Qazaqstan – Qytaı: О́zara saýda kólemin ulǵaıtý – basym baǵyt

Qytaı Qazaqstan ekonomıkasyna 27 mlrd dollar ınvestısııa saldy

Aıtýly jıynda Prezıdent sóz sóılep, elimizdiń ınvestısııalyq áleýetin tanys­tyrdy. Qasym-Jomart Toqaev Qytaı Qazaqstannyń taǵdyr qosqan tatý kórshisi, jaqyn dosy jáne máńgilik strategııalyq seriktesi ekenin atap ótti. Prezıdenttiń aıtýynsha, ortaq tarıh, tereń baılanys pen ózara túsinistik – halyqtarymyzdy biriktiretin myzǵymas qundylyqtar.

– Bizdiń elderimizdiń arasynda árdaıym tereń senim bar, qarym-qatynasymyz qar­qyndy jáne tıimdi túrde damýda. Baı­lanys­tarymyz jyldan-jylǵa nyǵaıyp keledi. Sonyń arqasynda elderimiz berik ári ser­pindi iskerlik qarym-qatynastardyń irge­ta­syn qalady. Qytaı – jahandyq kóshbasshy memleket, Qazaqstannyń túrli baǵyttaǵy, sonyń ishinde saýda salasyn­­­da­ǵy basty seriktesi. Bul – Tóraǵa Sı Szın­pın­niń arqasy. Byltyr bizdiń elderimiz ara­syn­daǵy saýda aınalymy 44 mlrd dol­lar­ǵa jetti. Bul – eki el tarıhynda buryn-sońdy bolmaǵan eń joǵary kórsetkish. Biraq munymen toqtap qalmaýymyz kerek. Sondyqtan qytaılyq dostarymyzben osy qarqyndy odan ári arttyryp, aldaǵy bes jylda ózara saýda kólemin edáýir ulǵaıtýdy josparlap otyrmyz. Buǵan áleýetimiz jetedi. Memleket basshylary deńgeıinde ózara saıası erik-jiger men ortaq umtylys bar, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy eki eldiń ınvestısııalyq yqpaldastyǵy da udaıy keńeıip kele jatqanyna nazar aýdardy.

– Qytaı Qazaqstan ekonomıkasyna 27 mlrd dollar ınvestısııa saldy. Bul, shyn máninde, óte jaqsy úderis. Sondyqtan osy jumys tabysty túrde jalǵasady dep tolyq senimmen aıtýǵa bolady. Bizdiń elimizde qytaı kapıtaly bar 6 myńnan asa kásiporyn jumys istep jatyr. Olardyń arasynda «Cnpc», «Citic», «Sinopec», «Huawei» sııaqty álemdik deńgeıdegi myqty korpora­sııa­lar bar. Budan bólek, iri jáne orta bıznes ókilderi jumys isteıdi. Biz bar­lyǵyna erekshe kóńil aýdaryp jatyrmyz. Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy, qadirli dosym Sı Szınpın myrzamen birge kópsalaly qazaq-qytaı yntymaqtastyǵyn damytý úderisin únemi baqylap otyrmyz. Osy joly Qytaı tarapy men bastaǵan qazaq delegasııasyna erekshe kóńil bólip, ystyq yqylasymen qonaqjaılyq kórsetti. Resmı saparym tıimdi, oıdaǵydaı ótti dep sanaımyn. Tóraǵa Sı Szınpın myrzamen ótken kelissózder nátıjesin óte joǵary baǵa­laımyn. Elderimizdiń arasyndaǵy qarym-qatynastyń bolashaǵy jarqyn bolaryna senemin. Osyǵan oraı, qurmetti Sı Szınpın Tóraǵaǵa qazaq-qytaı baılanystaryn nyǵaıtýǵa qosyp jatqan úlesi úshin shynaıy rızashylyǵymdy bildirdim, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, búgingi basqosý bıznes ókilderi arasyndaǵy baılanystardy odan ári nyǵaıtýǵa zor septigin tıgizeri anyq.

– Qazirgi tańda Qazaqstan turaqty túrde damyp keledi. Bizdiń ekonomıkamyz – Ortalyq Azııadaǵy eń iri ekonomıka. Jalpy, jyl saıynǵy ósim qarqyndy dep aıtýǵa bolady. Osy jyldyń sońyna qaraı ishki jalpy ónim 300 mlrd dollardan asady degen boljam bar. Bul – ekonomıkany ártaraptandyrý, ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý, t.b. úshin qabyldanǵan ke­shendi sharalardyń nátıjesi. Sondaı-aq bul – Qytaımen tabysty qarym-qaty­nastyń aıqyn kórinisi. Qazaqstanda ınvestorlardyń quqyqtary men múddesin qorǵaý úshin qolaıly jaǵdaı jasalyp jatyr. Osy maqsatpen Ulttyq sıfrlyq ınvestısııalyq platforma engizilip jatyr. Sonymen qatar Investısııalyq shtab jumys isteýde. Bul qurylym shuǵyl sheshimder qabyldap, ınvestorlarǵa jan-jaqty memlekettik qoldaý kórsete­di. Bıylǵy maýsym aıynda Tóraǵa Sı Szınpın myrzanyń Qazaqstanǵa sapary barysynda Investısııalardy kótermeleý jáne ózara qorǵaý týraly kelisimge qol qoıyldy. Eki el arasyndaǵy vızasyz rejim de iskerlik baılanys­tardy keńeıtýge tıimdi yqpal etýde. Shyn máninde, bizdiń strategııalyq seriktestigimizdiń áleýeti zor. Qolda bar múmkindikterdi tolyqqandy paıdalaný qajet, – dedi Prezıdent.

Yqpaldastyqty nyǵaıtatyn qadamdar

Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev ózara yntymaqtastyqty odan ári jandandyrýdyń birqatar basym baǵytyna toqtaldy.

– Qazaqstan Qytaıdyń jaqyn kórshisi jáne senimdi seriktesi retinde Tóraǵa Sı Szınpın usynǵan «Bir beldeý, bir jol» jahandyq bastamasyn qoldaıdy jáne ony júzege asyrýǵa belsene qatysady. Qytaı men Eýropa arasynda qurlyq arqyly tasymaldanatyn júktiń 85 pa­ıyzy bizdiń jerimiz arqyly ótedi. Bıyl «Dostyq – Moıynty» temirjolynyń ekinshi jelisi iske qosylady. Sonyń arqasynda Qazaqstan arqyly ótetin «Qytaı – Eýropa» tranzıt dáliziniń júk ótkizý múmkindigi 5 ese artady. Sonymen qatar Qazaqstan Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdarynyń áleýe­tin keńeıtýge barynsha atsalysýda. Byltyr osy baǵyt boıynsha 4,5 mln tonna júk ótkizildi. Bul – aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 62 paıyzǵa artyq degen sóz. Biz osy saladaǵy jumys qarqynyn odan ári kúsheıte beremiz. Aldaǵy ýaqytta bul kórsetkishti 10 mln tonnaǵa jetkizýdi kózdep otyrmyz. Kaspııdegi Aqtaý jáne Quryq porttary arqyly tasymaldanatyn júktiń kólemi belsendi túrde artyp keledi. Birlesken kúsh-jigerimizdiń arqasynda iri ınfraqurylym jobalary iske qosyldy. Sonyń ishinde Lıanıýngan portyndaǵy qazaq-qytaı logıstıka termınaly jáne Sıandaǵy qurǵaq port bar. Sondyqtan qytaı kompanııalarynyń kólik-tranzıt salasyndaǵy jobalarǵa qatysýyna mol múmkindik bar dep kúmánsiz aıtýǵa bolady, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent energetıka salasyndaǵy yqpaldastyqty kelesi basymdyq retinde atady.

– Atyraý oblysynda «Sinopec» kompanııasymen birlesip, polıetılen shyǵaratyn zaýyttyń qurylysy bas­taldy. Aýqymdy jobanyń óndiris­tik qýaty – jylyna 1 mln 250 myń tonna ónim. Zaýyttyń qurylysyna 7,4 mlrd dollar qarajat salynbaq. Aldaǵy ýaqytta «CNPC» kompanııasynyń qatysýymen Shymkent munaı óńdeý zaýytyn jedel jańǵyrtýdan ótkizý jos­parda bar. Biz jańartylatyn energetıkamen de aınalysamyz. Bul rette «China Power International Holding» jáne «China Energy» sııaqty jetekshi qytaı kompanııalarynyń qatysýymen birqatar jobany qolǵa almaqpyz. Energetıka salasyndaǵy taǵy bir mańyzdy joba – Mańǵystaý oblysyndaǵy bý-gaz qondyr­ǵysynyń qurylysy. Qýaty 160 megavatt bolatyn joba «China Huadian Corporation «kompanııasymen birge jú­ze­ge asyrylady, – dedi Memleket basshysy.

Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev atom energetıkasy salasyna qytaı tehnologııasyn tartýǵa jáne osy baǵytta bilikti mamandar daıarlaýǵa múddeli ekenimizdi jetkizip, atalǵan saladaǵy yntymaqtastyq máselesi Tóraǵa Sı Szınpınmen kezdesý kezinde egjeı-tegjeıli talqylanǵanyn aıtty.

– Bul baǵyt boıynsha ózara yqpal­dastyǵymyzdyń keleshegi zor ekenin atap óttik. Eki el osy salada strategııalyq seriktester bolýy kerek dep ýaǵdalastyq. Biz bul jumysqa «CNNC» kompanııasyn tartýdy kózdep otyrmyz. Búgin osy kompanııanyń basshylyǵymen kezdesý bolady. «SANY» kompanııasy da bizdiń naryǵymyzda belsendi túrde jumys istep jatyr. Bul kompanııalarǵa rızashylyǵymdy bildiremin. Dástúrli qýat kózderin damytý – elimizdiń energetıkalyq qaýip­sizdigin qamtamasyz etýdiń negizgi joly. Energetıka salasyndaǵy birlesken jobalardyń barlyǵy bizdiń ózara tıimdi yntymaqtastyǵymyzdy odan ári nyǵaıta túsedi dep sanaımyn, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, búginde Qazaqstan taý-ken metallýrgııa­sy keshenin damytý úshin strategııalyq mańyzy bar birqatar jobany júzege asyryp jatyr.

– Bul iske Qytaıdyń iri kompanııa­lary atsalysýda. Mysaly, «Fujian Hengwang Investment» kompanııasynyń Jambyl oblysynda metallýrgııa zaýytyn salý jobasyn atap ótýge bolady. Zaýyt jylyna 3 mln tonna bolat óndirýge múmkindik bermek. Al «Jiaxin International» kompanııasy Almaty oblysyndaǵy Buǵyty kenishinde volfram kenin óńdeý jobasyn iske qosty. Qurylys ındýstrııasynda qytaılyq kásipkerlermen tabysty baılanys ornatyldy. Atap aıtqanda, «China Glass» kompanııasy Qazaqstan úshin teńdesi joq shyny zaýytynyń jobasyn júzege asyrdy. Jaqynda Almaty qalasynda avtokólik óndiretin mýltıbrendti zaýyt iske qosylady. Zaýyt jylyna 120 myń kólik shyǵarady. Sonyń ishinde «GWM» (Great Wall Motor), «Chery» jáne «Changan» kólikteri bar. Sonymen qatar Almatyda elektrobýs shyǵaratyn «BYD» kompanııasynyń zaýyty iske qosylmaq. Bul jobalar Qazaqstannyń ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa jol ashady. Sondaı-aq elimizdiń eksporttyq qýatyn arttyrýǵa mol múmkindik beredi. Jalpy, osyndaı mysaldar kóp, olardyń barlyǵyn atap ótýge uzaq ýaqyt kerek bolady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy tıimdi yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa orasan zor múmkindik bar ekenin jetkizdi.

– Qazaqstan egistik kólemi boıyn­sha álemde altynshy orynda tur. Son­daı-aq bıdaı eksporty boıynsha eń iri 10 eldiń qataryna kiredi. Biz jyl saıyn shetelge 10 mln tonnadan asa bıdaı jáne 2 mln tonnaǵa jýyq un jetkizemiz. Qytaı naryǵy elimiz úshin óte mańyzdy. Qazaqstan jergilikti naryqqa jylyna 2 mln tonnaǵa deıin astyq eksporttaı alady. Aýyl sharýashylyǵy ónimderin eksporttaýmen qatar, óńdeý ónerkásibin birlese damytý biz úshin erekshe mańyzdy. Bul rette «Dalian Group» kompanııasynyń Aqmola oblysynda bıdaıdy tereń óńdeıtin kásiporyn qurý bastamasyn tolyq qoldaımyz. «Fufeng Group» kompanııasynyń Jambyl oblysyndaǵy júgeri óńdeý jobasyn quptaımyz. Zaýyt ónimderi Qytaı men Eýropaǵa eksportqa jiberiledi. Biz qytaılyq kásipkerlerdi organıkalyq jáne joǵary sapaly mal sharýashylyǵy ónimderin shyǵarý jumysyna belsene qatysýǵa shaqyramyz, – dedi Memleket basshysy.

Birlesken jobalar ıgiligi

Prezıdent sıfrlandyrý salasyn­daǵy Qytaıdyń jetistikteri búkil álemge belgili ekenin atap ótip, osy baǵytta tyǵyz baılanysta jumys isteýge nıet bildirdi. Sarapshylardyń málimetine sáıkes, 2033 jylǵa qaraı jasandy ıntellekt naryǵynyń kólemi 5 trln dollarǵa jetip, onyń álemdik tehnologııa ındýstrııasyndaǵy úlesi 30 paıyzǵa deıin artpaq.

– Biz Qytaıdyń Jasandy ıntellekt salasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi jahandyq uıym qurý bastamasyn qoldaımyz. Bul másele boıynsha men keshe tarıhı shahar Tıanszın qalasynda ótken Shanhaı yntymaqtastyq uıymy sammıti kezinde ashyq túrde málimdeme jasadym. Qazaqstanda sıfrlyq ekonomıkany damytý boıynsha júıeli sharalar qolǵa alynýda. Jasandy ıntellekt tehnologııasyn keńinen qoldanysqa engizý úshin aýqymdy jumys istelip jatyr. Bıyl Qazaqstanda aımaqtaǵy alǵashqy Sýperkompıýter iske qosyldy. Sondaı-aq «Alem.AI» halyqaralyq jasandy ıntellekt ortalyǵy ashyldy. Biz «Alatau City» jańa qala salý jobasyna aıryqsha mán berip otyrmyz. Bul qala elimizde jáne tutas aımaqta ınnovasııany, krıptoındýstrııa men tehnologııalyq kásipkerlikti damytýǵa jol ashatyn qýatty ortalyq bolýǵa tıis. Osy oraıda biz qytaılyq kompanııalarmen ózara tyǵyz baılanysta jumys isteýge nıettimiz. Búgin «China State Construction Engineering Corporation» kompanııasy qazaq tarapymen tıisti kelisimge qol qoıady. Biz ony tolyq qoldaımyz. Qurylysty tez arada bas­taý qajet dep oılaımyn. Jaqyn arada «Alatau City» birtutas ekojúıe retinde arnaıy mártebege ıe bolady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy qarjy sektoryn­daǵy qazaq-qytaı iskerlik baılanysyn nyǵaıtýǵa shaqyrdy.

– «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy Qazaqstandaǵy tartymdy ınvestısııalyq ortanyń berik negizi sanalady. Bul ortalyqta kóptegen eldiń 4 200-den asa kompanııasy jumys istep jatyr, solardyń qatarynda 850 qytaı kompanııasy bar. Qazaqstan damý banki Qytaıdyń jetekshi qarjy ınstıtýttarymen yntymaqtastyq aıasynda eýrooblıgasııany Qytaı ıýanymen (Dim Sum bonds) ornalastyra bastady. Bul Ortalyq Azııadaǵy dál osyndaı tuńǵysh kelisim boldy. Osy óte mańyzdy qadam halyqaralyq ınvestorlardyń Qazaqstannyń qarjy júıesine senimin nyǵaıta tústi, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev elimizde aýqymdy ınvestısııa tartýǵa barynsha qolaıly jaǵdaı jasalǵanyn, iri jobalardy júzege asyrýǵa tolyq múmkindik bar ekenin málimdedi.

– Qytaı bıznesiniń ókilderi elimiz­den senimdi seriktester taba alady. Sony­men qatar olar aımaqtaǵy jáne álem­degi abyroı-bedelin kúsheıtip, ósip-órkendeýdiń jańa kózderin asha alady. Bul másele Qazaqstan Úkimetiniń erek­she baqylaýynda bolady. Qurmetti qytaı­lyq bıznes ókilderi, Sizder Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy yqpaldastyq­ty odan ári nyǵaıtý isinde óte mańyz­dy ról atqarasyzdar. Bul qol jetkizgen ýaǵdalastyqtar ekonomıkalyq baılanys­ty kúsheıtýge yqpal etip, elderimizdiń strategııalyq seriktestigine tyń serpin bermek. Men buǵan kámil senemin. Sebebi bul maqsat-mindetter bizdiń elimizdiń ulttyq múddesine saı keledi. Sondyqtan tıisti jobalardy iske asyrý barysy elimizdiń eń joǵary bıliginiń nazarynda bolady, – dedi Prezıdent.

Jıynda QHR Memlekettik keńesiniń birinshi vıse-premeri, QKP OK Saıası bıýrosy Turaqty komıtetiniń múshesi Dın Sıýesıan, QHR Halyqaralyq saýdaǵa yqpal etý komıtetiniń tóraǵasy Jen Hýnbın, «Citic Group» kompanııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy, Iskerlik keńestiń teń tóraǵasy Sı Gohýa, «Samuryq-Qazyna» aksıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy, Iskerlik keńestiń teń tóraǵasy Nurlan Jaqypov sóz sóıledi.

Jambyldaǵy jańa zaýytty iske qosty

Osy kúni Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qytaıdaǵy resmı sapary aıasynda QHR Memlekettik keńesiniń birinshi vıse-premeri Dın Sıýesıan­men birge beınebaılanys arqyly Jambyl oblysynda jel generatorlaryna arnal­ǵan qosalqy bólshekter shyǵaratyn zaýyttyń alǵashqy keshenin saltanatty túrde iske qosty.

Atalǵan joba – «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory men «SANY Renewable Energy» kompanııasynyń tabysty seriktestiginiń nátıjesi. Bul jel energetıkasyna arnalǵan qondyrǵylar shyǵaratyn álemdegi eń iri kompanııanyń elimizde ashqan birinshi kásiporny.

О́ndiristik baza Shý qalasyndaǵy «Jibek joly» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda ornalasqan. Kásiporyn gondola, kúpshek, munara sııaqty jel elektr stansasyna qajet bólshekterdi shyǵarady. Jobany júzege asyrý elimizdegi jańa elektr stansalarynyń qurylysyn qamtamasyz etip, «jasyl» energetıkanyń damýyna zor úles qosady.