Búgingi tańda álem adamzat órkenıetiniń jańa kezeńine aıaq basty. Tehnologııalyq damý men jasandy ıntellekttiń órkendeýi ómirdiń barlyq salasyn qaıta túrlendirýge kiristi.
Túbegeıli ózgerister dáýirinde bilim men ǵylymnyń róli burynǵydan da arta túseri sózsiz. Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev «Qazaqstan – akademııalyq bilim aımaǵy» strategııalyq seriktester forýmynda sóılegen sózinde: «Bilim men ǵylym – álemdi ózgerte alatyn eń basty kúsh», – dep atap ótti. Rasynda da, damýdyń dańǵyl joly sapaly bilim men ozyq ǵylym arqyly ǵana qalyptasady.
Prezıdent atap ótkendeı, qazirgi tańda elimizde joǵary bilim júıesi qarqyndy jańǵyrýda. Sońǵy jyldary bilim men ǵylymǵa bólinetin qarjy kólemi úsh esege ulǵaıdy. Ýnıversıtetterdiń akademııalyq derbestigi keńeıip, zertteý baǵytyndaǵy oqý oryndarynyń sany artyp keledi.
Qazaqstan aldaǵy úsh jylda bilim men tehnologııa salasynda óńirlik kóshbasshy bolý baǵytyn ustanyp otyr. Bilim berý men ǵylymı zertteýlerge jasandy ıntellektti keńinen engizý ulttyq mańyzy bar strategııalyq mindet retinde basty nazarǵa alyndy. Osy maqsatta Prezıdent bastamasymen AI Sana baǵdarlamasy iske qosylyp, jemisti nátıjesin bere bastady. Jasandy ıntellekt mektepter men ýnıversıtetterde mindetti pán retinde engizildi. Bul – jańa urpaqtyń sıfrlyq saýattylyǵyn arttyryp, zamanaýı eńbek naryǵyna beıimdeýdiń naqty qadamy. Sonymen qatar, elimizde Jasandy ıntellekt ýnıversıtetin qurý jóninde daıyndyq jumystary júrgizilýde. Bul bastama Qazaqstannyń sıfrlyq transformasııasyn jedeldetýge jáne IT-mamandar daıarlaý júıesin jetildirýge múmkindik beredi.
Osy rette Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti memleketimizdiń strategııalyq baǵytyn júzege asyrýda mańyzdy ról atqaryp keledi. Aqparattyq tehnologııalar jáne jasandy ıntellekt fakýlteti ashylyp, jasandy ıntellekt jáne Big Data kafedrasy jumys isteı bastady. Jasandy ıntellekt jáne krıptologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýttary quryldy. Data Science, bıznes-analıtıka jáne ıntellektýaldy júıeler boıynsha zamanaýı bilim berý baǵdarlamalary engizildi. Sondaı-aq ýnıversıtettiń esepteý ınfraqurylymy 1,94 PFLOPS ónimdiligi bar sýperkompıýtermen jabdyqtaldy. Oqý úderisinde jáne basqarý júıesinde bes ıntellektýaldy kómekshi tıimdi jumys isteýde. Atap aıtqanda:
Farabi-Ask – talapkerlerge arnalǵan vırtýaldy keńesshi, Farabi Proctoring – onlaın emtıhandardy baqylaý júıesi, Law AI – qazaq tilindegi quqyqtyq kómekshi, UNIVER bot – akademııalyq anyqtama júıesi, iLearn – stýdentterdiń úlgerimin taldaý platformasy. Bul quraldar bilim berýdi ádil jáne barshaǵa qoljetimdi etýge baǵyttalǵan.QazUÝ halyqaralyq seriktestikti de belsendi damytyp, Qytaıdyń Jiangsu Huibo Robotics Technology kompanııasymen birlesip «Sıfrlyq tehnologııalar jáne robototehnıka» halyqaralyq ınstıtýtyn jáne Robototehnıka ortalyǵyn qurdy.
Instıtýttyń basty maqsaty – sıfrlyq ınjenerııa, jasandy ıntellekt jáne robototehnıka salasynda jańa býyn ınjenerleri men zertteýshilerin daıarlaý. Oqý-zertteý bazasy zamanaýı ónerkásiptik robottarmen jáne «sıfrlyq zaýyt» júıesimen jabdyqtalǵan.
Sonymen qatar, Reseıdiń Ulttyq ıadrolyq zertteý ýnıversıteti (MIFI) jáne Qytaıdyń Soltústik-Batys polıtehnıkalyq ýnıversıtetimen áriptestik negizinde QazUÝ fılıaldary ashyldy. Bul kelisimder ıadrolyq fızıka, joǵary ónimdi esepteý júıeleri jáne jasandy ıntellekt boıynsha birlesken mamandar daıarlaýǵa jol ashty.
Búginde elimizde 31 myńnan astam sheteldik stýdent bilim alsa, onyń ishinde Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-da 50-den astam elden kelgen 7323 sheteldik stýdent oqıdy. Bul kórsetkish ýnıversıtettiń halyqaralyq bedeli men bilim sapasynyń dáleli.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, joǵary oqý oryndary aldaǵy ýaqytta da jan-jaqty damyp, bilim men ǵylym salasynda kóshbasshylyq ról atqara bermek. Prezıdent ýnıversıtetterdi «keleshektiń fabrıkasy» dep sıpattaı otyryp, olardyń jańa ıdeıalar men zertteýshilik bastamalardyń ortalyǵy ekenin atap ótti.
«Myqty ýnıversıtetterde ıdeıalar týyp, kedergiler eńseriledi. Munda ádil ári úılesimdi álemniń alǵysharttary qalyptasady. Joǵary oqý oryndary halyqtar arasyndaǵy senim men yntymaqty kúsheıtip, dıplomatııalyq qundylyqtardy dáripteıdi. Ýnıversıtet qabyrǵasynda qalyptasqan stýdentterdiń baýyrlastyǵy, zertteýshilerdiń qoǵamdastyǵy jáne akademııalyq seriktestik tek ǵylym-bilim salasynda emes, ekonomıka men qoǵamdyq ómirde, tipti saıasatta da mańyzdy ózgeristerge qozǵaý beredi», – dedi Prezıdent.
Ádiletti, Taza, Qaýipsiz jáne Kúshti Qazaqstandy qurý isinde oqý oryndary Memleket basshysyna árdaıym qoldaý kórsetedi. Ýnıversıtetter jańa ıdeıalar men shyǵarmashylyq bastamalardy júzege asyra otyryp, Prezıdenttiń eldi damytýdyń strategııalyq baǵyttaryn iske asyrýdaǵy senimdi seriktesine aınalýǵa daıyn.
Janseıit TÚIMEBAEV,
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń Basqarma Tóraǵasy-Rektory