Qazir sharýalar oıdyń da, qyrdyń da shóbin oryp júr. Tipti shóp qoryn jyldaǵy mejege jetkize almaǵan fermerler malynyń jartysyn satyp jibergen.
«Keıingi jyldary sharýalarǵa tabıǵattyń qabaǵyna qarap jumys jasaý qıyndap barady. Aýa raıy burynǵydan qatty ózgerdi, ashyq turǵan kún kúrt qubylyp shyǵa keledi. Qazir de tamyz aıy ádettegiden jańbyrly bolyp, pisip turǵan egindi oryp alýǵa qolbaılaý bolyp tur. Bizdiń sharýashylyq jylda shóptiń basym bóligin sol jaıylmaly shabyndyqtardan daıyndaıdy. Bıyl sý túspegendikten ol jerlerge shóp shyqqan joq. Bıyl kólder men shaǵyn kólshimekterdiń, toǵandardyń etegine shyqqan shópti aınaldyra shaýyp alýǵa týra keldi», deıdi Nura aýdanyndaǵy «Otqanjar» sharýa qojalyǵynyń negizin qalaýshy Qanat Otarbaev.
Onyń aıtýynsha, jer mal ustaǵannan tozbaıdy, kerisinshe bos jatqannan tozady.
«Qoı jaryqtyq ǵasyrlar boıy osy saıyn dalany tuıaǵymen qopsytyp, qumalaǵymen baıytyp, turaqty ekojúıeni qalyptastyrýǵa úles qosyp kele jatqan túlik. Qoı ósirý – el keleshegi. Aınalyp kelgende, qoı baǵýdan áli de qashpaımyz», deıdi Q.Otarbaev.
Qýańshylyq Aqtoǵaı aýdanynyń sharýa ıelerin de qos búıirden qysyp otyr. «Janqutty» sharýa qojalyǵynyń basshysy Azamat Ordabaevtyń jeke menshiginde 4 myń gektarǵa jýyq jer bar. О́kinishke qaraı, eki-úsh jyl boldy, bir fermerdiń jerin birlesip shaýyp otyr. Shópti teń bóledi. Shabyndyǵy sharýa qojalyǵynan 45 shaqyrym jerde.
«Amal joq, osy kásipti tańdaǵan soń, qıyndyǵyna shydaımyz. О́zimniń irgemde jetkilikti jer bar. Biraq qý taqyr. Bıyl jyldaǵydan erekshe. Sol sebepti, Qyzylaraı aýylyna baryp, shaýyp jatyrmyn. Alys. Onyń shyǵyny da, beıneti de bar. Sonda da bıylǵy qysta jylqy qolǵa qarap qala ma degen qaýip bar. Bir ǵana amal, malymdy satyp jatyrmyn», deıdi sharýashylyq jetekshisi.
Shóbi qunarly ósken sharýalar 200–250 kılolyq rýlondy 13–15 myń teńgege ótkizip jatyr. Shet aýdanynda ázirge 10 myń teńge. Bir poıyz shópti 250–300 myń teńgege satyp jatyr. Bir aıta ketetini, shóp saýdasy byltyrǵydaı qyzý emes. Ázirge baıaý kórinedi. Shópshiler tapsyrys kóp deıdi, biraq dala shóbiniń jutańdyǵyna baılanysty aldyn ala aqshasyn alyp jatqan joq.
«Jerdi azdyrmaı, tıimdi paıdalaný, mal sanyn retke keltirý úshin bıliktiń de, sharýanyń da jaýapkershiligin kóterip, mindetterin bekitý maqsatynda jeke qosalqy sharýashylyq týraly zańdy shuǵyl qabyldaý kerek. Áıtpese, taıaý jyldary qazirgi aýyl mańy jerleriniń qý taqyrǵa aınalýy úlken apatqa ákelip soǵady», deıdi aýyl sharýashylyǵy salasynyń sarapshysy Nıqanbaı Omarhanov.
«Mal azyǵy tapshylyǵy – kenetten kelgen náýbet emes, bul biraz jyldan bergi másele. Mal basynyń esepsiz kóbeıýi, tórt túlik mal ustaýdaǵy tepe-teńdiktiń joǵalýy, uıymdasqan mal baǵymynyń joqtyǵy, jerdi rasıonaldy paıdalaný tetiginiń joıylýy, sonyń saldarynan tabıǵı shóptiń azaıýy, jer degradasııasynyń ulǵaıýy, eń bastysy oblysymyzdaǵy 300 myń gektardan astam kópjyldyq ekpe shópter alqabynyń tozyp, ónim bermeýi sııaqty tizbekti máseleler búginde mal azyǵy tapshylyǵyna jetkizdi. 2023–2025 jyldarǵa boljanǵan jáne klımattyń ózgerýimen dál kelgen qurǵaqshylyq jaǵdaıdy odan saıyn ýshyqtyra tústi. Buryn bir jarym-eki jyldyq mal azyǵy qoryn jınaýǵa basymdyq beriletin. Ol kezderde sýarmaly jerler arqyly pishendeme sııaqty qunarly mal azyqtary daıyndalsa, saban men jemdik daqyldy aralastyryp kormosehtar arqyly pisirip malǵa beretin. Jyl on eki aı tamaǵy toq mal da ónimdi kóp beretin, aýrýdan aman bolatyn. Qazir maldyń da tuqymy azyp ketti, ónim ótkizý de qıyndap ketti. Azyq bolmaǵan soń el de maldy jappaı satyp jatyr», deıdi agrosarapshy.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Syrym Boshpanovtyń aıtýynsha, jemshóp daıyndaý máselelerin jedel sheshý úshin aýdan ákimderiniń orynbasary tóraǵalyǵymen óńirlik jumys toptary qurylǵan.
«Jumys toptary shóp shabýdy uıymdastyrý úshin memlekettik jáne orman qorynyń jerlerin bólý boıynsha jumys júrgizip jatyr. Aýdan ákimdikterimen shópti shet óńirlerge satýǵa shekteý qoıý, baǵasyn shekten tys kótermeý boıynsha jumystar uıymdastyryldy. Sonymen birge, jeke sharýalarǵa shóp shabý úshin oblystyń 3 orman sharýashylyǵynyń jalpy aýdany 21 myń gektar memlekettik orman qorynan, onyń ishinde 2 myń gektar shabyndyq, 20 myń gektar jaıylymdy jalǵa alý múmkindigi qarastyrylǵan», deıdi.
Mundaı sharalar bir qystyń ǵana sharýasyn shesher. Fermerler osylaı deıdi. Qysqasy, shabyndyq pen jaıylymǵa Úkimettiń jany ashyp, keshendi sharalar qolǵa alynýǵa tıis.
Qaraǵandy oblysy