dyrǵan juldyzdar. Qarashash TOQSANBAI.