Týrıstik áleýeti zor Mańǵystaýda teńizdiń jaıdaq jaǵalaýyndaǵy altyn qum ústine ornalasqan Kendirliniń orny bólek. Kendirliniń keleshekte otandyq jáne sheteldik saıahatshylar taban tirer arnaıy týrıstik ortalyq bolýy – el Úkimetiniń basty nazarynda.
2024 jylǵy 13 maýsymda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev týrızmdi damytý jónindegi keńeste Úkimetke Mańǵystaý oblysynyń ákimdigimen birge Kaspıı jaǵalaýyndaǵy týrızm ınfraqurylymynyń sapasyn arttyrý maqsatynda qonaqúı jáne meımanhana bıznesiniń álemdik brendteri men franshızalaryn tartýmen belsendi aınalysýdy, jaǵalaýdaǵy kýrorttyq aımaqtardy damytý, sondaı-aq Kendirli demalys aımaǵyn damytý isin jedeldetýdi tapsyrdy.
2023 jylǵy 6 jeltoqsanda Kendirli aýylynyń bas jospary Jańaózen qalalyq máslıhatynyń sheshimine sáıkes bekitildi. Aýyldyń bas josparlaý jobasyn ázirleýshi «Gradkompleks» JShS, qazir jasyl sýtegi men jańartylatyn energııa kózderine qatysty ınvestısııalyq jobalardyń retine qaraı bekitilgen bas josparǵa túzetýler engizilip jatyr.
Búginde týrıstik qyzmet kórsetýdiń alǵashqy qadamdaryna aıaq basqan aımaqta bir ýaqytta 256 demalýshy qabyldaý múmkindigine ıe kólemi 50 ga «Kendirli» demalys bazasy jumysyn júrgizedi. 2002 jyly «Service Management Group» JShS basqarýyna berilgen nysanǵa ásirese jaz mezgilinde kelýshiler sany artyp keledi. Demalys bazasynda kelýshilerge «Kendirli» medısınalyq-saýyqtyrý ortalyǵy qyzmet kórsetedi. Emdeý kýrsyna birden 100 adamǵa deıin qabyldaı alatyn dárigerlik ortalyqqa emdelýshiler negizinen munaı-gaz salasynyń qyzmetkerleri qabyldanyp, al jeke demalýshylarǵa dárigerlik qabyldaý-qaraý oryndary bar. Sondaı-aq teńiz jaǵalaýyndaǵy «Aqbóbek» balalar saýyqtyrý lageri – balalardyń súıikti demalys orny. 250 oryndyq lagerde 2021 jyly 1497, 2022 jyly 1500, 2023 jyly 1670, 2024 jyly 1918 bala demaldy.
Bolashaqqa aýqymdy jumysty josparlaǵan demalys bazasynyń kýrorttyq aımaq retinde óz áleýetin damytýda tańdaǵan negizgi baǵyttary qandaı?
Aldymen aımaqta eń joǵary damý áleýeti bar negizgi baǵyt dep jaǵajaılyq demalys baǵyty aıtylady. Bul baǵyt boıynsha jyl boıy týrısterdi qabyldaıtyn damyǵan týrıstik ınfraqurylym qurý josparlanyp otyr. Ekinshi baǵyt – óńirdiń tabıǵı resýrstaryn paıdalanyp, densaýlyqty nyǵaıtý, qalpyna keltirý maqsatynda medısınalyq-saýyqtyrý ortalyqtaryn damytýdy qamtıtyn saýyqtyrý týrızmi bolsa, úshinshi baǵytta eko-etnomádenı týrızm tur. Týrısterdiń bos ýaqytyn tolyqtyrý maqsatynda mádenı jáne tanymdyq týrlardy uıymdastyrý, qonaqtarǵa Mańǵystaýdyń kóz tartatyn tabıǵı oryndary men tarıhı jerlerin tanytý-tanystyrý osy baǵyttyń enshisinde. Sondaı-aq jyl boıy týrısterdi tartý, olardyń bos ýaqytyn tıimdi ótkizýge túrli oıyn-saýyq ótkizý jáne sporttyq nysandar salýdy josparlaǵan oıyn-saýyq týrızmi tańdalǵan.
Jańaózen qalasynan 70 shaqyrym qashyqtyqtaǵy Kendirli jerinde iri týrıstik jobanyń boı kóterýi munaıly qalanyń damýyna úles qosady, ıaǵnı Jańaózen qalasynyń áleýmettik-ekonomıkasyn damytý máselesi Kendirli demalys aımaǵyn órkendetýge baılanysty bolyp otyr. Jańaózen qalasyn damytý baǵytyndaǵy júkteme men jumyssyzdyq sanyn azaıtý, sondaı-aq týrızmdi qalyptastyrý men aýylsharýashylyqty damytý maqsatynda Qaraqııa aýdanynan jalpy kólemi 304436,3 gektar jerdi Jańaózen qalasynyń ákimshilik-aýmaqtyq baǵynysyna alý jumysy júrip jatyr.
– Onyń ishinde, kólemi 112 988,2 gektar jaǵalaý aýmaǵyndaǵy jerdi, kólemi 139 899,1 gektar teńiz aıdynyndaǵy jerdi Jańaózen qalasynyń ákimshilik-aýmaqtyq baǵynysyna berý boıynsha jumys júrgizilip, el Úkimetine kelisim alýǵa joldandy. Nátıjesinde, Úkimettiń 2025 jylǵy 15 qyrkúıektegi №755 qaýlysy boıynsha, týrızm salasyn damytý negizinde Jer kodeksiniń 13-babyna sáıkes Úkimet tarapynan Qaraqııa aýdany aýmaǵynan jalpy kólemi 112 988,2 gektar bolatyn jer bóligin Jańaózen qalasynyń shekarasyna (shegine) qosý arqyly Mańǵystaý oblysy ákimdiginiń 2025 jylǵy 19 aqpandaǵy №58 jáne Mańǵystaý oblystyq máslıhatynyń 2025 jylǵy 28 aqpandaǵy №19/217 «Mańǵystaý oblysynyń Jańaózen qalasy men Qaraqııa aýdanynyń shekaralaryn ózgertý týraly» birlesken qaýlysy men sheshimine kelisim berildi. Búginde oblys ákimdigimen osy sheshimdi ádilet organdaryna tirketý jumysy júrgizilip jatyr. Qoldanystaǵy zań talaptaryna sáıkes, Qaraqııa aýdany jáne Jańaózen qalasy ákimdikteriniń usynysymen Bolashaq aýylyn Jańaózen qalasynyń ákimshilik baǵynysyna alý boıynsha oblys ákimdigi men maslıhatynyń birlesken sheshimin qabyldaý sharalary alyndy.
Jańaózen qalasyn jáne týrızmin damytý baǵytyndaǵy júktemelerdi azaıtý maqsatynda shaharǵa berilgen jer teliminen aldaǵy ýaqytta tıisti ýákiletti organdardyń kelisimi negizinde Kendirli aýylynyń ákimshilik-aýmaqtyq baǵynysyna berilýi josparlanǵan, deıdi Kendirli aýylynyń ákimi Medet Toqtasynov.
Aıtýynsha, irgeles kórshi Qaraqııa aýdanynan Jańaózen qalasyna beriletin aýmaqtyń ishinde 600-ge jýyq turǵynnyń mekeni Bolashaq aýyly da bar. Jańaózen qalasy ákiminiń tapsyrmasyna oraı, qala ákimdiginiń qyzmetkerleri jaqynda Bolashaq aýylyna baryp, tynys-tirshiligimen, turǵyndarymen, ınfraqurylymymen, jalpy ahýalymen tanysty.
Kendirlini zamanaýı ınfraqurylymmen jabdyqtaý da kezeńmen júrip jatyr. Respýblıkalyq mańyzy bar «Jetibaı-Jańaózen-Túrikmenstan» avtomobıl jolynyń bir bólegine ortasha jóndeý jumysy, anyqtalǵan kelesi bóligine kúrdeli jóndeý jumysyn júrgizý bastaldy, bul jóndeý jumysy 2025–2026 jyldar aıaqtalady.
Keleshekte otandyq avıakompanııalar Kendirliden Atyraýǵa, Aqtóbe men Oralǵa, Astanaǵa, sondaı-aq Qyzylorda-Almaty baǵytyna jáne Kendirliden Nókis, Baký, Astrahanǵa halyqaralyq áýe jelilerin ashý josparlap otyr.
Byltyr 2 qyrkúıekte Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda Kendirli kýrorttyq aımaǵynyń áleýetin arttyrý maqsatynda Kendirli aýmaǵynan áýejaı qurylysyn salý jóninde tapsyrma berdi. Tapsyrmaǵa sáıkes, Kendirliniń soltústik bóliginen 599 ga jerge áýejaı qurylysyn salý baǵytynda jumys bastaldy. Aýmaǵynda parametrleri 2200h35 metrge sozylǵan ushý-qoný jolaǵy, saǵatyna 150 jolaýshy ótkizetin termınal salynady. Bolashaqta jolaýshylar aǵynynyń boljamy jylyna 29 750 – 59 500 jolaýshyny quraıdy dep shamalanady. Kendirli kýrorttyq aımaǵynan 14 shaqyrymda ornalasatyn áýejaı qurylysyn júrgizý úshin Jańaózen – Kendirli tas jolynan Kendirli áýejaıynyń ýchaskesine deıingi uzyndyǵy 8,9 shaqyrym bolatyn ýaqytsha jol ázirlendi. 2026 jyldyń kóktemine deıin aıaqtalady dep josparlanǵan qurylys óz yrǵaǵymen júrip jatyr.
Kendirli úshin ǵana emes, tutas Mańǵystaý óńirine mańyzdy sanalatyn aýyzsý máselesi týrıstik ortalyqta táýligine 50 000 m³ qýattylyǵy bar sý tushytý zaýytyn salýmen sheshimin tappaq.
«QazMunaıGaz» UK» AQ enshiles uıymy «Ak Su KMG» JShS tapsyrys bergen Toqmaq jerindegi jobanyń negizgi qurylys jumysyn 2024 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıin aıaqtaý, tehnologııalyq jabdyqty montajdaýdy 2025 jylǵy sáýirdiń sońyna deıin aıaqtap, zaýytty 2025 jylǵy mamyrda iske qosý josparlanǵan bolatyn. Josparǵa saı Toqmaq sý tushytý zaýytynyń qurylys jumysy tolyq aıaqtalyp, nysan iske qosyldy.
Keleshegi Mańǵystaý úshin tyń baǵyt, jańa ekonomıkalyq basym sala – týrızmmen tyǵyz baılanysty Kendirli aýmaǵy qazir qat-qabat, san-sapat jobalar men jumys alańyna aınaldy. Kendirli shyǵanaǵy aımaǵyndaǵy jyly qumdy jaǵajaılar, teńizdiń jyly aǵysy men sýynyń tómen tuzdylyǵy, sýǵa shomylý maýsymynyń uzaqtyǵy atalǵan aýmaqta týrızmdi damytýǵa oń ári zor baǵdarlar jasaýǵa múmkindik beredi. Mamandar «Kendirli» kýrorttyq aımaǵy jobasyn júzege asyrý nátıjesinde jylyna otandyq jáne Túrkııa, Qatar, Ázerbaıjan, Armenııa, О́zbekstan, Reseı, Tájikstan, Qyrǵyzstan, Iran jáne basqa shetelderden 600 myńnan astam týrıst keledi, 15 myńnan astam turaqty jumys orny ashylady dep esepteıdi.
– Kendirlide kóz aldymyzda aýqymdy jumys atqarylyp jatyr. Bul jobanyń óńirdi tek otandastarymyz úshin ǵana emes, sonymen qatar sheteldik týrıster úshin de tartymdy etetin demalys jáne saýyqtyrý klasterin qurýdy kózdeıtini qýantady. Bolashaqta Kendirli myńdaǵan turǵynnyń súıikti, jaıly mekenine aınalǵan zamanaýı, kórikti qala bolýmen birge, elimizdiń, tarıhy men mádenıetin, tabıǵatyn, óneri men dástúrin, ulttyq ereksheligin, qonaqjaılyq qasıetin shetelderge tanytatyn týrıstik ortalyq bolatynyna senemiz, deıdi Kendirli aýyly ákimi apparaty MM bas mamany Zarına Janádilova.
«Jas tilegi – qabyl» degen, Kendirliniń Zarına syndy jastardyń ultjandylyqpen eńbek etip, el damýyna úles qosatyn iri qalasyna aınalaryna biz de senimdimiz.
Mańǵystaý oblysy