Byltyr Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes, Úkimet qaýlysymen «Taza Qazaqstan» ekologııalyq mádenıetin damytýdyń 2024–2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy bekitilgen edi. Onyń basym baǵyty ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrýǵa, taqyryp aıasynda jastarǵa bilim berýge, aqparattandyrýǵa negizdelgen.
Osy oraıda ótken jyldan beri el kóleminde kóptegen is-shara qolǵa alynyp, atalǵan aksııa shyn máninde jalpyulttyq sıpatqa ıe boldy. Ekologııalyq mádenıetti damytý tujyrymdamasynda birneshe jyldyq joba-jospar bekitilgen soń kútetin nátıjeler de aýqymdy. Mysaly, 2029 jylǵa qaraı kommýnaldyq qaldyqtardy qaıta óńdeý isin 25%-dan 38%-ǵa deıin arttyrý kózdelgen. Ekologııalyq tárbıeni nyǵaıtý is-sharalaryna tartylǵan oqýshylar úlesin 15%-dan 40%-ǵa deıin ulǵaıtý josparlanǵan. Sol sekildi azamattardyń ekologııalyq ómir sapasyna qanaǵattaný deńgeıin 55,8%-dan 64,7%-ǵa deıin joǵarylatý maqsaty tur. Osy aralyqta qoǵamdyq oryndarda kommýnaldyq qaldyqtardy bólek jınaıtyn jáshikter ornatýǵa basymdyq beriledi. Osylaısha, ekologııalyq qaýipsiz tájirıbelerdi engizip, qorshaǵan ortany lastaýǵa «nóldik tózimdilik» mádenıetin qalyptastyrý kózdelgen. Tujyrymdama sheńberinde byltyr jáne bıyl uıymdastyrylǵan ekologııalyq is-sharalardyń sany myńnan asty. Demek Memleket basshysy aıtqandaı, tazalyqqa shaqyrǵan úndeý ýaqytsha naýqan deńgeıinde qalyp qoıǵan joq, kópshilikten keńinen qoldaý tapty.
«О́zderińiz biletindeı, tujyrymdamany iske asyrý jóninde jospar bekitildi. Oǵan kógaldandyrý, abattandyrý, ekovolonterlik, ekologııalyq konkýrstar ótkizý, halyqtyń ekologııalyq bilimi men mádenıetin arttyrýǵa septesetin is-sharalar jıyntyǵy kiredi. Jergilikti atqarýshy organdar tujyrymdamany iske asyrý boıynsha óńirlik is-qımyl josparlaryn qabyldady. «Taza Qazaqstan» ekologııalyq bastamasy iske asqan kezeńnen bastap el aýmaǵynda 1 117 ekologııalyq aksııa ótti. «Taza mamandyq – taza óńir», «Qasıetti meken», «Taza ólke», «Móldir bulaq» syndy is-sharalarǵa 10 mln 400 myńnan astam adam qatysty. Onyń 586 myńy – eriktiler. Osy aralyqta 1 mln 600 myń tonnadan astam qaldyq jınalyp, 859,6 myń gektar aýmaq tazartyldy. Bastama aıasynda jyl saıyn 3 mln aǵash otyrǵyzý josparlanǵan», deıdi Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Ekologııalyq mádenıet jáne saıasat departamentiniń dırektory Dáýlet Esmaǵambetov.
«Taza Qazaqstan» tujyrymdamasynyń negizgi baǵyttarynyń biri – qaldyqtardy joıý, retteý, qaıta óńdeýmen baılanysty. Naqty derekterge úńilsek, elimizde jyl saıyn 4,5 mln tonnadan astam kommýnaldyq qaldyq jınalady eken. Turmystyq qaldyqtardy qaıta óńdeý deńgeıi byltyr 25,8%-dy quraǵan. Bul baǵyttaǵy jumystardy ilgeriletý úshin ınfraqurylymdy damytýǵa basymdyq berilip otyr. Búginde qatty turmystyq qaldyqtar salasy boıynsha 67 joba maquldanyp, oǵan 346,6 mlrd teńge qarastyrylǵan. Elimizdegi barlyq derlik qalada qazir ekobokstar men fandomattar kóptep ornatylyp jatyr. Olar qaıta óńdelgen zattar úshin bonýstar tóleıdi. Mysaly, jeke bıznestiń bastamasymen Astana, Almaty, Aqtóbe men О́skemende plastık pen alıýmınıı jınaýǵa arnalǵan júzdegen fandomat ornatylady. Budan ózge, tamyzdyń sońyna deıin Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń qanatqaqty jobasy aıasynda Astana men Jezqazǵannyń 129 mektebinde qoqysty bólek jınaýǵa arnalǵan 1000-nan astam ekoboks qoıylady. Esesine, polıgondarǵa tonnalap jiberiletin qaldyq kólemi birshama azaıýy kerek.
«Zańsyz polıgondardy joıý máselesi memlekettik ekologııalyq saıasattyń ózekti mindetteriniń biri bolyp qala beredi. Keıingi jyldary zańsyz polıgondardyń azaıǵanyn baıqap otyrmyz. Eger 2020 jyly joıý deńgeıi 66% ǵana bolatyn 8884 polıgon anyqtalsa, 2024 jyly olardyń sany 4 886-ǵa deıin azaıyp, onyń 93% joıyldy. Bıyl ǵaryshtyq monıtorıng derekteri boıynsha 2 707 polıgon tirkeldi. Bul ótken jyldarmen salystyrǵanda aıtarlyqtaı az, degenmen búgin sol anyqtalǵan polıgondardyń 672 nysany nemese 24% ǵana joıyldy. Ásirese Abaı, Jetisý, Aqmola, Aqtóbe, Shyǵys Qazaqstan, Jambyl, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan oblystarynda jáne Shymkent qalasynda polıgondardy joıý baıaý júrip jatqany baıqaldy. Al jaqsy nátıje kórsetkenderdiń qatarynda Almaty – 100% (53 polıgon), Qyzylorda – 99% (112), Pavlodar – 97% (165), Qostanaı oblystary 89% (67) tur. Qaldyqtardy basqarý salasyndaǵy ekologııalyq talaptardy buzǵany úshin onyń ishinde zańsyz polıgondardy joıý boıynsha jetkiliksiz jumys úshin 87 laýazymdy tulǵa, onyń ishinde 10-nan astam aýdan jáne qala ákiminiń orynbasarlary jalpy somasy 12,4 mln teńge ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy», deıdi Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıtetiniń tóraǵasy Erbolat Qojyqov is júzinde qolǵa alynǵan jumystyń retin baıandap.
«Taza Qazaqstan» jobasy aıasynda kógaldandyrý jumysyna da kóp kóńil bólindi. Máselen, memlekettik orman qory aýmaǵynda 1 mlrd 369 mln kóshet, onyń ishinde Aral teńiziniń qurǵaǵan tabanyna sekseýil kóshetteriniń 48,7 mln danasy egilgen. О́tken jyldyń sońynda Qazaly qalasyndaǵy 33 gektar alańda qýaty jylyna 3 mln kóshet bolatyn orman sharýashylyǵynyń qurylysy aıaqtaldy. Onda agrotehnıkalyq talaptar eskerile kele, 10 gektar alańǵa sekseýil tuqymy egilgen.
Búginde qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtý úshin Telegram-da @TazaQazBot chat-boty jumys istep tur. Osy arqyly turǵyndar qoqys úıindileriniń paıda bolý faktileri týraly tikeleı habarlap, fotosýretti de qosyp tirkeı alady. Jyl basynan beri portalǵa osyndaı 17 myńǵa jýyq ótinish túsip, onyń 15 myńnan astamy oryndalǵan. О́tinishterdiń basym bóligi aýmaqtardy tazalaý, kóshelerdi abattandyrý jáne turmystyq qaldyqtardy shyǵarý máselesine qatysty bolyp otyr. Demek, Telegram – chat-bot polıgondardy anyqtap, joıýǵa járdemdesetin jáne bul iste jergilikti atqarýshy organdardyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etetin taptyrmas qural boldy. Bastysy, osy arqyly jurtshylyq ekologııalyq máselelerge, tabıǵatty aıalaýǵa beıjaı qaramaıtynyn baıqatty. Shyntýaıtynda, ekologııalyq aksııa aıasynda qabyldaǵan is-sharalar tabıǵatty taza ustaýǵa ǵana emes, ekologııalyq jalpy mádenıetti ózgertýge áser etedi. Byltyr tujyrymdamaǵa sáıkes ótken aksııalarǵa árbir úshinshi otandasymyz qatyssa, bıylǵy kórsetkish budan da joǵary bolady degen úmit bar. Bul jetistikti biz halyqtyń týǵan ólkege degen janashyrlyǵynan, súıispenshiliginen dep túsindik.