Jetistiktiń kilti – bilimde

О́ńirdiń bilim basqarmasy daryndy balalardy erte anyqtaý, júıeli daıyndaý jáne jan-jaqty qoldaýǵa baǵyttalǵan aýqymdy ekojúıe qalyptastyrǵan. Jyl saıyn daryndy oqýshylar qatarynyń ósip, jetistikke jetýiniń syry jaıly Almaty oblysy bilim basqarmasynyń basshysy Araılym Tóleýbekova baıandap berdi.

«Almaty oblysynda daryndy balalardy qoldaý sharalary júıeli jolǵa qoıylǵan. Bul jumysty negizinen oblystyq «Jas daryn» ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy úılestiredi. Olar aýdan, qala mektepterimen jáne mamandandyrylǵan bilim berý uıym­darymen tyǵyz baılanys­ta bolyp, qabiletti oqýshylardy anyqtaıdy. Jalpy, strategııa úsh baǵytqa ne­gizdelgen. Onyń alǵashqysy – daryndy balalardy tabý, ıaǵnı olımpıadalar, baıqaýlar, test arqyly oqýshylardyń qabiletin erte kezeńde anyqtaý. Ekinshisi – olardy damytý, ıaǵnı arnaıy daıyndyq kýrstary, ǵylymı jobalar, shyǵarmashylyq úıirmeler, olımpıadaǵa daıarlaý ju­mystary uıymdastyrylady. Muǵa­limderge de ádistemelik qoldaý kórsetiledi. Úshinshisi – balany qoldaý. Materıaldyq baza, psıhologııalyq kómek, motıvasııa, marapattar men túrli múmkindik usynylady. Osyndaı júıeli jumys nátıjesinde bilim sapasy artty. Aıtalyq, 2025–2026 oqý jylynyń I toqsanynyń qorytyndysy boıynsha bilim sapasy 65,3 paıyzdy qurap, ótken jylmen salystyrǵanda 0,5 paıy­z tarmaqqa ósip otyr. Sonymen qatar mektepterdegi materıaldyq-tehnıkalyq baza nyǵaıyp, jańa pándik kabınettermen jabdyqtaý jalǵasyp keledi», deıdi basqarma basshysy Araılym Aqsýbaıqyzy.

О́ńirde «Keleshek mektepteri» jobasy aıasynda jańa bilim nysandarynyń qurylysy qarqyn alyp otyr. Muǵa­limderdiń biliktiligin arttyrý men sıfrlyq bilim resýrstaryn engizý boıyn­sha da jumystar kúsheıtilgen. Erekshe bilimdi qajet etetin balalarǵa qoljetimdi orta qurý baǵytynda ınklıýzıvti bilim berýdi damytý qolǵa alynǵan. Bul kór­setkishter – bilim sapasyn arttyrýda júıeli ári nátıjeli jumys júrgizilip jatqanyn bildiredi.

«Bıylǵy oqý jyly oblysymyz úshin jaqsy jańalyqtarmen bastaldy. Aýyl olımpıadasynyń jaratylystaný-matematıkalyq baǵyty boıynsha 36 oqýshymyz qatysyp, 18 (6 altyn, 7 kúmis, 5 qola medal) júldeli oryn alyp, res­pýblıka boıynsha I orynǵa ıe boldy. 9–13 jeltoqsan aralyǵynda qoǵamdyq-gýmanıtarlyq baǵyt boıynsha 30 oqýshy Astana qalasyna jol júredi. Bul oqýshylarymyzdan da úlken úmit kútip otyrmyz. Al halyqaralyq jarys­tarda Grekııada ótken II Halyqaralyq ekonomıka olımpıadasynyń qory­tyndysy boıynsha «Dana» jekemenshik mekte­biniń oqýshysy Jáńgir Iljanov joǵary nátıjemen úzdik ondyqqa endi, (5-oryn) jáne I oryn júldegeri atandy. VII Azııa-Tynyq muhıty lın­gvıs­tıkalyq olımpıadasynda elimizdiń qu­rama komandasynyń múshesi, «Arystan» mamandandyrylǵan lıseıiniń oqý­shysy Tımýr Qantaev júldeli III orynǵa ıe bolsa, A.Málkeev atyndaǵy Esik «Bilim-ınnovasııa» lıseıiniń oqýshysy Halel Múslim matematıkadan halyqaralyq «Jibek joly» jáne halyqaralyq O.Jáýtikov olımpıadasynda júldeli III orynǵa ıe boldy», degen Araılym Aqsýbaıqyzy sońǵy úsh jylda halyqaralyq olımpıadalar jeńimpazdarynyń sany aıtarlyqtaı artqanyn tilge tıek etti.

Atap aıtsaq, 2022–2023 oqý jylynda 11 oqýshy jeńimpaz atansa, aldyńǵy jylǵy 22 oqýshy, byltyrǵy oqý jylynda 28 oqýshy halyqaralyq dárejede júldeli oryndardan kórinip, mereılerin tasytqan. Bıylǵy 2025–2026 oqý jylyndaǵy halyqaralyq olımpıadalarǵa jas daryndar jan-jaqty daıyndalyp jatyr. Talǵardaǵy №7 mektep-lıseıiniń eki oqýshysy Kembrıdj baǵdarlamasy boıynsha Malaızııadaǵy halyqaralyq mekteptiń grantyn utyp alǵan. Al Ile men Uıǵyr aýdandarynyń mektepteri «NXplorers» jobasynda 1 000 000 teńge kóleminde grant utyp alǵany zor jetistik.

Bul baǵytta eń aldymen – oqýshy­lardyń logıkalyq oılaýyn jáne tereń pándik bilimin damytatyn olımpıadalyq ádistemeler paıdalanylady. Daryndy oqýshylar yntymaqtastyq memorandýmy aıasynda Súleımen Demırel ýnıversıteti, Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ, «EdLight akademııa» JShS bazasynda oqý-jattyǵý daıyndyǵynan ótedi. «Tabysty 50 mektep» jobasy aıasynda oblystyń jaratylystaný-matematıkalyq baǵytaǵy matematıka, fızıka, hımııa, bıologııa, ınformatıka pánderi boıynsha olımpıadalyq rezervindegi oqýshylarǵa oqý-jattyǵý jıyndary jibin úzbeı jalǵasyp keledi.

Sondaı-aq ár aýdanda olımpıadalyq rezerv mektepteri oblys boıynsha daryndy balalarǵa arnalǵan maman­dandyrylǵan 6 (Ál-Farabı atyndaǵy mamandandyrylǵan ML, Qarǵaly 2 ML, Abaı atyndaǵy mamandandyrylǵan gımnazııa-ınternaty, Iý.Gagarın atyndaǵy ML, Esik qalasyndaǵy BIL, Sh.Smaǵulov atyndaǵy BIL, mektep-lıseı, Arystan mamandandyrylǵan ML) lıseı-gımnazııa jumys isteıdi.

Osy jyly Almaty oblysy boıyn­sha 8 189 pedagogti qaıta daıarlaý jáne biliktiligin arttyrý kýrstarymen qamtý josparlanǵan. Búginge deıin 7 159 pedagog kýrstan ótti. Onyń ishinde «О́rleý» BAUO bazasynda – 5 615, «О́rken» ulttyq ınstıtýtynda – 992, pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵynda – 514, erte damytý ınstıtýtynda – 20, arnaıy jáne ınklıýzıvti bilim ortalyǵynda 18 pedagog. Bul kórsetkishter pedagogterdiń kásibı biliktiligin arttyryp, zamanaýı ádis-tásilderdi meńgerýge jol ashqany anyq. Kýrstan ótken muǵalimderdiń oqý jetistikterine áseri baıqalyp, bilim sapasynyń jaqsarýyna oń yqpal etip otyr. Muǵalimderdiń úzdiksiz kásibı damýy – bilim berý sapasyn arttyrýdyń basty tetigi retinde óz tıimdiligin kórsetip otyr.

«Kásibı damytý boıynsha semınarlar, trenıngter, sheberlik sabaqtary arqyly pedagogterdiń biliktiligi artady. Daryndy balalarmen jumys isteıtin pedagogterge jáne oqýshylardy qoldaý maqsatynda jyl saıyn oqý jylynyń aıaǵynda oblys ákimimen kezdesý ótkizilip, qosymsha syıaqy, baǵaly syılyqtar jáne sertıfıkattar tabys etiledi. Keıbir aýdandarda mesenattar tartý arqyly demeýshiler esebinen syıaqylar taǵaıyndalady. Úzdik pedagogterdi qoldaý jáne yntalandyrý maqsatynda jyl saıyn ótetin «Jyl muǵalimi», «Úzdik synyp jetekshisi», «Úzdik aýyl mektebi» baıqaýlarynda jeńimpazdarǵa avtokólik jáne qarjylaı syıaqylar tabystalady», deıdi basqarma basshysy.

«Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy aıasynda talantty balalarǵa qolaıly jaǵdaı jasalyp otyr. Negizgi artyqshylyqtaryna keler bolsaq, STEM, IT, zerthana, robottehnıka kabınetteri – olımpıadalyq jáne zertteý jumystary úshin qolaıly orta qalyptastyrdy. Qaýipsiz ári zamanaýı orta – balanyń erkin oılaýyna múmkindik beredi. Úıirmeler men qosymsha bilimniń kóptigi – mýzyka, sport, ǵylym, «debate club», sıfrlyq múmkindikter – onlaın kýrstar men halyqaralyq jarystarǵa qoljetimdi. Pedagogter daryndy oqýshymen jeke jumys sapasyn arttyrady.

Bıyl Almaty oblysy boıynsha mektepti 17 940 túlek aıaqtaǵan. Onyń ishinde 1 432 túlek «Altyn belgi» ıegeri atansa, 1 513-i «Úzdik attestat» ıelendi. 7 681 túlek (ıaǵnı 44%) memlekettik bilim berý grantynyń ıegeri atandy. Bul – oblys jastarynyń bilim sapasynyń jáne kásibı baǵdar jumystarynyń nátıjeli júrgizilip jatqanyn kórsetedi. Keıingi jyldary túlekterdiń pedagogıka, medısına, aqparattyq tehnologııalar, ınjenerlik, agrarlyq jáne IT salalaryna qyzyǵýshylyq artyp keledi. Memlekettik grant ıegerleriniń ishinde 1 440 túlek pedagogıkalyq, 770-i medısınalyq, 543-i aýyl sharýashylyǵy mamandyqtaryn tańdap, túsken. Bul qoǵamǵa qajetti kadrlar daıarlaý isine jasalǵan naqty qadam. Jergilikti bıýdjet esebinen oblys ákiminiń grantymen 30 túlek (17 – medısına, 7 – agrarlyq, 6 – pedagogıka) joǵary bilim alýǵa múmkindik alýy barlyq deńgeıdegi qoldaýdyń naqty kórsetkishin aıǵaqtaıdy.

Almaty oblysynyń túlekteri sheteldik joǵary oqý oryndaryna túsý baǵytynda jyl saıyn joǵary nátıje kórsetip keledi. Atap aıtqanda, Qytaı Halyq Respýblıkasymen jasalǵan memorandým aıasynda 2025–2026 oqý jylynda oblystan 27 túlek Shyńjań ýnıversıtetine tegin oqýǵa joldama alǵan. Olar – Talǵar, Ile, Qonaev, Eńbekshiqazaq, Qarasaı, Jambyl aýdandarynyń úzdik túlekteri. О́tken oqý jylynda usynylǵan 30 túlektiń ishinen 12-si iriktelip, atalǵan ýnıversıtette, bilim alyp jatyr. Sonymen qatar Sınhaı provınsııa­syna 8 túlektiń qujattary tapsyrylyp, suhbattasý júrgizilip jatyr. Aldaǵy jylǵa qaraı bul halyqaralyq baǵdarlama keńeıedi. Sonyń nátıjesinde Shyńjań ýnıversıtetine 30 túlek, Sınhaı provınsııasyna 10 túlek, Shan­dýn ýnıversıtetine 5 túlekke grant bólý jos­parlanyp otyr. Bul bastama – oblys ákimi Marat Sultanǵazıevtiń qoldaýymen iske asyp jatqan nátıjeli halyqaralyq seriktestiktiń bir baǵyty. Jastardyń shetelde sapaly bilim alyp, bolashaqta el damýyna úles qosýyna jol ashylyp otyr.

О́ńirde balalardy sport, óner jáne shyǵarmashylyq baǵytynda qoldaý júıeli túrde júrgizilip keledi. Oblysta 50-den astam balalar shyǵarmashylyǵy ortalyǵy, mýzyka jáne óner mektebi, sondaı-aq sport mektebi men seksııa jumys isteıdi. Bıyl Almaty oblysynyń daryndy oqýshylary respýblıkalyq jáne halyqaralyq bilim, ǵylym, sport pen shyǵarmashylyq baıqaýlaryn joǵary jetistikterge qol jetkizdi. Atap aıtar bolsaq, Jambyl aýdanynyń oqýshysy Isaǵalı Sezim Dýbaıda ótken qolóner baıqaýynan bas júlde ıelendi. «Fibonacci Robot Olympiad» álemdik fınalynda Jambyl aýdanynyń oqýshylary «Jury Award» júldesine ıe boldy (Italııa, Rım qalasy). «Jas Juldyz» halyqaralyq óner baıqaýynda oblys oqýshylary bas júldeni jeńip alyp, Túrkııaǵa joldama ıelendi. Al Almaty ekonomıkalyq kolledji Tashkentte ótken aspazdyq baıqaýda joǵary nátıje kórsetti. Jambyl aýdanynyń oqýshysy Aqnur Maqsatqyzy toǵyzqumalaqtan áıelder arasyndaǵy tuńǵysh álem chempıony atandy.

Barlyq sporttyq seksııa men úıirmege balalardyń kezekte turýyna qajettilik týyndamaıdy. Ár jetkinshek sporttyq seksııa men úıirmeni ózi tańdaıdy.

«Balalardyń qabiletin jan-jaqty damytýǵa baǵyttalǵan arnaıy maman­dandyrylǵan ortalyqtar jelisi jyl saıy­n keńeıip keledi. Qazirgi ýaqytta, óńirde óner mektebi, balalar mýzyka mektebi, sport mektebi, daryndy balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan mektep-ınternat, balalar men jasóspirimder shyǵar­mashylyq ortalyǵy, STEM ka­bıneti, 1 IT jáne robottehnıka ortalyǵy jumys isteıdi. Sonymen qatar qosymsha bilim berý baǵytynda «Oqýshy úıi», «Jas tehnıkter stansııasy», «Jas týrıster stansııasy», «Jas natýralıs­ter stansııa­sy» sekildi mekemeler qyzmet atqaryp, balalardyń ǵylym, tehnıka, óner jáne sportqa qyzyǵýshylyǵyn arttyryp otyr. Alaıda halyq sany qarqyndy ósip kele jatqan óńirde mundaı ortalyqtar jetkilikti dep aıtý qıyn. Sondyqtan 2026 jylǵa deıin óńirdiń barlyq aýdanynda qosymsha mamandandyrylǵan ortalyqtar ashý jos­parda bar», deıdi óńirdiń bas ustazy.

Almaty oblysy