Eýroodaq talaptaryna jaýap beretin qaıta óńdeý kesheni bolyp tabylady
Bul – Taıynsha aýdanyndaǵy ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda paıdalanýǵa berilgen ekinshi joba. Munyń aldynda “Tıolaın” JShS tıtan-sırkonıı ken ornyn ıgerý jónindegi jobany iske qosyp, jylyna 40 myń tonna tekshe metr qum óńdeıtin sheteldik qural-jabdyqtar ornatqan bolatyn. 5 mıllıon dollarǵa jýyq qarjy jumsalyp, 157 adam jumyspen qamtamasyz etilgen-di. Al, Eýroodaq standarty boıynsha salynǵan kásiporyn et kombınaty dep atalǵanymen, jumysy óte aýqymdy ári san-salaly. Munda mal men qusty ónerkásiptik bordaqylaý, onyń ónimderin óńdeýge deıingi operasııalar bir mezette atqarylady. Kúnine 120 bas iri qara maly nemese 4000 bas shoshqa soıylatynyn eskersek, qýattylyǵynyń qanshalyqty zor ekenin shamalaı berýge bolady. Seriktestiktiń qus fabrıkasy jáne 50 myń basqa arnalǵan shoshqa fermasy bar. Múıizdi iri qara malyn satyp alý maqsatymen kórshiles aýdan sharýashylyqtarymen, jekelegen adamdarmen kelisim-shart jasalǵan.
Et kombınatynyń ashylý saltanatyna oblys ákimi Serik Bilálov, “Basko” JShS bas dırektory Aleksandr Sýtıagınskıı qatysyp, is barysymen tanysty. Mal soıylatyn arnaıy sehta, salqyndatý kamerasynda, et óńdeıtin orynda boldy. Sheteldik tehnologııaǵa negizdelgendikten, jumys úderisterinde esh irkilis joq. Tez ári ońaı atqarylady. Eń bastysy, soıylǵan maldyń eti sapasyn esh joǵaltpaıdy. Polıetılen qaptarǵa salynyp, ile syıymdylyǵy bir myń tonnalyq salqyndatqysh kameralarǵa jóneltiledi. Túrli farshtar ázirleıtin, kolbasa jasaıtyn sehtar da zaman talabyna saı jabdyqtalǵan.
– Elbasy N.Nazarbaev 2014 jylǵa taman azyq-túlik taýarlary ishki rynogynyń 80 paıyzdan astamyn otandyq taǵam ónimderi quraýy mindetin halyqqa arnaǵan Joldaýynda aıryqsha atap kórsetken bolatyn. Bizde bul úshin múmkindikter jetkilikti. Sońǵy jyldary oblysta mal sharýashylyǵy salasy jaqsy órkendep keledi. Jeke adamdardyń da mal ósirýge degen ynta-yqylasy artty. Endigi maqsat – ındýstrııalyq damýǵa keń jol ashý. Munyń ózi eńbek ónimdiligin arttyryp, eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge úlken ekpin bereri sózsiz. Búgin sonyń aıshyqty kórinisine kýá bolyp otyrsyzdar. Bul joba arqyly 320 adam turaqty eńbekke tartylatyn bolady. Kelesi jyly “Nurly kósh” baǵdarlamasyn osy aýdanda bastaıtyn bolamyz. Sonda atamekenge kelgen aǵaıyndarymyz da jumyssyz qalmaıdy, – dedi aımaq basshysy ujym múshelerine arnaý sózinde. Seriktestik jetekshisi aldaǵy ýaqytta 210 myń tonnalyq quramajem zaýytynyń, 840 myń mekıenge arnalǵan qus fabrıkasynyń boı kóteretinin jetkizdi.
Kásiporyn jylyna 9 myń tonnaǵa deıin et óndirip, et ónimderiniń 200 túrin shyǵarýdy mejelep otyr.
О́mir ESQALI, “Egemen Qazaqstan”.
Soltústik Qazaqstan oblysy, Taıynsha aýdany.
* * *
BIZ TEK QANA ShYNDYQTY AITAMYZ
Elimizde múmkindigi shekteýli jandarǵa jan-jaqty jaǵdaı jasalyp keledi. Olardy erteńgi kúnge úmittendirip, qoǵamnan óz oryndaryn tabýǵa múmkindik týǵyzýda arnaıy mektepterdiń atqarar jumysy aıtarlyqtaı. Solardyń biri – elordadaǵy múmkindigi shekteýli balalarǵa arnalǵan ortalyq, ol “Programma B” degen oqý-ádistemelik quralymen 4 tıptik baǵytta jumys atqarady.
Olar, birinshiden, turmystyq baǵyt: ózin-ózi kútý, kıiný, tamaq ishý tárbıeshilerdiń kómegimen júzege asady. Ekinshiden, pedagogıkalyq baǵyt: bul jerde eń bastysy – logıkany damytý, sóıleý tehnıkasyn jáne bastapqy bilim berýdi arnaıy muǵalimder úıretedi. Sabaq kesteleri 3-4 saǵattan aspaı, balalardyń ıntellektýaldyq, grammatıkalyq jaǵynan jetilýlerine kómektesedi. Úshinshi baǵyt: tikeleı medısınamen baılanysty. Múmkindigi shekteýli balalardyń densaýlyǵyn baqylaý jáne der kezinde alǵashqy kómek berý medısına qyzmetkerleriniń qaraýymen atqarylady. Osyǵan arnaıy kabınetter jabdyqtalyp, art-terapııa, lıkateka, sensorlyq kabınetter, Montessorı satyp alynǵan. Sondaı-aq, tájirıbe retinde balalardy kópshilik aldyna shyǵaryp, basqa júıke aýrýymen aýyrmaıtyn balalardan kem emes ekendigin kórsetý. Bul úderister ortalyq saıabaq jáne Astananyń oıyn-saýyq mekemelerine aparyp, qydyrtý arqyly júzege asyrylady. Sońǵy tórtinshi baǵyt: qarjylandyrýmen jumys isteý. Bul degenimiz – demeýshilik kómek jáne memleket bólgen aqshalardyń durys jumsalýyn baqylaý.
Árıne, qarjy jaǵyna kelgende tek aqshamen emes, qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etý jumystary da asa mańyzdy. Jalpy alǵanda, 3-ten 18 jasqa deıingi aralyqta múmkindigi shekteýli 180 bala bar. Onyń 64-i kúndizgi bólimde bolsa, qalǵan kópshiligi stasıonarlyq topta qaralady. Arnaıy kútimmen baqylanatyn 28 bala Daýn sındromymen aýyratyn bolsa, stasıonarlyq bólimdegi 32 bala júre almaıdy.
Ortalyqta jumys isteıtinderdiń teń jartysyn psıhologtar, defektologtar, logopedter, muǵalimder men tárbıeshiler qurasa, qalǵandary tehnıkalyq jáne sanıtarlyq baǵyttaǵylar bolyp tabylady. Ortalyqtyń dırektory Serik Bópejanov atqarylatyn jumys qansha qıyn bolsa da, balalardyń bir kúlkisi myń ret aıtylǵan rahmetpen teń, deıdi. О́ıtkeni, bul balalar eshqashan eshkimge jamandyq oılamaıdy jáne aldamaıdy da.
Shyńǵys MYRZAHMET, Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdenti.